کتاب کندوی تاب آوری

کتاب کندوی تاب‌آوری نوشته‌ی زهرا فرح‌پور با همکاری الهه قهرمانی و نرگس فرح‌پور توسط نشر آهوک منتشر شده است. این کتاب با تکیه‌بر تجربه‌های میدانی موسسه‌ی پویش مهر برنا و تیم تولید محتوای کندو شکل گرفته و چهارمین حلقه از مجموعه‌ای است که برای رشد نوجوانان و جوانان طراحی شده است. در این اثر مفهوم تاب‌آوری در قالب داستانی پیوسته و شخصیت‌محور دنبال شده است؛ داستانی که از دل زندگی روزمره‌ی یک نوجوان آغاز می‌شود و به‌تدریج او را درگیر دوستی تازه، حادثه‌ای تلخ و پروژه‌ای هیجان‌انگیز به نام «پرواز» می‌کند. نویسنده در این کتاب تاب‌آوری را در کنار مؤلفه‌هایی مثل خودآگاهی، حل مسئله، مسئولیت‌پذیری، عادت‌سازی درست، تنظیم احساسات و نوع نگاه به سختی‌ها قرار داده است و برای توضیح هرکدام از این موضوعات از موقعیت‌های عینی، گفت‌وگوهای خانوادگی، فضای مدرسه و کار گروهی استفاده کرده است. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که مفاهیم روان‌شناختی و تربیتی در دل ماجرای علی، سینا، خانواده‌ها و معلم‌ها پیش می‌رود و در عین حال با تمثیل «پرواز» و ساخت ماکت هواپیما، تصویر روشنی از بالا رفتن، سقوط، دوباره بلندشدن و ادامه‌دادن ارائه شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کندوی تاب آوری

کتاب کندوی تاب‌آوری با محوریت داستان علی و آشنایی او با همسایه‌ی جدیدش سینا شکل گرفته است؛ پسری که در یک تصادف هم مادرش را از دست داده و هم توان راه‌رفتن را. ورود سینا به زندگی علی، نقطه‌ی شروع زنجیره‌ای از سؤال‌ها درباره‌ی سختی، عدالت، شانس، مسئولیت و معنای ادامه‌دادن است. نویسنده در کنار این خط اصلی، فضای مدرسه، پروژه‌ی ساخت ماکت هواپیما، جلسات کارگاهی با معلم علوم و گفت‌وگوهای خانوادگی را به‌عنوان صحنه‌هایی برای طرح و تمرین تاب‌آوری انتخاب کرده است. در مقدمه‌ی کتاب کندوی تاب‌آوری توضیح داده شده که این اثر بر پایه‌ی شش شاخص تربیتی موسسه‌ی پویش مهر برنا نوشته شده است؛ شاخص‌هایی مانند تاب‌آوری، مسئولیت‌پذیری، تفکر نقاد، خودآگاهی و مهارت حل مسئله که در قالب ماجرای پرواز و استعاره‌ی هواپیما به‌تدریج باز می‌شوند. کتاب کندوی تاب‌آوری در ۱۷ فصل نسبتاً کوتاه و پیوسته تنظیم شده است که عناوین آنها مستقیماً به تمثیل پرواز و هواپیما گره خورده است؛ از «ماجرای یک پرواز» و «پازل زندگی ما چطور چیده شده است؟» تا «چطور در شرایط سخت پرواز کنیم؟»، «برای مقابله با مشکلات پرواز چه مهارت‌هایی لازم است؟»، «در طوفان پیش رو چطور هواپیمایمان را کنترل کنیم؟»، «چطور به کلمات یاد دهیم برای پرواز آماده شوند؟»، «چطور خلبان پروازمان را بشناسیم؟»، «مسئولیت پرواز در شرایط سخت با کیست؟»، «چه موقع کمربند احساساتمان را ببندیم؟» و «پرواز بعد از سقوط». در هر فصل بخشی از داستان علی، سینا، خانواده‌ها و گروه پرواز روایت شده و در دل همان روایت، مفهوم موردنظر توضیح داده شده است؛ مثلاً در فصل‌های مربوط به کلمات، گفت‌وگوهای علی با معلم علوم درباره‌ی نقش واژه‌ها در شکل‌دادن به افکار و احساسات می‌آید و در فصل‌های مربوط به مسئولیت، صحبت‌های پدر، پدربزرگ و مربی کوه‌نوردی درباره‌ی انتخاب، پیامد و محدودیت‌ها دیده می‌شود. در سراسر کتاب، واژه‌ی کلیدی «تاب‌آوری» و نکات مهم با رنگی متفاوت مشخص شده تا خواننده بتواند هم‌زمان با دنبال‌کردن داستان، روی مفاهیم اصلی نیز تمرکز کند.

خلاصه کتاب کندوی تاب آوری

در کندوی تاب‌آوری محور اصلی داستان، نوجوانی به نام علی است که در آغاز کتاب درگیر خواندن داستانی از جنگ و بمباران است و همین شروع، او را با سؤال‌هایی درباره‌ی رنج، ترس و امید روبه‌رو می‌کند. کمی بعد، حادثه‌ای در راه‌پله‌ی ساختمان رخ می‌دهد؛ ویلچر همسایه‌ی جدید از پله‌ها سقوط می‌کند و علی با پسری به نام سینا آشنا می‌شود که روی ویلچر است، سرش زخمی شده و در عین حال با خنده و شوخی با موقعیت برخورد می‌کند. این آشنایی به‌تدریج به دوستی عمیقی تبدیل می‌شود و علی از خلال گفت‌وگوهایش با سینا، از تصادفی باخبر می‌شود که هم پاهای سینا را از او گرفته و هم مادرش را. در ادامه، خانواده‌ی علی و به‌ویژه پدر، مادر و پدربزرگش در گفت‌وگوهای شام و دیدارهای صمیمی، درباره‌ی انواع سختی‌ها، نقش انتخاب، تفاوت تنش‌های ساده، شدید و سمی، و این نکته صحبت می‌کنند که انسان مسئول همه‌ی اتفاق‌هایی که برایش می‌افتد نیست اما مسئول واکنش خودش هست. هم‌زمان، علی در مدرسه در پروژه‌ای به نام «پرواز» شرکت کرده است؛ گروهی از بچه‌ها با راهنمایی معلم علوم، آقای صبوری، مشغول ساخت ماکت هواپیما هستند. این پروژه بهانه‌ای می‌شود برای توضیح مفاهیمی مثل انعطاف‌پذیری، شکست، دوباره شروع‌کردن، کار تیمی، هوش هیجانی، خودآگاهی و حل مسئله. شکل منحنی بال هواپیما، تفاوت فشار هوا و بلندشدن از زمین، به استعاره‌ای برای تحمل فشار و اوج‌گرفتن تبدیل می‌شود. آقای صبوری از علی می‌خواهد سینا را هم به تیم پرواز دعوت کند، چون معتقد است او در عمل از مرحله‌ای سخت عبور کرده و تاب‌آوری‌اش می‌تواند الگوی خوبی برای بقیه باشد. ورود سینا به کارگاه پرواز، بحث‌هایی درباره‌ی مسئولیت‌پذیری، نقش کلمات در تفسیر شکست، تفاوت «چرا این اتفاق افتاد؟» با «حالا چطور ادامه بدهم؟» و مفهوم ذهن رشد‌یاب در برابر ذهن ثابت را به‌دنبال دارد. در بخش‌هایی دیگر، علی در تالار ذهن خودش با پیرمردی نمادین روبه‌رو می‌شود که او را به‌جای تمرکز افراطی بر ضعف‌ها، به شناخت و به‌کارگیری توانایی‌ها دعوت می‌کند و درباره‌ی نقش ترس در بزرگ‌کردن کاستی‌ها توضیح می‌دهد. در فصل‌های پایانی، پروژه‌ی پرواز به مرحله‌ی آزمون در کوهستان نزدیک می‌شود. برای همراه‌کردن سینا، گفت‌وگوهایی با مربی باتجربه‌ای به نام امیر شکل می‌گیرد تا حدود ایمنی، نوع تجهیزات، نقش همراهان و مرز میان «محدودیت محافظ» و «خطر غیرضروری» مشخص شود. سهراب، پسرعموی سینا، کوله‌ای ویژه برای حمل ایمن او طراحی می‌کند و در کنار این تدارک‌ها، بحث‌هایی درباره‌ی حمایت اجتماعی، نقش خانواده و دوستان، و این نکته که تاب‌آوری فقط توان فردی نیست و به شبکه‌ی اطراف هم وابسته است، مطرح می‌شود. کتاب بدون تبدیل شخصیت‌ها به قهرمانان دست‌نیافتنی، نشان می‌دهد که تاب‌آوری یعنی افتادن، سوگوارشدن، ترسیدن، کمک‌گرفتن، انتخاب‌کردن و با همه‌ی اینها ادامه‌دادن.

چرا باید کتاب کندوی تاب آوری را بخوانیم؟

کندوی تاب‌آوری از زاویه‌ی زندگی یک نوجوان به موضوعی می‌پردازد که معمولاً در قالب توصیه و نصیحت مطرح می‌شود؛ اما در این اثر تاب‌آوری در دل ماجرای دوستی، مدرسه، خانواده و یک پروژه‌ی جذاب علمی دنبال شده است. خواننده در طول داستان با موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شود که در آنها علی، سینا و دوستانشان باید میان نقش «قربانی» و «مسئول» یکی را انتخاب کنند، با شکست و ترس روبه‌رو شوند، درباره‌ی کلمات و نوع حرف‌زدن با خود و دیگران فکر کنند و بفهمند که چطور می‌توان بعد از یک اتفاق سخت، زندگی را دوباره سازمان‌دهی کرد. این کتاب به‌جای ارائه‌ی فهرستی از توصیه‌ها، تاب‌آوری را در چند لایه نشان داده است: لایه‌ی فردی (خودآگاهی، شناخت توانایی‌ها و ضعف‌ها، تنظیم احساسات)، لایه‌ی بین‌فردی (نقش خانواده، دوستان، معلم‌ها و همراهان در سختی‌ها) و لایه‌ی معنایی (باور به اینکه پشتوانه‌ای فراتر از توان انسان وجود دارد و سختی‌ها می‌توانند به رشد منجر شوند). استعاره‌ی پرواز و ساخت هواپیما کمک کرده است که مفاهیم انتزاعی مثل فشار، تعادل، اوج‌گرفتن، سقوط و تنظیم مسیر، به‌صورت تصویری و ملموس در ذهن بماند. در بخش‌های مختلف کتاب، نمونه‌های متنوعی از تنش‌ها و چالش‌ها مطرح شده است؛ از نمره‌ی کم و اختلاف‌های خانوادگی تا بیماری، جنگ، تصادف و سوگ. این تنوع باعث شده که خواننده بتواند موقعیت‌های آشنا را در داستان پیدا کند و ببیند که شخصیت‌ها چطور با کمک گفت‌وگو، تفکر، حمایت دیگران و تغییر زاویه‌ی نگاه، راهی برای ادامه‌دادن پیدا می‌کنند. کندوی تاب‌آوری برای کسانی که به‌دنبال متنی هستند که هم قصه داشته باشد و هم در پسِ قصه، مهارت‌های زندگی را نشان دهد، گزینه‌ای قابل‌توجه است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کندوی تاب‌آوری به نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که با دغدغه‌هایی مثل ترس از شکست، نمره، آینده، از‌دست‌دادن عزیزان یا تغییرهای ناگهانی در زندگی روبه‌رو هستند و می‌خواهند ببینند هم‌سن‌وسال‌هایشان در داستان چگونه با این موقعیت‌ها کنار آمده‌اند. این کتاب همچنین به والدین، مربیان، مشاوران مدرسه و فعالان حوزه‌ی تربیت که به‌دنبال متنی داستان‌محور برای گفت‌وگو درباره‌ی تاب‌آوری، مسئولیت‌پذیری، خودآگاهی و مهارت حل مسئله با نوجوانان هستند پیشنهاد می‌شود. برای گروه‌های کتاب‌خوانی مدرسه‌ای و کارگاه‌های مهارت زندگی نیز این اثر می‌تواند مبنای بحث و تمرین مشترک باشد.