کتاب پرتقال

کتاب پرتقال (Oranges)، نوشته باسم قهار و ترجمه رضوان یوسفی، نمایشنامه‌ای عربی‌زبان است که نشر قطره در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب در قالب گفت‌وگوی دو شخصیت اصلی، رباح و ژانت، به رابطه‌ای پر از گسست، خاطره، رؤیا و تبعید درونی می‌پردازد و در بستر جنگ، بیماری و انزوا شکل می‌گیرد. کتاب به جهان تئاتر عربی معاصر و دغدغه‌های وجودی انسان نزدیک می‌شود و از خلال یک موقعیت محدود صحنه‌ای، به پرسش‌های گسترده‌ای درباره‌ی سرنوشت، آزادی و اطاعت می‌رسد. کتاب پرتقال بخشی از مجموعه‌ی ادبیات نمایشی عربی‌زبان نشر قطره است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پرتقال اثر باسم قهار

کتاب پرتقال نمایشنامه‌ای از باسم قهار است که در آن تنها دو شخصیت حضور دارند: ژانت، خواننده‌ای ۵۵ساله، و رباح، شاعری مسن‌تر از او که از بیمارستان روانی ترخیص شده است. کتاب با مقدمه‌ی دبیران مجموعه‌ی ادبیات نمایشی عربی‌زبان آغاز می‌شود و در آن به رشد چشم‌گیر تئاتر جهان عرب، مهاجرت هنرمندان، تأثیر بهار عربی و سرمایه‌گذاری کشورهای مختلف بر نسل جوان و جایگاه این اثر پرداخته می‌شود. مترجم در مقدمه‌ از «پویایی خیال» و «ناتمام‌بودن» به‌عنوان محورهای اصلی نمایشنامه سخن گفته و نشان داده که چگونه استعاره‌ی پرتقال به رؤیای آزادی و رهایی از منطق اطاعت گره خورده و چرا قصه‌های ناقص، به‌زعم رباح، زنده و ماندگارند.

نمایشنامه‌ی پرتقال در چند «عکس» یا موقعیت صحنه‌ای پی‌درپی شکل گرفته است. در پایان نیز بخشی تحلیلی با عنوان «پایان همه‌چیز و هیچ‌چیز» آمده که در آن دیدگاه منتقدان عرب، مسیر ترجمه، اجراهای بین‌المللی اثر و نیز خوانش‌هایی از نماد پرتقال، نور، سکوت و تکرار صحنه‌ی عکس‌گرفتن ارائه شده است.

خلاصه کتاب پرتقال

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از نمایشنامه‌ را فاش می‌کند!

نمایشنامه‌ی پرتقال بر گفت‌وگوهای طولانی و وقفه‌های سکوت میان ژانت و رباح بنا شده است. ژانت خواننده‌ای است که رؤیای آواز‌خواندن روی صحنه‌ی رسمی و دریافت مجوز از شورای موسیقی را در سر داشته، اما جنگ، بمباران و فروپاشی شهر این رؤیا را به حاشیه رانده و او را به خواننده‌ی کاباره‌ها و هم‌سرای گروه کر بدل کرده است.

رباح شاعری است که به‌دلیل تفاوت، سرکشی و اتهام «فساد» و «الحاد» در بیمارستان روانی بستری شده و حالا در خانه‌ی ژانت، میان هذیان و انکار گذشته سرگردان است. آن‌ها مدام به عکسی برمی‌گردند که سال‌ها پیش در باغ‌وحش گرفته‌اند، عکسی که هرگز پیدا نمی‌شود و پرتقالی که در دست ژانت بوده در آن نمی‌افتد. این بازسازی مکرر عکس، همراه با نور پرتقالی چراغ‌برق و بوی «پرتقالِ رؤیا»، بهانه‌ای می‌شود برای کندوکاو در حافظه، شکست رؤیاها، تبعید درونی و این ایده‌ی رباح که «چیزی کامل و تمام نمی‌شود» و انسان‌ها قصه‌هایی ناتمام‌اند.

چرا باید کتاب پرتقال را بخوانیم؟

نمایشنامه‌ی پرتقال متنی است که با دو شخصیت اما در لایه‌های متعدد، به جنگ، بیماری روان، شکست رؤیاهای فردی و رابطه‌ی پیچیده‌ی عشق و مراقبت می‌پردازد. این اثر امکان آشنایی با تئاتر معاصر عربی، شیوه‌ی استفاده از سکوت و هذیان در درام و نیز خوانش نمادین از پرتقال به‌عنوان رؤیای آزادی را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب پرتقال را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب پرتقال به دوستداران تئاتر و ادبیات نمایشی، دانشجویان رشته‌های هنرهای نمایشی و مطالعات خاورمیانه و کسانی پیشنهاد می‌شود که به متن‌های گفت‌وگومحور، شخصیت‌های زخم‌خورده از جنگ و سرکوب و نمایشنامه‌هایی با درون‌مایه‌های فلسفی و وجودی علاقه‌مندند.

درباره باسم قهار

باسم قهار، کارگردان، بازیگر و نویسنده‌ی عراقی، در سال ۱۹۶۳ در بغداد به دنیا آمد و در سال ۱۹۹۰ در رشته‌ی کارگردانی تئاتر از آکادمی هنرهای زیبای بغداد فارغ‌التحصیل شد. او مانند بسیاری از هنرمندان و روشنفکران عراقی بخش مهمی از زندگی حرفه‌ای خود را خارج از عراق گذراند و در پی جنگ‌ها و بحران‌های سیاسی، ناچار شد فعالیت‌های خود را بیرون از زادگاهش ادامه دهد.

قهار در شهرهایی چون دمشق، مسقط و قاهره به فعالیت هنری پرداخت و در شکل‌گیری فرهنگی عربی، انتقادی و معترض سهمی مؤثر داشت. در کارنامه‌ی او کارگردانی بیش از ۲۰ نمایشنامه به زبان‌های عربی و انگلیسی در شهرهای مختلف ثبت شده است. او همچنین نمایشنامه‌های کهرب (۲۰۰۲)، أرابیا (۲۰۰۴) و پرتقال (۲۰۲۰) را نوشت و کارگردانی کرد.

کارگردانی چندین فیلم سینمایی و مستند و مجموعه‌ی تلویزیونی، بازی در بیش از ۵۰ اثر تلویزیونی و هشت فیلم سینمایی، نگارش مقالاتی درباره‌ی تئاتر و سینما، برگزاری کارگاه‌های بازیگری و عضویت در هیئت داوری جشنواره‌های هنری از دیگر فعالیت‌های اوست.

بخشی از کتاب پرتقال

«رباح: (به‌آرامی هذیان می‌گوید.) من نمی‌دانم چرا... سرم پر از آدم است و به کسی احتیاج ندارم، فکرم درگیر کسانی است که می‌خواهم با آن‌ها باشم، می‌شناسمشان و می‌دانم چطور فکر می‌کنند و چه رؤیایی در سر دارند، دربارهٔ زندگی آن‌ها، دردها و خوشی‌هایشان زیاد می‌دانم، هر روز، هر ساعت و هر لحظه با آن‌ها حرف می‌زنم. آن‌ها دوستان من و البته برخی‌شان دشمنم هستند، با آن‌ها صحبت می‌کنم، سروکله می‌زنم و دعوا می‌کنم... گاهی گریه می‌کنند، گاهی می‌خندند و دست می‌اندازند، نگرانم می‌کنند و نمی‌گذارند بخوابم، در حقم بی‌رحمی می‌کنند وقتی همه‌شان در یک آن با من حرف می‌زنند، علی‌رغم اینکه قرارشان را با من بر هم نمی‌زنند و وقتی برای مدت طولانی با آن‌ها صحبت می‌کنم، از من ناراحت نمی‌شوند و مثل شاگردمدرسه‌ای‌ها خوب گوش می‌دهند، ولی لازم است با ذوق و ظرافت بیشتری با من رفتار کنند... گاهی که جان و جهان برایم تنگ می‌شود، با آن‌ها حرف می‌زنم، ولی جواب نمی‌دهند. من هم سرزنششان می‌کنم و وقتی سرهایشان را از روی خجالت پایین می‌اندازند، به آن‌ها حق می‌دهم که خب شاید سرشان شلوغ است یا دسته‌جمعی کاری را انجام می‌دهند... مثل قاضی‌ای که همه از او اطاعت می‌کنند، دعواها را فیصله می‌دهم و آن‌ها از من انتظار دارند تا نظرم را دربارهٔ کتاب‌ها و افکارشان بگویم، اصلاً آن‌ها کاری جز این ندارند که صبر کنند تا ارزیابی‌شان کنم... آن‌ها را دوست دارم، ولی از دستشان سردرد می‌گیرم و بی‌آنکه اجازه بگیرند در را برایم باز می‌کنند...

سکوت.

ژانت: واقعاً فکر می‌کنی این تویی که گرفتار شده‌ای... و زندانی هستی؟

رباح: چی...؟ منظورم این نیست... سوءتفاهم شد.

ژانت: سرت پُر از آدم است، آیا من یکی از آن‌ها نیستم؟

رباح: (ساکت است و گویی آنجا نیست.)»