کتاب گفت و گوهای فلسفی در کلاس درس

کتاب گفت و گوهای فلسفی در کلاس درس؛ از پنج منظر نوشته روح‌الله کریمی است. کتاب گفت و گوهای فلسفی در کلاس درس؛ از پنج منظر را انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر کرده است. این کتاب راهنمایی است برای تمام فعالان حوزه آموزش.

درباره کتاب گفت و گوهای فلسفی در کلاس درس؛ از پنج منظر

 وقتی انسان‌ها با هم برابر می‌شوند و خودآئین هستند، راه برای گفت‌وگو گشوده می‌شود، چراکه شرط گفت‌وگو برابر نشستن با طرف مقابل است، برابر نشستنی نه لزوماً در جهان عین، بلکه در جهان ذهن. در جایی که یکی از طرفین، مخصوصاً بنابر اصول و پیش‌فرض‌های اولیه، خود را برتر از دیگری می‌داند، گفت‌وگویی نیز شکل نخواهد گرفت. در گذشته، به علت وجود مراجع اقتدار بی‌شمار و نظام طبقاتی، گفت‌وگو چندان وجهی نداشت. وقتی از فروریختن مراجع اقتدار سخن به میان می‌آید، تمام مراجع اقتدار مدنظر است، نه صرفاً مراجع اقتدار دینی یا سیاسی. 

یکی از اموری که گفت‌وگو را در جهان معاصر برای ما به یک ضرورت تبدیل کرده است نگاه انسان جدید به حقیقت است. توجه فلسفی به امر گفت‌وگو در دنیای قدیم وجود نداشته است. پرداختن به گفت‌وگو و نوشتن آثار فلسفی در قالب گفت‌وگو امر بدیعی در تاریخ فلسفه نیست. در مواردی ممکن است این گفت‌وگوها بازنمایی یک گفت‌وگوی واقعی فلسفی میان چند نفر، و در مواردی دیگر هم ممکن است همهٔ ماجرا ساخته و پرداختهٔ ذهن یک فیلسوف بوده باشد. این گفت‌وگوهای فلسفی غالباً میان دو نفر اتفاق می‌افتند هرچند در مواردی هم این گفت‌وگوها میان چند نفر است. از هر دو نمونه می‌توان در مشهورترین نمونه گفت‌وگوهای فلسفی یعنی مکالمات افلاطون سراغ گرفت.

وقتی گفت‌وگو غالب می‌شود، بصیرت رابطهٔ نزدیکی با «فرآیند» پیدا می‌کند. جهان جدید و در ادامهٔ آن آموزش و پرورش نوین چنین «بصیرت» و «حکمتی» را به محاق برده است و تمام معرفت را به اطلاعات فروکاسته است. در این نوع آموزش اصل داشتن اطلاعات مهم است نه راه حصول آن‌ها. این کتاب سعی دارد با نگاهی تازه به سراغ ایجاد گفت و گو برود و نسل جدید را با نگاهی متفاوت تربیت کند.

خواندن کتاب گفت و گوهای فلسفی در کلاس درس؛ از پنج منظر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام فعالان حوزه آموزش پیشنهاد می‌کنیم. 

بخشی از کتاب گفت و گوهای فلسفی در کلاس درس؛ از پنج منظر 

سقراط فیلسوف یونانی تقریباً از ۴۷۰ قبل از میلاد تا ۳۹۹ قبل از میلاد در آتن زندگی کرد. صحبت از سقراط همیشه با مشکلاتی مواجه بوده است. سقراط وجهی اسطوره‌ای دارد که باعث می‌شود دسترسی به شخصیت واقعی او دشوار باشد، اگرچه تلاش‌های فراوانی در این جهت انجام شده است. ما سقراط را از طریق منابع معاصر او مانند افلاطون، گزنفون، آریستوفانس و ارسطو می‌شناسیم، که تقریباً هریک سقراطی متمایز از دیگری به ما معرفی می‌کند. سقراط هیچ نوشته‌ای دربارهٔ نظرات فلسفی یا آموزه‌هایش از خود به یادگار نگذاشته است. آنچه ما دربارهٔ نظرات او می‌دانیم تا حد زیادی از طریق گفت‌وگوهای افلاطون است که این گفت‌وگوها هم تا حدودی تصویری متناقض از سقراط به ما ارائه می‌کنند و ازاین‌رو می‌توان از آن‌ها تفاسیر مختلفی ارائه کرد. در این پژوهش بدون اینکه قصد داشته باشیم وارد موضوع دشوار و بی‌انتهای سقراط‌شناسی شویم، لازم است مشخص کنیم سقراطی که ملهم شیوهٔ گفت‌وگوست کیست و گفت‌وگوهای سقراطی چه مشخصاتی داشته است.

زندگی سقراط به‌خوبی می‌تواند تمثیلی از فلسفهٔ او باشد. پیش‌گوی معبد دلفی به یکی از دوستان سقراط گفته است که سقراط داناترین مرد یونان است. این برای سقراط قابل‌درک نیست، به همین خاطر به‌دنبال کشف معنای این جمله برمی‌آید. این سقراط را برمی‌انگیزد که به گفت‌وگو با مردم آتن بپردازد، آن هم غالباً مردمی که مرجعیتی در آتن دارند و توسط خود یا دیگران به‌عنوان دانا شناخته می‌شوند. گفت‌وگوهای سقراط در خیابان‌ها، بازار و میدان‌ها (Agora=Ἀγορά) شاهدان بسیاری از مردم کوچه و بازار دارد که مریدان او و جوانان در بین ایشان غالب‌اند. سقراط بعد از همهٔ این گفت‌وگوها کم‌کم نتیجه می‌گیرد که او به این معنا از همه داناتر است که برخلاف سایرین بر نادانی خود واقف است. وقتی سقراط هفتاد ساله است به اتهام افساد جوانان و احترام نکردن خدایان به دادگاه احضار می‌شود. او نهایتاً محکوم به مرگ می‌شود، و در حلقهٔ دوستان نزدیک خود جام شوکران را می‌نوشد و بیان می‌کند که قانون، تحقیق و جست‌وجوی آزاد برای او مهم‌تر از زندگی است.