کتاب درمان تروما با رویکرد اکت

کتاب درمان تروما با رویکرد اکت نوشته‌ی راس هریس با ترجمه‌ی صدرا صمدی دزفولی راهنمایی بالینی برای کار با مراجعان آسیب‌دیده است که نشر میلکان آن را منتشر کرده است. نویسنده که از چهره‌های شناخته‌شده‌ی رویکرد پذیرش و تعهد (اکت) است در این اثر نشان می‌دهد چگونه می‌توان مفاهیم انعطاف‌پذیری روان‌شناختی، ذهن‌آگاهی، ارزش‌ها و اقدام متعهدانه را به‌طور مشخص در زمینه‌ی تروما به کار گرفت. این کتاب از همان فصل‌های آغازین، آسیب روانی را به‌عنوان «زخم روح» تعریف می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه رویدادهای آسیب‌زا می‌توانند بر شناخت، هیجان، بدن، روابط و معنای زندگی اثر بگذارند و به الگوهای مزمن رنج، اجتناب و گیر افتادن در گذشته منجر شوند. نویسنده با تکیه‌بر تجربه‌ی بالینی گسترده، الگوی «اکت متمرکز بر آسیب روانی» را معرفی کرده است؛ الگویی که سه محور درهم‌تنیده‌ی زیستن در لحظه‌ی حال، التیام گذشته و ساختن آینده را در بر می‌گیرد و در قالب تمرین‌ها، تمثیل‌ها، رونوشت گفت‌وگوهای درمانی و کاربرگ‌ها به درمانگر نشان می‌دهد در جلسه چه کند و چه نکند. تمرکز کتاب بر درمانگران و متخصصان سلامت روان است و فرض را بر این گذاشته که خواننده با مبانی اکت آشناست، هرچند در فصل‌های ابتدایی مرور فشرده‌ای از شش فرایند اصلی اکت و سه‌ضلعی انعطاف‌پذیری ارائه شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درمان تروما با رویکرد اکت

کتاب درمان تروما با رویکرد اکت با تمرکز بر کار بالینی راس هریس نوشته شده و از همان ابتدا آسیب روانی را در قالب «اختلال مرتبط با آسیب روانی» بازتعریف می‌کند؛ تعریفی فراگیر که فقط به اختلال استرس پس‌از سانحه محدود نمی‌شود و طیفی از پیامدها مانند اعتیاد، مشکلات بین‌فردی، افسردگی، اضطراب، درد مزمن، اختلالات خواب، تمایل به خودکشی، سوگ پیچیده و اختلالات دل‌بستگی را در بر می‌گیرد. نویسنده در بخش نخست کتاب، مفاهیم پایه را می‌چیند: معنای تروما، سه رشته‌علائم اصلی (تجربه‌ی مجدد، بیش‌انگیختگی/کم‌انگیختگی و انعطاف‌ناپذیری روان‌شناختی)، شش فرایند اکت و سه‌ضلعی «حضور، گشودگی و انجام آنچه مهم است». سپس الگوی مفهوم‌سازی مورد در اکت متمرکز بر آسیب روانی را در قالب یک فرم هشت‌بخشی توضیح می‌دهد که شامل اهداف درمانی مراجع، تاریخچه‌ی رویدادهای آسیب‌زا، موانع جسمی و محیطی، الگوهای تجربه‌ی مجدد، آمیختگی شناختی، اجتناب تجربی، ازدست‌دادن تماس با لحظه‌ی حال، دوری از ارزش‌ها و اقدام ناکارآمد است. کتاب درمان تروما با رویکرد اکت در ادامه در پنج بخش اصلی سازمان یافته است: «اکت متمرکز بر آسیب روانی چیست؟»، «شروع درمان»، «زیستن در لحظه‌ی حال»، «التیام گذشته» و «ساختن آینده». در بخش «شروع درمان» فصل‌هایی مانند «الگوی آسیب روانی از منظر اکت»، «ستیز، گریز، جمود، فروافتادگی» و «امن‌نگه‌داشتن فضای درمان» قرار گرفته که به درمانگر نشان می‌دهد چگونه با روان‌آموزش درباره‌ی دستگاه عصبی خودمختار، نظریه‌ی چندواگی، نقش بادامه‌ی مغز و مفهوم انعطاف‌پذیری عصبی، تجربه‌های بدنی و هیجانی مراجع را از «نقص» به «پاسخ بقا» بازتعریف کند و زمینه‌ی پذیرش و خودشفقت‌ورزی را فراهم کند. در فصل‌های بعدی که در متن حاضر فقط به ساختارشان اشاره شده، سه رشته‌ی زیستن در لحظه‌ی حال، التیام گذشته و ساختن آینده به‌صورت عملی باز می‌شوند؛ از مهارت‌هایی مانند لنگراندازی، کار با بدن، تنظیم برانگیختگی، کار با «کودک درون» و مواجهه با خاطرات آسیب‌زا تا هدف‌گذاری مبتنی‌بر ارزش‌ها و پیشگیری از عود. در سراسر کتاب، رونوشت‌های دقیق گفت‌وگوهای درمانگر و مراجع، تمرین‌های تمثیلی مثل «دست‌ها به‌مثابه‌ی افکار» و «دورکردن کاغذ» و ارجاع به کتابچه‌ی الکترونیکی تکمیلی، آن کتاب را به منبعی عملی برای استفاده‌ی روزمره در جلسات تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب درمان تروما با رویکرد اکت

نویسنده در درمان تروما با رویکرد اکت ابتدا چارچوب مفهومی خود را روشن می‌کند: آسیب روانی یعنی ترکیب تجربه‌ی رویدادهای آسیب‌زا، واکنش‌های هیجانی و جسمی ناراحت‌کننده و ناتوانی در کنارآمدن مؤثر با این واکنش‌ها. از نگاه او، مسئله فقط خود رویداد نیست، بلکه الگوی انعطاف‌ناپذیری روان‌شناختی است که پیرامون آن شکل می‌گیرد: آمیختگی با افکار و روایت‌ها، اجتناب تجربی، گسست از لحظه‌ی حال، دورشدن از ارزش‌ها و گرفتارشدن در رفتارهایی که در کوتاه‌مدت تسکین می‌دهند اما در بلندمدت زندگی را محدود می‌کنند. پاسخ کتاب این است که با استفاده از شش فرایند اکت می‌توان این چرخه را به‌تدریج تغییر داد و انعطاف‌پذیری روان‌شناختی را جایگزین آن کرد. در فصل‌های نظری، راس هریس توضیح می‌دهد که اکت متمرکز بر آسیب روانی نه یک پروتکل ثابت، بلکه رویکردی «مطلع از آسیب، آگاه به آسیب و حساس‌به‌آسیب» است که از علوم اعصاب، نظریه‌ی چندواگی، نظریه‌ی دل‌بستگی و نظریه‌ی یادگیری بازدارنده الهام می‌گیرد و سه رشته‌ی زیستن در لحظه‌ی حال، التیام گذشته و ساختن آینده را به‌طور هم‌زمان در نظر می‌گیرد. زیستن در لحظه‌ی حال شامل مهارت‌هایی مانند تماس با بدن، تنظیم بیش‌انگیختگی و کم‌انگیختگی، گسلش از افکار، خودشفقت‌ورزی و اتصال دوباره به ارزش‌هاست. التیام گذشته به بررسی نقش رویدادهای آسیب‌زا در شکل‌گیری الگوهای فعلی، کار با خاطرات، سوگ، بخشش و «کودک درون» می‌پردازد. ساختن آینده بر هدف‌گذاری مبتنی‌بر ارزش‌ها، برنامه‌ریزی، پیشگیری از عود و رشد پساآسیب تمرکز دارد. کتاب در بخش‌های عملی، این ایده‌ها را به تمرین‌های مشخص، تمثیل‌ها، رونوشت‌های جلسه، کاربرگ‌های مفهوم‌سازی مورد و راهنمایی‌های گام‌به‌گام برای موقعیت‌های دشوار مانند تمایل به خودکشی، خودآسیب‌رسانی، گسستگی و روابط کژکارکرد تبدیل کرده است و بارها بر این نکته تأکید کرده که درمانگر باید همه‌چیز را با سبک شخصی خود تطبیق دهد و با کنجکاوی و گشودگی، عناصر مفید را از این الگو بردارد و بقیه را کنار بگذارد.

چرا باید کتاب درمان تروما با رویکرد اکت را بخوانیم؟

درمان تروما با رویکرد اکت برای کسانی که با مراجعان آسیب‌دیده کار می‌کنند چند امتیاز شاخص دارد. نخست اینکه کتاب، تروما را در قالب یک الگوی فراتشخیصی می‌بیند و نشان می‌دهد چگونه می‌توان با همان چند فرایند اصلی اکت، هم‌زمان به اختلال استرس پس‌از سانحه، اعتیاد، افسردگی، اضطراب، مشکلات بین‌فردی و درد مزمن پرداخت؛ بدون آنکه درمانگر در تشخیص‌های متعدد گم شود. دوم اینکه نویسنده با زبان دقیق اما روشن، مفاهیم پیچیده‌ای مانند نظریه‌ی چندواگی، نقش عصب واگ، ستیز/گریز/جمود، بادامه و انعطاف‌پذیری عصبی را به سطحی می‌آورد که بتوان آن‌ها را مستقیماً در روان‌آموزش جلسه‌ی اول به کار برد و تجربه‌های بدنی و هیجانی مراجع را از «نقص» به «پاسخ بقا» بازتعریف کرد. ویژگی دیگر کتاب، تمرکز پررنگ بر ایمنی و حساسیت به تروماست: از چیدمان اتاق و نحوه‌ی نشستن گرفته تا استفاده از «دکمه‌ی مکث»، آسان‌کردن نه‌گفتن برای مراجع، تنظیم شدت مداخلات ذهن‌آگاهی و مواجهه و توجه به خطرات بالقوه‌ی تمرین‌های تجربی. راس هریس علاوه‌بر توضیح نظری، در قالب رونوشت‌های کامل گفت‌وگو نشان داده است که درمانگر در لحظه‌ی جلسه چه بگوید، چگونه تمثیل‌هایی مثل «دست‌ها به‌مثابه‌ی افکار» و «دورکردن کاغذ» را اجرا کند و بعد از آن‌ها چگونه مهارت‌های گسلش و پذیرش را به‌طور فعال آموزش دهد. برای درمانگرانی که به‌دنبال الگویی انعطاف‌پذیر، قابل‌تطبیق و ترکیب‌پذیر با سایر روش‌ها (مثل ای‌ام‌دی‌آر یا مواجهه‌ی طولانی‌مدت) هستند، این کتاب نقشه‌ای عملی برای طراحی مداخله در بازه‌های کوتاه یا بلندمدت فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن درمان تروما با رویکرد اکت به درمانگران اکت، روان‌شناسان بالینی، روان‌درمانگران، مشاوران و سایر متخصصان سلامت روانی پیشنهاد می‌شود که با مراجعان دارای سابقه‌ی آسیب روانی، اختلال استرس پس‌از سانحه، سوگ پیچیده، اعتیاد، خودآسیب‌رسانی، تمایل به خودکشی، درد مزمن یا مشکلات شدید بین‌فردی کار می‌کنند و به‌دنبال چارچوبی منسجم برای ادغام مهارت‌های اکت با کار متمرکز بر تروما هستند. همچنین به درمانگران آشنا با رویکردهای دیگر که می‌خواهند عناصر اکت را به‌صورت ایمن و حساس‌به‌آسیب در کار خود بگنجانند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب درمان تروما با رویکرد اکت

«درمان مبتنی‌بر پذیرش و تعهد (اکت) ۲۶ ، ما با توجه بسیار، به هر جنبه‌ای از این زخم‌های روح می‌پردازیم: شناخت‌ها، هیجانات، خاطرات، حواس، کشش‌ها، واکنش‌های جسمی و خودِ کالبد مادی. گاهی اوقات این کار به‌شدت چالش‌برانگیز است و به‌ناچار افکار و احساسات دردناکمان را تحریک می‌کند؛ شاید اضطراب، غم یا احساس گناه را؛ شاید سرخوردگی یا یأس را و شاید هم نگرانی، شکِ به خود یا خودداوری‌مان ۲۷ را. اما وقتی برای ناراحتی‌مان جا باز می‌کنیم و در شفقت درونی‌مان غور می‌کنیم و فضای درمانی امنی ایجاد می‌کنیم که در آن دوشادوش مراجعان به آن‌ها کمک می‌کنیم آنچه را از سر گذرانده‌اند، التیام بخشند، زندگی‌شان را احیا کنند و آیندهٔ جدیدی بسازند، آن‌گاه کارمان بااینکه غالباً پراسترس است، عمیقاً نتیجه‌بخش و پرثمر می‌شود. آسیب روانی چیست؟ در کمال تعجب، بااینکه به‌آسانی می‌توان تعریف اختلال استرس پس‌از سانحه ۲۸ را یافت، یافتن تعریف روشنی از آسیب روانی دشوار است؛ بنابراین، برای اطمینان از اینکه درک مشترکی از این واژه داریم، می‌خواهم تعریف خودم از آسیب روانی را با شما در میان بگذارم. این لزوماً تعریف «درست» یا «بهترین» تعریف نیست؛ اما تعریفی است که مطمئنم با هدف کتاب حاضر سازگار است. «رویداد آسیب‌زا» رویدادی است که سطح قابل‌اعتنایی از تحقق صدمهٔ جسمی یا روانی یا تهدید به آن را برای فرد یا دیگران به همراه دارد. رویداد آسیب‌زا ممکن است انواع وقایع را شامل شود: از سقط‌جنین گرفته تا قتل؛ از طلاق و مرگ و بلایای طبیعی گرفته تا خشونت، تجاوز و شکنجه؛ از تصادفات و جراحات و بیماری‌ها گرفته تا درمان آن‌ها ازطریق دارودرمانی یا جراحی. افزون‌بر این، ممکن است شامل حوادثی هم باشد که طی آن‌ها افراد یا محرک، مرتکب یا شاهد اعمالی می‌شوند که با قوانین اخلاقی‌شان در تعارض است، یا نمی‌توانند جلوی وقوع آن حوادث را بگیرند. «اختلال مرتبط با آسیب روانی» ۲۹ شامل این شرایط است: 1. تجربهٔ مستقیم یا غیرمستقیم رویدادهای آسیب‌زا؛ 2. واکنش‌های ناراحت‌کنندهٔ هیجانی، شناختی و جسمی به آن تجربه؛ 3. ناتوانی فرد در اینکه با واکنش‌های ناراحت‌کنندهٔ خودش به‌شکلی مؤثر کنار بیاید.»