کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ

کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ (چشم‌اندازی عقل‌گرایانه و آینده‌نگر) نوشته‌ی عبدالمجید شرفی و با ترجمه‌ی عبدالله ناصری طاهری، اثری است که نشر مروارید آن را منتشر کرده است. این کتاب حاصل سال‌ها پژوهش و تدریس نویسنده در حوزه‌ی اندیشه‌ی اسلامی است و تلاش دارد با نگاهی انتقادی و عقل‌محور، نسبت اسلام با تاریخ، مدرنیته و تحولات فکری معاصر را بررسی کند. شرفی در این اثر، با رویکردی آینده‌نگر و با تکیه بر میراث فکری و دینی اسلام، به بازخوانی مفاهیم بنیادین دین، جایگاه عقلانیت و نقش انسان در مواجهه با متون مقدس می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ

کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ نوشته‌ی عبدالمجید شرفی، اثری تحلیلی و انتقادی درباره‌ی نسبت اسلام با تاریخ و تحولات فکری معاصر است. نویسنده که از نواندیشان برجسته‌ی جهان عرب و استاد اندیشه‌ی اسلامی در دانشگاه تونس است، در این کتاب به بررسی دوگانه‌ی اسلامِ پیامبر و اسلامِ تاریخی می‌پردازد و تلاش می‌کند تفاوت‌ها و پیوستگی‌های این دو را با روش تاریخی و عقلانی روشن کند. شرفی با مرور میراث اسلامی در حوزه‌های تفسیر، حدیث، فقه، اصول و کلام، نشان داده است که چگونه برداشت‌های رایج از دین، تحت تأثیر شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر دوره شکل گرفته‌اند و تا چه اندازه نیازمند بازنگری هستند. او با الهام از متفکرانی چون محمد اقبال و محمد ارکون، بر اهمیت عقلانیت، مسئولیت فردی و آزادی ذاتی انسان تأکید کرده و معتقد است که فهم دین باید با مقتضیات زمانه و دستاوردهای معرفتی جدید هماهنگ شود. این کتاب، ضمن نقد رویکردهای سنتی و جزم‌اندیشانه، راه‌هایی برای بازاندیشی در مفاهیم دینی و سازگاری اسلام با مدرنیته پیشنهاد می‌کند و به ویژه مسئله‌ی ختم نبوت و نقش انسان در عصر جدید را از منظر تازه‌ای بررسی کرده است.

خلاصه کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ

کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ با تمرکز بر دو محور اصلی، به بازخوانی میراث اسلامی و نسبت آن با تحولات تاریخی و فکری می‌پردازد. شرفی در بخش نخست، ویژگی‌های پیام محمد (ص) و قرآن را در بستر تاریخی و اهداف رسالت بررسی کرده و نشان داده است که اسلام، همچون دیگر ادیان توحیدی، در مسیر تکامل خود سه مرحله‌ی مهم را پشت سر گذاشته: تبلور عقاید، نهادینه‌سازی آیین‌ها و شکل‌گیری ویژگی‌های متمایز رفتاری و فرهنگی. او تأکید کرده است که هر یک از این مراحل در ادیان مختلف اهمیت متفاوتی یافته‌اند و نهادسازی دینی، تحت تأثیر شرایط اجتماعی و رقابت‌های قدرت، نقش مهمی در شکل‌گیری اسلام تاریخی داشته است. در بخش دوم، نویسنده به مسئله‌ی ختم نبوت و تفاوت فهم سنتی و جدید از آن می‌پردازد. او با استناد به آرای محمد اقبال، ختم نبوت را نه پایان ارتباط انسان با امر قدسی، بلکه آغاز مسئولیت عقلانی و فردی انسان می‌داند. شرفی معتقد است که پس از پیامبر، انسان باید با تکیه بر عقل و مسئولیت‌پذیری، به بازخوانی و تفسیر متون دینی بپردازد و از جمود و تقلید فاصله بگیرد. او نقدهای جدی به رویکردهای سنتی در فقه، تفسیر و کلام وارد کرده و نشان داده است که بسیاری از بدیهیات دینی، محصول شرایط تاریخی و اجتماعی خاص بوده‌اند و باید با نگاه انتقادی و عقل‌محور بازنگری شوند. در مجموع، کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ با رویکردی مقایسه‌ای و تاریخی، تلاش کرده است تا راهی برای هم‌زیستی اسلام با مدرنیته و پاسخ‌گویی به نیازهای انسان معاصر ارائه دهد.

چرا باید کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی عقل‌گرایانه و انتقادی، فرصتی برای بازاندیشی در مفاهیم بنیادین دین و نسبت آن با تحولات تاریخی و اجتماعی فراهم می‌کند. عبدالمجید شرفی با بررسی دقیق میراث اسلامی و نقد رویکردهای جزم‌اندیشانه، نشان داده است که فهم دین امری پویا و وابسته به شرایط زمانه است. خواندن این اثر به مخاطب کمک می‌کند تا با نگاهی بازتر و مسئولانه‌تر به متون دینی و سنت‌های فکری بنگرد و امکان گفت‌وگو میان دین و مدرنیته را از منظر تازه‌ای تجربه کند. همچنین، کتاب با پرداختن به موضوعاتی چون ختم نبوت، مسئولیت فردی و نقش عقلانیت در تفسیر دین، دغدغه‌های فکری نسل امروز را به‌خوبی منعکس کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان اندیشه‌ی اسلامی، پژوهشگران حوزه‌ی دین، دانشجویان علوم انسانی و کسانی که دغدغه‌ی نسبت دین و مدرنیته یا بازاندیشی در مفاهیم دینی را دارند پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب اسلام میان حقیقت و تاریخ

«واقعیت آن است که ما تاکنون نتوانسته‌ایم تصویری ارائه دهیم که در آن اسلام، به‌عنوان دینی کارآمد در هر زمان و مکان، با شرایط حاکم بر عصر جدید همخوانی داشته باشد. علت این ناتوانی را باید در دو عامل جستجو کرد: عامل نخست و البته مهم‌تر آن است که جوامع اسلامی معاصر جوامعی عقب‌مانده هستند. این جوامع با دستاورد جوامع پیشرفته در زمینهٔ علوم، تکنولوژی، نوآوری و نیز با ارزش‌ها و احساسات آنان ارتباط سازنده ندارند. شیوه‌های زندگی در جوامع اسلامی سنتی است و از این‌رو محافظه‌کاری بر آن حاکم است. افزون‌براین به‌سبب حضور استعمار در گذشتهٔ نه‌چندان دور و نیز سیطرهٔ غرب بر جنبه‌های گوناگون زندگی انسان مسلمان رابطهٔ مسلمانان با غرب ـ خاستگاه و سازندهٔ تمدن کنونی ـ خصمانه است. از این‌رو فرد مسلمان میان دشمنی با تمدن غرب و خودباختگی در برابر آن سرگردان است و به‌دنبال رسیدن به توازنی است که میان خواسته‌ها و احساسات گوناگونش تعادل برقرار کند. در چنین شرایطی طبیعی است که بازنگری در میراث اسلامی به‌عنوان نیاز ضروری مطرح نشود و در خارج از محافل خواص و نخبگان آمادگی برای پذیرش آنچه که مألوف و معمول نیست وجود نداشته باشد. عامل دوم آن است که تاکنون اغلب دانش‌آموختگان علوم دینی به پژوهش‌های دینی می‌پرداختند. این‌ها به‌خاطر نوع آموزش خود با شیوه‌های نوین پژوهش‌های دینی بیگانه‌اند و همچنان با نگاه سنتی که با واقعیت حاکم بر جوامع اسلامی هیچ ارتباطی ندارد، به دین و موضوعات آن می‌نگرند.»