کتاب اسلام، سنت، دولت مدرن

کتاب اسلام، سنت، دولت مدرن نوشتهٔ سیدعلی میرموسوی است. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی درمورد نوسازی دولت و تحول در اندیشهٔ سیاسی معاصر شیعه.

درباره کتاب اسلام، سنت، دولت مدرن

کتاب اسلام، سنت، دولت مدرن درمورد نوسازی دولت و تحول در اندیشهٔ سیاسی معاصر شیعه سخن گفته است. این کتاب که سه بخش اصلی دارد، گفته است که زندگی سیاسی نیازمند اندیشهٔ سیاسی است و زندگی سیاسی در دوران جدید، نیازمند اندیشهٔ سیاسی جدید است. عصری که ما در آن زندگی می‌کنیم، عصر جهانی‌شدن دولت - ملت است و ما به‌ناچار وارد گردونهٔ زندگی سیاسی در این دوران شده‌ایم که انزوا و کناره‌گیری از آن، جز به بهای گزاف خارج‌شدن از عرصهٔ فرهنگ و تمدن جدید ممکن نیست. سیدعلی میرموسوی معتقد است که ما بر سر دوراهی تقلید یا تأسیس قرار گرفته‌ایم و تقلید به‌دلیل تفاوت در شرایط و مقتضیات، گرهی از کار فروبسته نمی‌گشاید؛ تأسیس نیز تنها از مسیر تأمل و بازاندیشی در وضعیت کنونی فکر و اندیشهٔ سیاسی و دشواره‌های آن امکان‌پذیر خواهد بود؛ هدفی که این کتاب کوششی در راه دستیابی به آن است. کتاب حاضر با بخشی به نام «خاتمه: تأمل بر برخی نتایج» پایان گرفته است.

خواندن کتاب اسلام، سنت، دولت مدرن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران حوزهٔ اسلام و سیاست پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب اسلام، سنت، دولت مدرن

«گفتمان اجتهاد در دوران جمهوری اسلامی بیش از هر زمان دیگری مرکزیت یافت و با مفصل‌بندی میان مفاهیم قدیم و جدید، اندیشه سیاسی شیعه در این دوران را تحقق بخشید. پیوند این گفتمان با قدرت سیاسی جنبه ایدئولوژیک آن را بیش از هر زمان دیگری تقویت و برجسته ساخت. اگرچه در این دوران نیز گرایش‌های سنتی و اصلاحی همچنان به‌عنوان دو گرایش رقیب دست‌اندرکار معنابخشی به واژگان و مفاهیم و غیریت‌سازی و تلاش برای استیلا هستند. آرایش این نیروها البته به شکلی متفاوت با دوران مشروطه تداوم یافت. این امر نیز تا اندازه‌ای ناشی از رهبری بلامنازع امام‌خمینی است که مانع از ظهور و بروز سنت‌گرایی به گونه واپس گرایانه آن شده است.

تجربه جمهوری اسلامی اگرچه بر بنیاد فقه سلطانی شیعه و تفسیر خاصی از ولایت‌فقیه استوار شد، ولی الزامات عمل ناکارامدی نظریه فقیه‌سلطان را آشکار ساخت و گرایش نخبه‌سالارانه موجود در این‌گونه نظریات را به نفع گونه‌ای هرچند تُنُک‌مایه از مردم‌سالاری درهم‌شکست. باوجود این حالت، گرایش نخست کوشیده است تا ناکارامدی خود در عرصه عمل را به‌گونه‌ای ایدئولوژیک و از طریق پیوند با قدرت جبران سازد. بنابراین، سنت‌گرایی ایدئولوژیک در برخی مقاطع بیشتر بروز یافت.

فقهای سنت‌گرایی که به سیاست روی‌خوش نشان داده‌اند، درمجموع تلاش کرده‌اند تا با جایگزینی فقیه به‌جای سلطان، نمایی از سلطنت حقه و عادله امام‌عصر (عج) را رسم کنند. دیدگاه اینان که به‌عنوان نظریه انتصابی فقیه اشتهار دارد، درواقع توجیه تئوریک نوعی از نظم جدید سلطانی است که فقیه عادل در رأس هرم سیاسی آن واقع شده است. تأکید بر نظم جدید سلطانی بدان جهت است که اینان نیز به‌هرحال ناگزیر از پذیرش بسیاری از مفاهیم مربوط به دولت مدرن بوده‌اند. دوگانگی مکنون در این نظریات نیز عمدتاً ناشی از همین پذیرش اجباری است. این امر به‌نوبه خود به از ریخت‌افتادگی و ناکارامدی نهادهای مدرن مدد رسانده است.

فقهای اصلاح‌طلب که ضرورت ترسیم الگویی متناسب با الزامات عصر از اسلام را به‌خوبی درک کرده‌اند، کوشیده‌اند تا با برجسته‌ساختن برخی از ابعاد مردم‌سالارانه مکنون در فقه سیاسی مانند شورا، بیعت، امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر، گرایش نخبه‌سالارانه آن را از نظر پنهان دارند. درعین‌حال، دوگانگی دشواره‌ای است که در اندیشه آنان به‌طور آشکار وجود دارد. این دوگانگی به‌طور برجسته در دو مبنای ولایت و جمهوریت ظهور یافته است. به‌طور خاص نیز می‌توان به خداسالاری‌مردم‌سالاری، قانون‌شریعت، امت‌ملت، آزادی‌فضیلت اشاره کرد.»