کتاب عطار و عطر جنون

کتاب عطار و عطر جنون (پیوندهای ادبیات و روانکاوی، جلد سوم: از فرید تا فروید) نوشته‌ی فرزام پروا و توسط انتشارات نگاه منتشر شده است. این کتاب به بررسی آثار فریدالدین عطار نیشابوری از منظر باستان‌شناسی ادبی و روانکاوی می‌پردازد و تلاش می‌کند پیوندهای میان شعر عرفانی ایرانی و مفاهیم روانکاوی مدرن را آشکار کند. نویسنده با رویکردی تحلیلی و مقایسه‌ای، به سراغ غزلیات و مثنوی‌های عطار رفته و سعی دارد لایه‌های پنهان معنایی و روانی آثار او را واکاوی کند. این اثر جلد سوم از مجموعه‌ای است که پیش‌تر به حافظ و فردوسی پرداخته بود و اکنون با تمرکز بر عطار، به دنبال کشف رمز و رازهای نهفته در زبان و اندیشه‌ی این شاعر بزرگ است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عطار و عطر جنون

کتاب عطار و عطر جنون نوشته‌ی فرزام پروا، اثری پژوهشی است که در آن آثار فریدالدین عطار نیشابوری از زاویه‌ی باستان‌شناسی ادبی و روانکاوی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این کتاب با نگاهی نو به پیوندهای میان عرفان ایرانی و روانکاوی غربی، به ویژه اندیشه‌های فروید و لکان، می‌پردازد و تلاش می‌کند نشان دهد چگونه مفاهیم بنیادین روانکاوی، مانند ناخودآگاه، جنون، و ساختارهای زبانی، در شعر و اندیشه‌ی عطار بازتاب یافته‌اند. ساختار کتاب شامل فصل‌هایی است که هر یک به پرسش‌هایی بنیادین درباره‌ی جایگاه عطار در ادبیات فارسی، ویژگی‌های شخصیتی و زبانی او، و تأثیر آثارش بر شاعران بعدی می‌پردازد. نویسنده با بهره‌گیری از مثال‌های متعدد از اشعار عطار، به تحلیل دال‌های مرکزی، نقش اسطوره‌ها و افسانه‌ها، و جایگاه درد و جنون در آثار او می‌پردازد. همچنین، کتاب به مقایسه‌ی تطبیقی میان عرفان شرقی و روانکاوی غربی پرداخته و تلاش کرده است نقاط تلاقی و تفاوت‌های این دو حوزه را روشن کند. عطار و عطر جنون نه‌تنها به تحلیل متون عطار می‌پردازد، بلکه با رویکردی میان‌رشته‌ای، به بررسی تأثیرات اجتماعی، تاریخی و روانی زمانه‌ی عطار نیز توجه دارد.

خلاصه کتاب عطار و عطر جنون

کتاب عطار و عطر جنون با محوریت تحلیل آثار فریدالدین عطار، به بررسی پیوندهای میان عرفان ایرانی و روانکاوی می‌پردازد. نویسنده ابتدا با طرح پرسش‌هایی درباره‌ی جایگاه عطار در ادبیات فارسی و چرایی ناشناخته ماندن او نسبت به شاعران هم‌عصرش، زمینه‌ی بحث را فراهم می‌کند. سپس با تکیه بر اشعار و مثنوی‌های عطار، به واکاوی مفاهیمی چون جنون، درد، شوریدگی و نقش آن‌ها در سلوک عرفانی می‌پردازد. در این مسیر، نویسنده نشان می‌دهد که چگونه عطار با بهره‌گیری از زبان ساده و تصاویر ملموس، توانسته است مفاهیم پیچیده‌ی روانی و عرفانی را بیان کند. کتاب به بررسی دال‌های مرکزی آثار عطار، مانند عشق، جان، درد، حیرت و سیمرغ می‌پردازد و نقش آن‌ها را در شکل‌گیری جهان‌بینی شاعر تحلیل می‌کند. همچنین، نویسنده با مقایسه‌ی تطبیقی میان عرفان عطار و روانکاوی فروید و لکان، به شباهت‌ها و تفاوت‌های بنیادین این دو حوزه اشاره می‌کند. در بخش‌هایی از کتاب، به تأثیر عطار بر شاعران بعدی، به‌ویژه مولانا و حافظ، و همچنین به جایگاه ویژه‌ی کتاب‌هایی چون منطق‌الطیر و اسرارنامه پرداخته شده است. در نهایت، کتاب تلاش می‌کند نشان دهد که چگونه آثار عطار، با وجود گذر قرن‌ها، همچنان می‌توانند بر جان و روان انسان معاصر تأثیر بگذارند و راهی برای مواجهه با بحران معنای جهان امروز ارائه دهند.

چرا باید کتاب عطار و عطر جنون را بخوانیم؟

عطار و عطر جنون اثری است که با رویکردی میان‌رشته‌ای، امکان نگاهی تازه به آثار عطار را فراهم می‌کند. این کتاب نه‌تنها به تحلیل ادبی و معنایی اشعار عطار می‌پردازد، بلکه با پیوند دادن مفاهیم عرفانی و روانکاوی، دریچه‌ای نو به فهم لایه‌های پنهان شعر فارسی می‌گشاید. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند با ساختارهای روانی و زبانی شعر عطار آشنا شود و دریابد که چگونه مفاهیمی مانند جنون، درد و شوریدگی، نه‌تنها در عرفان ایرانی، بلکه در روانکاوی مدرن نیز جایگاهی بنیادین دارند. همچنین، کتاب با ارائه‌ی پرسش‌های بنیادین درباره‌ی جایگاه عطار و تحلیل تأثیرات اجتماعی و تاریخی زمانه‌ی او، به فهم عمیق‌تر از شعر و اندیشه‌ی این شاعر کمک می‌کند. این اثر برای کسانی که به دنبال درک پیوندهای میان ادبیات، روانکاوی و تاریخ فرهنگی ایران هستند، منبعی ارزشمند به شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان ادبیات عرفانی، پژوهشگران حوزه‌ی روانکاوی، دانشجویان رشته‌های ادبیات فارسی و مطالعات میان‌رشته‌ای، و کسانی که دغدغه‌ی فهم عمیق‌تر از پیوندهای میان شعر، روان و تاریخ فرهنگی ایران را دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که به دنبال تحلیل‌های نو درباره‌ی عطار و جایگاه او در ادبیات فارسی هستند، این کتاب توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب عطار و عطر جنون

«در بیرون شهر نیشابور، در محلهٔ شادیاخ که در زمان عطار شهر نیشابور به‌دلیل ویرانی موقتاً بدانجا منتقل شده بود، در فاصله‌ای نسبت به آرامگاه‌های خیام و امام‌زاده محمد محروق، آرامگاه حزینی وجود دارد که معمولا نسبت به آن دو دیگر که گفتم، از بازدیدکننده خالی است؛ آرامگاه شاعری گرانقدر و فروتن که نه زبان به ستایش شاهان و درباریان آلود، و نه چون سلفش سنائی زبانش را آلوده به هجو و دشنام کرد، و نه به دانش‌اش که چون دریا بود غره شد: عمرم گذشت در بچه‌طبعی و من هنوز از حرص و آز چون بچهٔ نارسیده‌ام هر روز در خزانهٔ عطار کمتر است دری که از سفینهٔ دانش گزیده‌ام شاعری که در پاکیزگی زبان تنها شاعر بزرگیست که در ردیف فردوسی طوسی قرار می‌گیرد؛ شاعری که آن‌چنان که حق اوست نه در حیات و نه در ممات قدر ندید، مغولان بر جسم او هجوم آوردند و پس از مرگ تهاجمی از نوع دیگر بر روح او آغاز شد و میراث بزرگ و حیرت‌انگیز او هم به خاک‌وخون کشیده شد: از افسانه‌هایی بی‌اساس که در مورد زندگی او ساختند بگیرید تا کتاب‌های کم قدری که به او نسبت دادند؛ از یکسو آثار گرانقدرش را از آن خود کردند و از سوی دیگر، قدر او را در میان آثار کم ارزش پنهان کردند. حتی امروزه وقتی از پایه‌ها و ستون‌های اصلی شعر فارسی که هریک ساحتی را در روح و روان ایرانیان به خود اختصاص می‌دهند سخن به میان آورده می‌شود، همه از فردوسی و سعدی و حافظ و مولانا سخن به میان می‌آورند، اگر از دو نفر دیگر هم یاد کنند، نظامی و خیام است، و کمتر کسی به یاد عطار می‌افتد. در حالی که «عطار از زمرهٔ کسانی است که در تاریکی قرون وسطی، تابناک‌ترین اندیشه‌های بشری را در تاریخ الاهیاتی عرفانی جهان، عرضه داشته‌اند و تجارب روحانی ایشان، زیباترین تاملاتی است که انسان در تاریخ این گونه اندیشه‌ها و تجربه‌ها آزموده است.»