کتاب شگرف و شگفت: جستارها و نوشتارهایی در فرهنگ و ادب ایران

میرجلال‌الدین کزّازی( -1327)، استاد ادبیات فارسی و شاهنامه‌پژوه است. «شگرف و شگفت: جستارها و نوشتارهایی در فرهنگ و ادب ایران» دربردارنده مقالاتی در زمینه ادبیات و فرهنگ ایرانی است. در یکی از نوشتارهای این مجموعه به نام «ایران: سرزمینِ آرمان و امید» می‌خوانیم: «ایران، این سرزمینِ سپندِ اهورایی که بهترین سرزمینی است که مزدا آفریده است، این خُنَیْرِتِ بامیِ نامیِ گرامی، همواره در درازنای هزاره‌ها، سرزمینِ ورجاوندِ فرزانگی و فرهنگ بوده است؛ فرزانگیِ فرّمند و فرهنگِ گرانسنگ؛ نیز بِهینه بومِ آبادِ دانش و داد؛ مِهینه مرزِ بِاَرْزِ مردِمانی نیکونهاد و دلشاد؛ سپهرینه سامانِ سیمرغ که در آن، این مرغِ سپند و سترگ و بی‌مانند، از ستیغْ میغْ آمیغِ البرز، فرازین کوهِ بشکوهِ با فرّ و برز، بال درگسترده است و شکوه و شگرفی و شادمانگی را، بر بال‌های فرخنده و زرّین و زیبنده‌اش تا دورترین گوشه‌های گیتی فرابرده است. این خاستگاهِ خجسته و خرّمِ خورشید، خورشیدِ جانْ‌افراز و دل‌افروزِ آرمان و امید که رخشان و مینونشان، پرتو بر جایْ‌جای جهان درافکنده است و ابرهای تودرتوی و تاراتارِ ناامیدی و اندوه را از هم فرودریده است و درپراکنده است. این کان و کانون هوش‌ربای هنر، این سرزمینِ ستودۀ سرود و سَرْواد و سخن که سالارانِ سترگِ ادب، مِهینه مردانِ چامه و خامه و نامه، آن شگرفْ‌اندیشگانِ زباناورِ شگفتیْ‌پیشه را در دامانِ خویش پرورده است و به بَرومندی و بلندبالایی، بالانیده است و بر بُرده است؛ بَرومندانی بالابلند چون پیرِ پاک و پارسای دری، فردوسی، آن مایۀ نازش و سرافرازِشِ زباناوری و سخن‌گستری؛ یا خیّامِ خُنیده نامِ خجسته‌کام که بهارانه‌های ادب چارانه‌های اوست؛ یا سخن‌پردازِ هنگامه‌سازِ راز، خداوندگارِ شگفتی‌کارِ مثنوی، مولوی، آن مِهرینه مردِ مینوی؛ یا سعدی، آن فرزانۀ آموزگار و یگانۀ روزگار که مرزِ اندرزهای گرانْ‌ارزِ او گسترۀ گیتی است؛ یا جادوسخن جهان، آن بزم‌آرای روشن‌رای و جانْ‌افسای مِهان و کِهان، نظامیِ نامیِ گرامی».