کتاب درمان تروما با رویکرد اکت

کتاب درمان تروما با رویکرد اکت (Trauma-Focused ACT) نوشته راس هریس و ترجمه صدرا صمدی دزفولی راهنمایی بالینی برای کار با مراجعان آسیب‌دیده است که نشر میلکان آن را منتشر کرده است. نویسنده که از چهره‌های شناخته‌شده‌ی رویکرد پذیرش و تعهد (اکت) است نشان می‌دهد چگونه می‌توان مفاهیم انعطاف‌پذیری روان‌شناختی، ذهن‌آگاهی، ارزش‌ها و اقدام متعهدانه را به‌طور مشخص در زمینه‌ی تروما به کار گرفت. او با تکیه بر تجربه‌ی بالینی گسترده، الگوی اکت متمرکز بر آسیب روانی را معرفی کرده است. اثر در قالب تمرین‌ها، تمثیل‌ها، رونوشت گفت‌وگوهای درمانی و کاربرگ‌ها به درمانگر نشان می‌دهد در جلسه چه کند و چه نکند. تمرکز کتاب بر درمانگران و متخصصان سلامت روان است و فرض را بر این گذاشته که خواننده با مبانی اکت آشناست؛ هرچند در فصل‌های ابتدایی مرور فشرده‌ای از شش فرایند اصلی اکت و سه‌ضلعی انعطاف‌پذیری ارائه شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درمان تروما با رویکرد اکت اثر راس هریس

کتاب درمان تروما با رویکرد اکت به قلم راس هریس و با تمرکز بر کار بالینی او نوشته شده است. این کتاب ابتدا آسیب روانی را در قالب اختلال مرتبط با آسیب روانی بازتعریف می‌کند؛ تعریفی فراگیر که فقط به اختلال استرس پس از سانحه محدود نمی‌شود و طیفی از پیامدها مانند اعتیاد، مشکلات بین‌فردی، افسردگی، اضطراب، درد مزمن، اختلالات خواب، تمایل به خودکشی، سوگ پیچیده و اختلالات دل‌بستگی را در بر می‌گیرد.

راس هریس در بخش نخست کتاب، مفاهیم پایه را می‌چیند و سپس الگوی مفهوم‌سازی مورد در اکت متمرکز بر آسیب روانی را در قالب فرمی هشت‌بخشی توضیح می‌دهد. کتاب درمان تروما با رویکرد اکت در ادامه در پنج بخش اصلی سازمان یافته است. در سراسر کتاب، رونوشت‌های دقیق گفت‌وگوهای درمانگر و مراجع، تمرین‌های تمثیلی و ارجاع به کتابچه‌ی الکترونیکی تکمیلی، این اثر را به منبعی عملی برای استفاده‌ی روزمره در جلسات تبدیل کرده است.

عنوان کامل این اثر در زبان مبدأ برابر است با Trauma-Focused ACT: A Practitioner’s Guide to Working with Mind, Body, and Emotion Using Acceptance and Commitment Therapy. ترجمه‌ی عنوان فرعی کتاب درمان تروما با رویکرد اکت عبارت است از راهنمای درمانگران برای پرداختن به ذهن، جسم و احساسات با استفاده از درمان مبتنی‌بر پذیرش و تعهد.

خلاصه کتاب درمان تروما با رویکرد اکت

آسیب روانی یعنی ترکیب تجربه‌ی رویدادهای آسیب‌زا، واکنش‌های هیجانی و جسمی ناراحت‌کننده و ناتوانی در کنارآمدن مؤثر با این واکنش‌ها. از نگاه راس هریس، مسئله فقط خود رویداد نیست؛ بلکه الگوی انعطاف‌ناپذیری روان‌شناختی است که پیرامون آن شکل می‌گیرد؛ آمیختگی با افکار و روایت‌ها، اجتناب تجربی، گسست از لحظه‌ی حال، دورشدن از ارزش‌ها و گرفتارشدن در رفتارهایی که در کوتاه‌مدت تسکین می‌دهند، اما در بلندمدت زندگی را محدود می‌کنند.

پاسخ کتاب این است که با استفاده از شش فرایند اکت می‌توان این چرخه را به‌تدریج تغییر داد و انعطاف‌پذیری روان‌شناختی را جایگزین آن کرد. راس هریس توضیح می‌دهد که اکت متمرکز بر آسیب روانی نه یک پروتکل ثابت، بلکه رویکردی مطلع از آسیب، آگاه به آسیب و حساس به آسیب است که از علوم اعصاب، نظریه‌ی چندواگی، نظریه‌ی دلبستگی و نظریه‌ی یادگیریِ بازدارنده الهام می‌گیرد و سه رشته‌ی زیستن در لحظه‌ی حال، التیام گذشته و ساختن آینده را به‌طور همزمان در نظر می‌گیرد.

زیستن در لحظه‌ی حال شامل مهارت‌هایی مانند تماس با بدن، تنظیم بیش‌انگیختگی و کم‌انگیختگی، گسلش از افکار، خودشفقت‌ورزی و اتصال دوباره به ارزش‌هاست. التیام گذشته به بررسی نقش رویدادهای آسیب‌زا در شکل‌گیری الگوهای فعلی، کار با خاطرات، سوگ، بخشش و کودک درون می‌پردازد. ساختن آینده بر هدف‌گذاری مبتنی‌بر ارزش‌ها، برنامه‌ریزی، پیشگیری از عود و رشد پساآسیب تمرکز دارد.

این کتاب در بخش‌های عملی، ایده‌های یادشده را به تمرین‌های مشخص، تمثیل‌ها، رونوشت‌های جلسه، کاربرگ‌های مفهوم‌سازی مورد و راهنمایی‌های گام‌به‌گام برای موقعیت‌های دشوار مانند تمایل به خودکشی، خودآسیب‌رسانی، گسستگی و روابط کژکارکرد تبدیل و بارها بر این نکته تأکید کرده است که درمانگر باید همه‌چیز را با سبک شخصی خود تطبیق دهد و با کنجکاوی و گشودگی، عناصر مفید را از این الگو بردارد و بقیه را کنار بگذارد.

چرا باید کتاب درمان تروما با رویکرد اکت را بخوانیم؟

کتاب درمان تروما با رویکرد اکت برای کسانی که با مراجعان آسیب‌دیده کار می‌کنند، چند امتیاز دارد. نخست اینکه کتاب، تروما را در قالب الگویی فراتشخیصی می‌بیند و نشان می‌دهد چگونه می‌توان با همان چند فرایند اصلی اکت، همزمان به اختلال استرس پس از سانحه، اعتیاد، افسردگی، اضطراب، مشکلات بین‌فردی و درد مزمن پرداخت؛ بدون آنکه درمانگر در تشخیص‌های متعدد گم شود. دوم اینکه نویسنده با زبان دقیق اما روشن، مفاهیم پیچیده‌ای مانند نظریه‌ی چندواگی را به سطحی می‌آورد که بتوان آن‌ها را مستقیماً در روان‌آموزش جلسه‌ی اول به کار برد و تجربه‌های بدنی و هیجانی مراجع را از نقص به پاسخ بقا بازتعریف کرد.

ویژگی دیگر این کتاب، تمرکز پررنگ بر ایمنی و حساسیت به تروماست. راس هریس علاوه‌بر توضیح نظری، در قالب رونوشت‌های کامل گفت‌وگو نشان داده است که درمانگر در لحظه‌ی جلسه چه بگوید، چگونه تمثیل‌هایی مثل دورکردن کاغذ را اجرا کند و بعد از آن‌ها چگونه مهارت‌های گسلش و پذیرش را به‌طور فعال آموزش دهد. این کتاب نقشه‌ای عملی برای طراحی مداخله در بازه‌های کوتاه یا بلندمدت است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به درمانگران اکت، روان‌شناسان بالینی، روان‌درمانگران، مشاوران و سایر متخصصان سلامت روان پیشنهاد می‌شود؛ یعنی افرادی که با مراجعان دارای سابقه‌ی آسیب روانی، اختلال استرس پس از سانحه، سوگ پیچیده، اعتیاد، خودآسیب‌رسانی، تمایل به خودکشی، درد مزمن یا مشکلات شدید بین‌فردی کار می‌کنند و به‌دنبال چارچوبی منسجم برای ادغام مهارت‌های اکت با کار متمرکز بر تروما هستند. همچنین این اثر به درمانگران آشنا با رویکردهای دیگر نیز پیشنهاد شده است.

درباره راس هریس

راس هریس (Russ Harris) که در سال ۱۹۶۶ میلادی متولد شده، پزشک، روان‌درمانگر و نویسنده‌ای شناخته‌شده است. او به‌عنوان یکی از چهره‌های پیشرو جهان در حوزه‌ی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) شناخته می‌شود. راس هریس نویسنده‌ی کتاب مشهور «تله‌ی شادمانی» و چندین اثر دیگر است و به‌طور منظم به استرالیا و نقاط مختلف جهان سفر کرده است تا متخصصان حوزه‌ی سلامت روان را با این رویکرد درمانی آموزش دهد. هریس در معرفی خود می‌گوید که علاوه‌بر پزشک و درمانگربودن، پدر و مربی متخصصان سلامت نیز هست.

او فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۸۹ و بلافاصله پس از فارغ‌التحصیلی به‌عنوان پزشک آغاز کرد، اما بسیار زود متوجه شد که بسیاری از بیمارانش با نارضایتی عمیق از زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و استرس، اضطراب و احساس ناخوشی در میان آن‌ها بسیار رایج است. این موضوع برای او کاملاً قابل‌درک بود؛ زیرا تجربه‌ای مشابه داشت. راس هریس با وجود داشتن شغل خوب، درآمد مناسب و جایگاه اجتماعی بالا، دچار افسردگی و اضطراب بود. او احساس می‌کرد زندگی‌اش فاقد معنا و هدف است و حتی گاه افکار خودکشی به‌سراغش می‌آمد.

تجربه‌ی شخصی راس هریس باعث شد به‌شدت کنجکاو شود که چرا با وجود دستیابی به اهدافی که جامعه آن‌ها را عامل خوشبختی می‌داند، همچنان احساس رضایت و شادی واقعی در زندگی‌اش وجود ندارد. او به این نتیجه رسید که توضیح‌های ساده‌انگارانه مانند نسبت‌دادن همه‌چیز به کودکی ناخوشایند، تفکر منفی یا عدم تعادل شیمیایی مغز، پاسخ‌های کاملی برای این مسئله نیستند؛ بنابراین سفری فکری و حرفه‌ای را آغاز کرد تا دریابد چه چیزی انسان‌ها را ناراضی می‌کند و مهم‌تر از آن، چه عواملی شادی واقعی و پایدار را ایجاد می‌کنند.

این مسیر پر از بن‌بست‌ها و راه‌های اشتباه بود، اما سرانجام او را به درمان مبتنی‌بر پذیرش و تعهد رساند. راس هریس می‌گوید لحظه‌ی آشنایی با این رویکرد درمانی، عمیقاً عاشق آن شد و این روش تأثیری بزرگ و عمیق بر زندگی‌اش گذاشت؛ به‌گونه‌ای که تقریباً بلافاصله احساس معنا و هدف در زندگی‌اش شکل گرفت. او آموخت چگونه زندگی خود را غنی‌تر کند، با افکار و احساسات دردناک به‌شیوه‌ای متفاوت برخورد کند و ارتباطی عمیق‌تر با خود و دیگران بسازد؛ ارتباطی که حس گرما، نزدیکی و تعلقی را برایش به همراه داشت که سال‌ها در جست‌وجوی آن بود. از آثار مکتوب راس هریس می‌توان اشاره کرد به کتاب‌های «درمان تروما با رویکرد اکت»، «تاب‌آوری در سیلی واقعیت»، «شکاف اعتمادبه‌نفس» و «عمل عاشقانه؛ توقف مجادلات، مصالحه‌ی اختلافات و تقویت روابط زناشویی با درمان مبتنی‌بر پذیرش و تعهد».

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

سایت آمازون: کتاب درمان تروما با رویکرد اکت یک الگوی انعطاف‌پذیر و جامع برای درمان طیف کامل مسائل مرتبط با تروما ارائه داده است؛ ازجمله اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اعتیاد، افسردگی، اختلالات اضطرابی، آسیب اخلاقی، درد مزمن، شرم، افکار و رفتارهای خودکشی، بی‌خوابی، سوگ پیچیده، مشکلات دلبستگی، مسائل جنسی و... .

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

کتاب حاضر به‌همت مترجمان و نشرهای گوناگون روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این اثر را نشان می‌دهد:

- درمان تروما با ACT : راهنمای متخصصان برای کار با ذهن، بدن و هیجان با استفاده از درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد ترجمه‌ی انوشه امین‌زاده، نشر کتاب ارجمند، ‏‫۱۴۰۴.‬

- ‏‫ACT متمرکز بر تروما‬ : راهنمای درمانگر برای کار روی ذهن، بدن و هیجان‌ها با استفاده از درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد ترجمه‌ی بنفشه امینی، منیره هادی و لیلا جنترانی، نشر دانژه، ‏‫۱۴۰۴.‬

- گذر از تروما با اکت ترجمه‌ی سحر محمدی، نشر سایه سخن: سایه سکوت‏‫، ۱۴۰۳.‬

- ‏‫تروما، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد‏‫: راهنمای عملی برای متخصصان‬‏‫ ترجمه‌ی عباس عبداللهی، سیدجواد سیفی‌قوزلو و گشاو شریفی، نشر پندار تابان‏‫، ۱۴۰۳.‬

- درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد با تمرکز بر تروما : راهنمای درمانگران برای کار با ذهن، بدن و هیجان با استفاده از درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (اکت) ترجمه‌ی تالین اسکندری، نشر ساوالان، ‏‫۱۴۰۲.‬

بخشی از کتاب درمان تروما با رویکرد اکت

«فصل بیست‌ونهم: حمایت از «خود جوان‌تر»

بسیاری از بزرگسالان در ابتدا برایشان دشوار است که در قبال خودِ امروزشان مشفق باشند. آن‌ها اغلب تصور شفقت با خودِ دوران کودکی‌شان را آسان‌تر می‌دانند؛ بنابراین اکت متمرکز بر آسیب روانی اغلب از «بازنویسی و تصویرسازی کودک درون» به‌عنوان مسیری برای رسیدن به خودشفقت‌ورزی استفاده می‌کند. در این تمرین‌ها، خاطره‌ای دردناک از دوران کودکی را مرور می‌کنید و تصور می‌کنید که خودِ بزرگسالِ شما به عقب برگشته تا «خود جوان‌تر» شما را تسلی دهد. هدف شما همدلی‌کردن، معتبردانستن و حمایت از «خود جوان‌تر» است؛ اینکه به روشی مهربانانه و حمایتی حضور داشته باشید و به آن خود جوان‌تر کمک کنید تا بفهمد در آن زمان چه اتفاقی درحال رخ‌دادن بود.»