کتاب فقط با یک گره

محمد میلانی، نویسنده و مترجم است. «فقط با یک گره»، زندگی یک نوجوان اهل کشور افغانستان را به تصویر می‌کشد. اسماعیل اهل هرات است و سودای یک زندگی بهتر را در سر دارد. سرنوشت، او و همسفرش را به مرز افغانستان و ایران می‌کشاند. مرزی که اگر از آن عبور کنند می‌توانند خودشان را به تهران برسانند و با کار در تهران زندگی رویایی خودشان را رقم بزنند. اسماعیل در یک خانواده مذهبی بزرگ شده و حافظ کل قرآن است. به اصول اخلاق دینی نه‌تنها التزام دارد بلکه در تناقض‌های موجود میان رفتار مردم و آموزه‌های موجود سرگردان است و حقیقت اخلاقی را با همان ذهن نوجوان خودش جست‌وجو می‌کند. پدر او از مبارزان و جهادگران احمد شاه مسعود بوده که بر اثر جراحتی که در جنگ با روس‌ها برداشته، خانه‌نشین شده و به بچه‌های محل، قرآن و اخلاق می‌آموزد. تربیت در چنین فضایی اخلاقی و دینی با تناقضات اخلاقی موجود در عالم بیرون از خانه و خانواده که در طول این سفر برای اسماعیل رخ می‌دهد مهم‌ترین پایه داستان و توصیف گر شخصیت در جدال یا تناقضات اسماعیل است. نویسنده روایتگر مهاجرت دردناک افغانستانی‌ها در راه طولانی رسیدن به تهران است. میلانی سعی کرده در این اثر به وضوح، وقایع دهشتناک این گروه از مهاجران را به تصویر بکشد. در پایان داستان، تهران به مثابه یک آرمان شهر یا شهر رویایی میزبان خوبی برای مشتاقانش نیست و به صورت یک غایت ناتراز و ناموزون از زندگی مدرن مورد نقادی و واکاوی شخصیت اول داستان و همسفرانش قرار‌ می‌گیرد.