کتاب هویت های مرگبار

کتاب هویت‌های مرگبار نوشته‌ی امین معلوف و با ترجمه‌ی عبدالحسین نیک‌گهر تصویری شخصی و تحلیلی از مسئله‌ی هویت در جهان معاصر ارائه می‌دهد. نویسنده که میان لبنان و فرانسه، میان زبان‌ها و سنت‌های مختلف زیسته است، از تجربه‌ی زیسته‌ی خود برای طرح پرسش‌هایی درباره‌ی تعلق، مهاجرت، دین، ملیت و خشونت جمعی استفاده کرده است. در این اثر، بحران هویت، تعارض تعلق‌های چندگانه و نقش آن‌ها در شکل‌گیری تعصب‌ها و جنگ‌ها بررسی شده است. نشر نی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هویت های مرگبار

کتاب هویت‌های مرگبار با روایت‌های شخصی امین معلوف آغاز می‌شود؛ نویسنده‌ای که میان لبنان و فرانسه، میان عربی و فرانسوی، و میان سنت‌های مسیحی و جهان عرب زندگی کرده است. او از پرسشی ظاهرا ساده ـ این‌که خود را بیش‌تر لبنانی می‌داند یا فرانسوی ـ حرکت می‌کند و آن را به مدخلی برای واکاوی مفهوم هویت، تعلق و خشونت تبدیل کرده است. در این کتاب، هویت نه یک برچسب ثابت، بلکه ترکیبی یگانه از مؤلفه‌های پرشمار معرفی شده است که در طول زندگی شکل می‌گیرند و تغییر می‌کنند. کتاب هویت‌های مرگبار در چند بخش پیوسته، از «هویت من، تعلق‌های من» تا بحث مهاجرت، اقلیت‌ها، دنیای عرب، نسبت اسلام و تجدّد و شکاف شمال و جنوب مدیترانه پیش رفته است. معلوف در این کتاب با مثال‌هایی از لبنان، یوگسلاوی سابق، رواندا، اروپا و امریکا نشان داده است چگونه تقلیل هویت به یک تعلق واحد ـ قومی، دینی یا ملی ـ می‌تواند زمینه‌ساز قتل‌عام و پاکسازی قومی شود. او در عین نقد تعصب‌های دینی و قومی، به نقش ساختارهای سیاسی، تجربه‌ی استعمار، نابرابری‌ها و احساس تحقیر نیز پرداخته است. کتاب هویت‌های مرگبار با زبانی روشن و استدلالی، هم به تجربه‌ی مهاجران و «مرزنشینان هویتی» می‌پردازد و هم به پرسش‌های دشوار درباره‌ی اسلام، مسیحیت، کمونیسم، ناسیونالیسم و جهانی‌سازی. نویسنده در این کتاب نه‌تنها از خطر «هویت‌های مرگبار» سخن گفته است، بلکه بر امکان شکل‌دادن به درکی چندگانه، سیّال و مسئولانه از هویت تأکید کرده است.

خلاصه کتاب هویت های مرگبار

کتاب هویت‌های مرگبار از یک تجربه‌ی شخصی آغاز می‌شود: نویسنده‌ای لبنانی‌ـ فرانسوی که از او می‌پرسند «بیش‌تر لبنانی هستی یا فرانسوی؟» و او پاسخ می‌دهد «هم این و هم آن». از این نقطه، معلوف مفهوم هویت را به‌عنوان ترکیبی یگانه از زبان، دین، ملیت، طبقه، جنسیت، خاطره و زخم‌های تاریخی بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه جامعه‌ها و گفتمان‌ها افراد را وادار می‌کنند تنها یک تعلق را انتخاب کنند و بقیه را انکار کنند. کتاب هویت‌های مرگبار با مثال‌هایی از لبنان، بوسنی، رواندا، مهاجران الجزایری در فرانسه، ترک‌تباران آلمان و اقلیت‌های دینی و قومی، نشان داده است چگونه احساس تحقیر، طرد و تهدید می‌تواند یک مؤلفه‌ی هویتی را متورم کند و آن را به پرچم جنگ و قتل‌عام تبدیل کند. نویسنده در ادامه به دنیای عرب، نسبت اسلام و تجدّد، نقش استعمار، جهانی‌سازی و وضعیت مهاجران می‌پردازد و بر ضرورت درکی تازه از هویت که بر ترکیب، گفت‌وگو و دوجانبگی استوار است تأکید کرده است.

چرا باید کتاب هویت های مرگبار را بخوانیم؟

کتاب هویت‌های مرگبار امکان فهمی عمیق‌تر از واژه‌ی پرکاربرد «هویت» فراهم می‌کند؛ فهمی که از برچسب‌های ساده فراتر می‌رود و به تجربه‌ی زیسته، تاریخ، سیاست و احساس تحقیر و تعلق گره می‌خورد. این اثر کمک می‌کند بحران‌های قومی، دینی، مهاجرتی و خشونت‌های جمعی نه‌فقط به‌عنوان اخبار، بلکه به‌عنوان فرایندهایی هویتی و قابل تحلیل دیده شوند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب هویت‌های مرگبار به کسانی پیشنهاد می‌شود که به موضوعاتی مانند هویت، مهاجرت، دین، تعصب، خشونت جمعی، دنیای عرب، جهانی‌سازی و نسبت فرهنگ‌ها علاقه‌مند هستند؛ به‌ویژه دانشجویان علوم انسانی و اجتماعی، فعالان فرهنگی و کسانی که میان چند فرهنگ یا چند تعلق زندگی می‌کنند.

بخشی از کتاب هویت های مرگبار

«از وقتی که در سال ۱۹۷۶ برای اقامت در فرانسه، لبنان را ترک کرده‌ام، بارها و بارها با حُسن‌نیتی تمام دوستان و آشنایان از من پرسیده‌اند، آیا خودم را «بیش‌تر فرانسوی» می‌دانم یا «بیش‌تر لبنانی». من همواره پاسخ داده‌ام: «هم این و هم آن». نه از سر دغدغه عدالت یا انصاف، بلکه با دادن پاسخی دیگر، دروغ می‌گفتم. آن چه سبب می‌شود خودم باشم و نه دیگری، این است که من در حاشیه دو کشور، دو یا سه زبان و چند فرهنگ زیسته‌ام. این دقیقا همان چیزی است که هویت مرا می‌سازد. آیا با مثله کردن پاره‌ای از خودم، واقعی‌تر می‌شدم؟ به آن‌ها که این سؤال را می‌کنند با حوصله توضیح می‌دهم که من در لبنان متولد شده‌ام، تا سن بیست و هفت سالگی در این کشور زندگی کرده‌ام، عربی زبان مادری من است، ابتدا با ترجمه عربی با آثار دوما و دیکنز و سفرهای گالیور آشنا شده‌ام؛ که در دهکده کوهستانی اجدادم بود که نخستین شادی‌های کودکی را تجربه کرده‌ام و قصه‌هایی را شنیده‌ام که بعدها الهام‌بخش رُمان‌هایم بوده‌اند. چگونه می‌توانم فراموششان کنم؟ چگونه می‌توانم از آن‌ها دل بکنم؟ اما از سوی دیگر، اکنون بیست و دو سال است که در سرزمین فرانسه زندگی می‌کنم، از آب و از شرابش می‌نوشم، هر روز با دستانم سنگ‌های کهنسالش را لمس می‌کنم، کتاب‌هایم را به زبانش می‌نویسم، فرانسه هرگز برایم سرزمینی بیگانه نخواهد شد. آیا نیمه فرانسوی، پس، و نیمه لبنانی هستم؟ ابدا! هویت قسمت‌بندی نمی‌پذیرد، هویت به نصف، به ثلث، به فضای جداربندی شده تقسیم نمی‌شود. من چند هویت ندارم، یک هویت دارم که از همه عناصری که آن را تشکیل می‌دهند ساخته شده است، با «ترکیبی» خاص که از شخصی به شخص دیگر متفاوت است.»