کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه

کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه که به کوشش همایون کاتوزیان و علیرضا کورنگی گردآوری شده، مجموعه‌ای از مقالات پژوهشی است که به بررسی تحولات شعر فارسی و جایگاه شاعران در بستر انقلاب مشروطه و سال‌های پس از آن می‌پردازد. نویسندگان و پژوهشگران مختلفی در این مجموعه حضور دارند و هر یک از زاویه‌ای متفاوت به نسبت میان شعر، جامعه و سیاست در این دوره پرداخته‌اند. این کتاب با ترجمه بهزاد زره‌داران در نشر مروارید منتشر شده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه

کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه با گردآوری همایون کاتوزیان و علیرضا کورنگی، مجموعه‌ای از جستارهای تحلیلی درباره‌ی شعر فارسی در دوران مشروطه و پیامدهای آن است. این کتاب با نگاهی چندوجهی، شعر را نه‌تنها به‌عنوان یک پدیده‌ی ادبی، بلکه به‌مثابه‌ی بازتابی از تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آن عصر بررسی کرده است. ساختار کتاب بر پایه‌ی مقالات مستقل است که هر کدام به یکی از جنبه‌های شعر مشروطه می‌پردازند؛ از تحول وزن و فرم در آثار شاعران تا نقش زنان و طنزپردازان و همچنین تأثیر انقلاب بر شعر و شاعران. نویسندگان مقالات هر یک با پیشینه‌ای پژوهشی، تلاش کرده‌اند روایت‌های متنوعی از نسبت میان شعر و جامعه ارائه دهند. در این مجموعه، شعر به‌عنوان ابزاری برای بیان اعتراض، نقد اجتماعی و بازاندیشی هویت ملی مورد واکاوی قرار گرفته است.

خلاصه کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه

کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه متشکل از نه مقاله‌ی مستقل است که هر یک به بررسی بخشی از تحولات شعر فارسی در بستر انقلاب مشروطه و سال‌های پس از آن می‌پردازد. دغدغه‌ی اصلی کتاب، فهم نسبت میان شعر و دگرگونی‌های اجتماعی و سیاسی این دوره است. مقالات کتاب، از تحلیل وزن و فرم در شعر یغمای جندقی و نوآوری‌های میرزاده عشقی تا بررسی نقش زنان شاعر و خواننده، مانند پروین اعتصامی و قمرالملوک وزیری، را دربرمی‌گیرد. همچنین، به طنز اجتماعی در آثار دهخدا، اشرف‌الدین گیلانی و افراشته پرداخته شده و کشمکش سنت و تجدد در نظریه‌ی ادبی بهار و دیگر شاعران نیز مورد توجه قرار گرفته است. کتاب، علاوه‌بر شاعران ملی‌گرا و سیاسی، به جریان‌های حاشیه‌ای و نقش اقلیت‌ها و زنان نیز پرداخته و نشان داده است که شعر، در این دوره، نه‌تنها بازتاب‌دهنده‌ی تحولات سیاسی، بلکه بستری برای نقد اجتماعی، بیان اعتراض و بازاندیشی هویت فردی و جمعی بوده است. هر مقاله با رویکردی تحلیلی و با تکیه‌ بر جزئیات تاریخی و ادبی، تصویری چندلایه از شعر مشروطه ارائه می‌دهد. کاتوزیان، لیلا روحی، نسرین رحیمیه، بهروز محمودی بختیاری، متیو سی اسمیت، پروین لولوئی، و سعیده شهناپور از جمله نویسندگان مقالات این کتاب هستند.

چرا باید کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه را بخوانیم؟

خواننده با مطالعه‌ی این کتاب، نه‌تنها با شاعران برجسته و جریان‌های اصلی مشروطه آشنا می‌شود، بلکه با نقش شعر در تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایران نیز روبه‌رو خواهد شد. توجه به جزئیات تاریخی، بررسی نقش زنان و طنزپردازان، و تحلیل نوآوری‌های فرمی و محتوایی، این اثر را به منبعی ارزشمند برای علاقه‌مندان به ادبیات و تاریخ معاصر ایران تبدیل کرده است. کتاب این را هم نشان می‌دهد که شعر چطور می‌تواند ابزاری برای نقد و بازاندیشی اجتماعی باشد و چه نقشی در شکل‌گیری هویت جمعی ایفا می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه برای دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی، علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران، کسانی که به نقش شعر در تحولات اجتماعی و سیاسی توجه دارند و افرادی است که به دنبال شناخت جریان‌های فکری دوره‌ی مشروطه هستند.

درباره محمدعلی همایون کاتوزیان و علیرضا کورنگی

محمدعلی همایون کاتوزیان (متولد ۱۳۲۱)، نویسنده، استاد دانشگاه، اندیشمند و پژوهشگر برجسته‌ی دانشگاه آکسفورد است که با نگاهی میان‌رشته‌ای به حوزه‌های اقتصاد، تاریخ، علوم سیاسی و نقد ادبی، سهمی کلیدی در تحلیل ساختار جامعه‌ی ایران ایفا کرده است. کاتوزیان که در محافل علمی بین‌المللی با نام هما کاتوزیان شناخته می‌شود، پس از تحصیل در دانشگاه‌های معتبری چون بیرمنگام و لندن، آثار ماندگاری همچون «اقتصاد سیاسی ایران» و «صادق هدایت: از افسانه تا واقعیت» را به رشته تحریر درآورده است. او با ارائه‌ی نظریه‌ی جریان‌ساز «جامعه‌ی کلنگی» در کتاب «ایران، جامعه کوتاه‌مدت»، به کالبدشکافی موانع توسعه‌ی پایدار در ایران پرداخته و استدلال می‌کند که فقدان تداوم تاریخی و پیش‌بینی‌ناپذیری آینده، مانع از برنامه‌ریزی‌های بلندمدت در این کشور شده است. کاتوزیان با تألیف ده‌ها اثر به زبان‌های فارسی و انگلیسی، از جمله تفسیر نظریات آدام اسمیت، پیوندی عمیق میان دانش آکادمیک غرب و مسائل بومی ایران برقرار کرده است.

علیرضا کورنگی (متولد ۱۳۴۸)، استاد دانشگاه، پژوهشگر و زبان‌شناس ایرانی‌آمریکایی است. تخصص اصلی او ادبیات کلاسیک فارسی و عربی، زبان‌شناسی تاریخی و مطالعات فرهنگی خاورمیانه است. کورنگی دکترایش را از دانشگاه هاروارد گرفته و سابقه‌ی تدریس در دانشگاه‌های هاروارد، ویرجینیا و دانشگاه آمریکایی بیروت را دارد. او بنیان‌گذار و سردبیر مجله‌ی علمی International Journal of Persian Literature است و آثار و تألیفات متعددی درباره‌ی زبان و ادبیات و شعر ایرانی و اسلامی دارد.

بخشی از کتاب شعر و شاعری در دوره مشروطه

«شعر فارسی و میراث گران‌سنگ آن پرچم‌دار جنبش مشروطه شد. جریان بازگشت ادبی که در عهد قاجار متداول بود ظرفیت چندانی برای نوآوری در شعر نداشت؛ گرچه برخلاف انتقاداتی که بعدها به آن وارد شد، بازگشت ادبی را نمی‌توان به تقلید صرف فروکاست. رجوع به اسلوب کلاسیک، رویکرد بسیاری از شعرای این نحله را عاری از هرگونه نوگرایی می‌کرد. با وجود این، شعر، در قرن هجدهم، به چنان انحطاطی افتاده بود که در قیاس برخی از آثار نخستین شاعران سبک بازگشت، امیدبخش می‌نمود. این بازگشت بیشتر ناظر بر به‌کارگیری قالب‌های کهن بود؛ قالب‌هایی مانند قصیده، غزل و مثنوی. وانگهی، بازگشت ادبی تا حدی هم به‌منزلهٔ رجوع به صنایع بدیعی و آرایه‌های ادبی عصر کلاسیک تلقی می‌شد. درعین‌حال، از حیث محتوا، شعر دوران بازگشت با شعر کلاسیک فارسی قدری تفاوت داشت. درک این نکته بسیار ضروری است که در ایران، به مدد روشنفکران، طرح‌ریزی مبانی انقلاب مشروطه از میانهٔ قرن نوزدهم و مدت‌ها پیش از تحقق آن آغاز شد. بدین سبب، فهم بوطیقای این دوره، ملازم است با فهم وقایعی که پیش و قدری پس از انقلاب مشروطه در ایران روی داد. در این‌جا، مراد از بوطیقا غالباً شعر است؛ ولی سایر اشکال بیان هنری که در پارادایم انقلاب مشروطه ظهور یافتند نیز ذیل عنوان بوطیقا قرار می‌گیرند. شعر و نثر فارسی، دستخوش محدودیت‌های صلب و سخت اسلوب شعری دوران کلاسیک بود؛ اسلوبی که نمایندهٔ فکری فرتوت بود ـ فکری که تمام معضلات و محدودیت‌های اجتماعی را بازنمایی می‌کرد. همین معضلات و محدودیت‌ها، از دیگر سو، انگیزه‌ای بودند برای سر برآوردن جنبشی اجتماعی و فکری.»