کتاب مادر

کتاب مادر (La Mère) نمایش‌نامه‌ای از فلوریان زلر و ترجمه تینوش نظم جو است که نشر نی آن را منتشر کرده است. این اثر بر تنهایی، وابستگی عاطفی و آشفتگی ذهنی زنی متمرکز است که میان خاطره، حسادت، ترس از رهاشدن و میل به نگه‌داشتن خانواده‌اش سرگردان مانده است. تکرار صحنه‌ها و جابه‌جایی مرز واقعیت و خیال، فضای اثر را به‌ گونه‌ای پیش می‌برد که هر گفت‌وگو معنایی ناپایدار پیدا می‌کند و رابطه‌ی مادر با پسر و همسرش به کانون تنش بدل می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مادر

کتاب مادر نوشته‌ی فلوریان زلر نمایش‌نامه‌ای است که بحران عاطفی یک زن را در مرکز صحنه می‌گذارد؛ زنی که پس از دورشدن فرزندان از خانه، با خلأ، حسادت، سوءظن و ترس از فراموش‌شدن دست‌وپنجه نرم می‌کند. شخصیت‌های اصلی نمایش‌نامه محدودند: مادر، پدر، پسر و دختر. همین جمع کوچک باعث می‌شود فشار روانی اثر به‌ جای پراکنده‌شدن، مدام روی روابط خانوادگی متمرکز بماند. از همان صحنه‌های آغازین، گفت‌وگوها حالتی ناآرام دارند و جمله‌های تکراری، مکث‌ها و تغییر ناگهانی لحن، نشان می‌دهند که مسئله فقط یک اختلاف خانوادگی معمولی نیست.

کتاب در چهار پرده پیش می‌رود و یکی از ویژگی‌های مهمش تکرار موقعیت‌ها با تغییرهای کوچک است. یک صحنه دوباره بازمی‌گردد اما جزئیاتی در آن جابه‌جا شده است؛ همین جابه‌جایی، اطمینان مخاطب را نسبت‌ به آنچه دیده یا شنیده، سست می‌کند. زمان خطی نیست و واقعیت هم شکل ثابتی ندارد. گاهی معلوم نیست رخدادها واقعاً اتفاق افتاده‌اند یا در ذهن آشفته‌ی مادر شکل گرفته‌اند. بازی فلوریان زلر با ادراک، نمایش‌نامه را به متنی تبدیل کرده که دائماً لایه‌های تازه‌ای از خود نشان می‌دهد.

کتاب مادر فقط درباره‌ی مهر مادری نیست، بلکه سویه‌ی تیره‌تر آن را هم بررسی می‌کند؛ جایی که عشق می‌تواند به تملک، وابستگی و ناتوانی در رهاکردن تبدیل شود. رابطه‌ی مادر با پسر، محور اصلی تنش‌هاست و در کنار آن، رابطه‌ی فرسوده‌ی زن و شوهر و فاصله‌ی میان اعضای خانواده هم پررنگ می‌شود. فضای اثر میان طنز تلخ و اندوهی فشرده در نوسان است. بعضی جمله‌ها در ظاهر عادی‌اند اما کمی بعد معنایی تهدیدآمیز پیدا می‌کنند. همین ویژگی باعث شده که نمایش‌نامه همزمان حس بی‌ثباتی، ترحم، اضطراب و تردید را در کنار هم نگه دارد.

خلاصه نمایشنامه مادر

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب مادر داستان زنی را دنبال می‌کند که در خانه‌ای بزرگ، پس از دورشدن فرزندانش، با احساس تنهایی و بی‌مصرف‌شدن روبه‌رو است. او از بی‌خبری پسرش نیکولا رنج می‌برد و سفر کاری همسرش را هم با بدبینی و خشم نگاه می‌کند. هر چه پیش می‌رویم، گفت‌وگوهای خانوادگی از حالت عادی فاصله می‌گیرند و مرز میان آنچه واقعاً رخ داده و آنچه در ذهن مادر می‌گذرد، مبهم‌تر می‌شود. بازگشت یا غیبت پسر، حضور دختر جوانی که او را از مادر دور کرده و تکرار صحنه‌ها، تصویری از ذهنی می‌سازد که میان عشق، حسادت، ترس و فروپاشی معلق مانده است.

چرا باید کتاب مادر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مادر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این نمایش‌نامه رابطه‌ی مادر و فرزند را از زاویه‌ی وابستگی، حسادت و ترس از رهاشدن بررسی می‌کند.
• خواندن اثر امکان می‌دهد نقش تکرار، مکث و جابه‌جایی صحنه‌ها در ساختن تعلیق و ابهام بهتر دیده شود.
• کتاب نشان می‌دهد چگونه یک فضای خانوادگی محدود می‌تواند به میدان تنش روانی و عاطفی تبدیل شود.
• خواننده با متنی روبه‌رو می‌شود که مرز واقعیت، خاطره و خیال را مدام جابه‌جا می‌کند.
• این اثر برای شناخت شیوه‌ی شخصیت‌پردازی در نمایش‌نامه‌های کم‌شخصیت و فشرده، نمونه‌ای قابل‌توجه است.

خواندن کتاب مادر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مادر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایش‌نامه‌هایی که بر تنش‌های خانوادگی و روانی متمرکزند.
• خوانندگانی که به آثاری با فضای مبهم و مرز ناپایدار میان واقعیت و خیال علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی سویه‌های پیچیده‌ی عشق مادری و وابستگی عاطفی بیش‌تر بخوانند.
• دانشجویان و پژوهشگران تئاتر که به شیوه‌ی تکرار صحنه و تغییر ادراک در متن نمایشی توجه دارند.
• مخاطبانی که از آثار شخصیت‌محور با گفت‌وگوهای پرتنش و فضای فشرده لذت می‌برند.

درباره فلوریان زلر

فلوریان زلر (Florian Zeller) (متولد ۱۹۷۹)، رمان‌نویس، نمایش‌نامه‌نویس و فیلم‌ساز فرانسوی است. او کار ادبی خود را با نگارش رمان آغاز کرد و در سال ۲۰۰۴ برای رمان «شیفتگی شیطان» برنده‌ی جایزه‌ی ادبی انترالیه شد. زلر سپس بر ادبیات نمایشی متمرکز گردید و با آثاری چون «دیگری»، «او منتظرت است»، «حقیقت»، «دروغ»، «آن سوی آینه» و «قبل از پرواز» در عرصه‌ی تئاتر فرانسه و صحنه‌های بین‌المللی شناخته شد. متن‌های نمایشی او جوایز متعددی از جمله چندین جایزه‌ی مولیر در فرانسه و نامزدی جوایزی چون تونی در آمریکا را برای او به همراه داشته است.

شاخص‌ترین بخش از کارنامه‌ی درام‌نویسی زلر، سه‌گانه‌ی خانوادگی او شامل نمایش‌نامه‌های «مادر» (۲۰۱۰)، «پدر» (۲۰۱۲) و «پسر» (۲۰۱۸) است؛ آثاری که به بررسی فروپاشی روانی، زوال عقل، افسردگی و روابط درون خانواده می‌پردازند. او با اقتباس سینمایی از نمایش‌نامه‌ی «پدر» (The Father) در سال ۲۰۲۰ وارد عرصه‌ی کارگردانی فیلم بلند شد و توانست جوایز اسکار و بفتای بهترین فیلم‌نامه‌ی اقتباسی را دریافت کند. ساختار روایی آثار زلر عمدتاً بر عدم قطعیت زمانی، درهم‌آمیزی واقعیت و توهم ذهنی شخصیت‌ها و تمرکز بر مضامینی چون حافظه، خیانت و فقدان استوار است.

درباره تینوش نظم جو

تینوش نظم جو (متولد ۱۳۵۳)، نمایش‌نامه‌نویس، کارگردان تئاتر، مترجم و ناشر ایرانی-فرانسوی است. او در نوجوانی به فرانسه مهاجرت کرد و تحصیلات و فعالیت‌های اولیه‌ی تئاتری خود را در این کشور گذراند. نظم‌ جو پس از بازگشت به ایران، دبیری مجموعه‌ی نمایش‌نامه‌های «دور تا دور دنیا» را در نشر نی بر عهده گرفت؛ پروژه‌ای انتشاراتی که به ترجمه و معرفی آثار درام‌نویسان معاصر جهان به زبان فارسی اختصاص داشت. او بعدها در پاریس، نشر «ناکجا» را تأسیس کرد که به چاپ و نشر آثار کاغذی و الکترونیکی در حوزه‌های ادبیات داستانی، نمایش‌نامه و متون تحلیلی می‌پردازد.

کارنامه‌ی ترجمه‌ی نظم‌ جو عمدتاً بر برگردان متون نمایشی زبان فرانسوی متمرکز است. او آثاری از نویسندگانی چون اریک امانوئل اشمیت، ماتئی ویسنی‌یک، ژان-لوک لاگارس، اوژن یونسکو و یاسمینا رضا را به فارسی ترجمه و منتشر کرده و در کنار فعالیت‌های نشر، به کارگردانی و اجرای تئاتر در ایران و فرانسه نیز پرداخته است.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب مادر منتشر شده است؟

• کتاب مادر، ترجمه‌ی ساناز فلاح‌فرد، نشر علمی و فرهنگی
• کتاب مادر، ترجمه‌ی لیلی مظفری، نشر یکشنبه

بخشی از کتاب مادر