کتاب دستور سخن

میرزا حبیب اصفهانی، ادیب، روشنفکر و نویسنده قاجاری و مترجم کتاب «حاجی بابای اصفهانی» و «ژیل بلاس» سال‌های زیادی دراستانبول معلم زبان فارسی بود و چون دور از وطن می‌زیست و در کشور غیر فارسی‌زبان روزگار می‌گذرانید، احتیاج زبان فارسی را به تدوین قواعد، خوب احساس می‌کرد. میرزا حبیب ذوقی سرشار داشت و زبان فارسی، عربی و ترکی و برخی زبان‌های اروپایی را هم خوب می‌دانست و از آنها در تدوین قواعد فارسی استفاده می‌کرد. او برای نخستین‌بار واژه «دستور» را برای کتاب خود برگزید و پس از او این عنوان برای آثار مشابه باب شد. میرزا حبیب پیش از آن‌که به سن شصت‌سالگی برسد در ۱۳۱۱ ه. ق. بیمار شد و برای معالجه با آب‌های معدنی به روسیه مسافرت کرد و پس از چندی در همان جا درگذشت و در پای کوه المپ در قبرستان چگرکه مدفون گردید. کتاب میرزا حبیب دو بخش دارد که بخش اول ده فصل و بخش دوم پنج فصل دارد. بخش اول به اصول و قواعد اصلی و کلیدی زبان فارسی و بخش دوم به قواعد برخی اصطلاحات و کنایات و ضرب‌المثل‌ها می پردازد.