کتاب مقاومت خشونت پرهیز

کتاب مقاومت خشونت‌پرهیز (درآمدی فلسفی) نوشته‌ی تاد می و با ترجمه‌ی محمود حبیبی اثری است که نشر خوب آن را منتشر کرده است. نویسنده که هم فیلسوف سیاسی است و هم سال‌ها در سازمان‌دهی کارزارهای اعتراضی حضور داشته، در این کتاب تجربه‌ی میدانی و تأمل نظری را کنار هم قرار داده است. متن از دل مواجهه‌ی مستقیم با جنبش‌های اعتراضی در نقاط مختلف جهان شکل گرفته؛ از کارزارهای ضدسلاح هسته‌ای در آمریکا تا مبارزه با آپارتاید، اشغال فلسطین و جنبش‌های کارگری و ضدنژادپرستی. این کتاب در قالب یکی از عناوین مجموعه‌ی «درنگ» عرضه شده؛ مجموعه‌ای که به‌دنبال ایجاد فرصتی کوتاه برای فکرکردن به موضوعاتی است که شتاب زندگی روزمره مجال توجه به آن‌ها را کم کرده است. مقاومت خشونت‌پرهیز در همین چارچوب، به‌جای روایت صرفِ تاریخ جنبش‌ها، به این سؤال می‌پردازد که خشونت‌پرهیزی دقیقاً چیست، چه نسبتی با اخلاق و سیاست دارد و چرا پایبندی به آن در برابر دشمن خشونت‌ورز تا این اندازه دشوار است. نویسنده با تکیه‌بر نمونه‌های عینی از استونی، فیلیپین، مصر و جنبش اشغال وال‌استریت، تلاش کرده است تصویری فلسفی اما ملموس از مقاومت خشونت‌پرهیز ارائه کند؛ تصویری که هم به سازوکارهای عملی این نوع مبارزه می‌پردازد و هم به مفاهیمی مثل کرامت، احترام، سرسختی و شکنندگی. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مقاومت خشونت پرهیز

کتاب مقاومت خشونت‌پرهیز نوشته‌ی تاد می با یک مقدمه‌ی مفصل آغاز می‌شود که در آن نویسنده مسیر شخصی خود را از پیوستن به یک کارزار کوچک ضدسلاح هسته‌ای در پیتسبرگ تا مشارکت در جنبش‌های مختلف خشونت‌پرهیز روایت کرده است. او توضیح می‌دهد که چگونه سال‌ها فعالیت سیاسی و سال‌های بیشتری مطالعه‌ی فلسفه، در این کتاب برای نخستین‌بار به‌طور جدی به هم گره خورده‌اند. در ادامه، متن وارد فصل‌های اصلی می‌شود و از همان ابتدا با روایت‌های پرجزئیات از «انقلاب آواز» در استونی، سقوط دیکتاتوری فردیناند مارکوس در فیلیپین، بهار عربی و میدان تحریر قاهره و جنبش اشغال وال‌استریت، چشم‌اندازی عینی از آنچه مقاومت خشونت‌پرهیز می‌تواند باشد، ترسیم می‌کند. کتاب مقاومت خشونت‌پرهیز در فصل‌های بعدی از این قاب‌های روایی فاصله نمی‌گیرد، بلکه آن‌ها را به‌عنوان مواد خام برای یک بحث فلسفی به‌کار می‌گیرد. نویسنده با رجوع به سنت‌های گاندی، جنبش حقوق مدنی آمریکا، آثار جین شارپ و نمونه‌های متعدد قرن بیستم، می‌کوشد نشان دهد که خشونت‌پرهیزی فقط یک تاکتیک مقطعی نیست، بلکه به‌تدریج به یک سنت فکری و عملی تبدیل شده است. در متن، بارها به مفاهیمی مانند «پیش‌تصور» جامعه‌ی مطلوب، کرامت، برابری، سرسختی و نامتقارن‌بودن رابطه‌ی خشونت‌پرهیز با خشونت‌ورز پرداخته شده است. ساختار کتاب شامل مقدمه‌ی مجموعه، یادداشت مترجم، مقدمه و سپاسگزاری نویسنده و سپس فصل‌هایی است که از قاب‌های تاریخی آغاز می‌شوند و به بحث‌هایی درباره‌ی تعریف خشونت، تمایز خشونت‌پرهیزی اصول‌گرا و عمل‌گرا، سازوکارهای مختلف مقاومت و نسبت اخلاق و سیاست در این نوع مبارزه می‌رسند. در هر فصل، نمونه‌هایی مانند راه‌پیمایی نمک در هند، مسافران آزادی، تحریم اتوبوس‌های مونتگومری و اعتصابات کارگری مصر به‌عنوان نقاط تمرکز بحث انتخاب شده‌اند تا ایده‌های نظری در بستر موقعیت‌های واقعی سنجیده شوند.

خلاصه کتاب مقاومت خشونت پرهیز

متن مقاومت خشونت‌پرهیز از یک مسئله‌ی مرکزی حرکت می‌کند: خشونت‌پرهیزی دقیقاً در برابر چه نوع خشونتی تعریف می‌شود و چرا در جهان سرشار از خشونت قرن بیستم و بیست‌ویکم، همچنان می‌تواند بدیلی جدی برای کنش سیاسی باشد. نویسنده ابتدا با روایت چند قاب تاریخی از استونی، فیلیپین، مصر و جنبش اشغال نیویورک نشان می‌دهد که چگونه جنبش‌هایی بدون توسل به سلاح، توانسته‌اند ساختارهای سیاسی قدرتمند را به عقب‌نشینی وادار کنند. در این روایت‌ها، عناصر مشترکی مثل سازمان‌دهی طولانی‌مدت، استفاده از نمادهای فرهنگی (آواز، پرچم، فستیوال)، حضور گسترده‌ی مردم عادی و لحظات تصمیم‌گیری آگاهانه برای پرهیز از خشونت برجسته شده است. در ادامه، کتاب به‌سوی صورت‌بندی مفهومی حرکت می‌کند. تاد می میان سرسختی‌ای که در ورزش و ارتش ستایش می‌شود و سرسختیِ مقاومت خشونت‌پرهیز پیوند برقرار می‌کند، اما نشان می‌دهد که در دومی، این سرسختی نه برای درهم‌شکستن دیگری، بلکه برای خودداری از خشونت و تحمل ضربه بدون تلافی به‌کار می‌رود. او خشونت‌پرهیزی را رویکردی نامتقارن می‌داند که در آن یک‌سو خود را از ابزارهایی که سوی دیگر مجاز می‌شمارد، محروم می‌کند و این محروم‌سازی را بر پایه‌ی نوعی احترام به «دیگری» و پذیرش کرامت او توضیح می‌دهد. کتاب سپس به تمایز میان خشونت‌پرهیزی اصول‌گرا و عمل‌گرا، انگیزه‌های اخلاقی و استراتژیک، و این نکته می‌پردازد که حتی وقتی انگیزه‌ها صرفاً محاسباتی‌اند، خودِ عمل خشونت‌پرهیز می‌تواند به‌تدریج نگرش فعالان را تغییر دهد. در فصل‌های بعد، نسبت میان شکل مبارزه و تصویری که از جامعه‌ی مطلوب در ذهن است، با مفهوم «پیش‌تصور» توضیح داده می‌شود: جنبش‌هایی مانند اشغال وال‌استریت می‌کوشند در شیوه‌ی تصمیم‌گیری، مجمع‌های عمومی و احترام متقابل، همان نوع جامعه‌ای را که می‌خواهند، در مقیاسی کوچک از پیش بسازند. در سراسر کتاب، خشونت‌پرهیزی به‌عنوان شکلی از مبارزه معرفی شده است که هم‌زمان به کرامت مخالف و عزت‌نفس کنشگر احترام می‌گذارد و می‌کوشد راه بازگشت اخلاقی را برای طرف مقابل باز نگه دارد.

چرا باید کتاب مقاومت خشونت پرهیز را بخوانیم؟

خواندن مقاومت خشونت‌پرهیز به‌ویژه به این دلیل اهمیت دارد که متن، فاصله‌ی میان بحث‌های انتزاعی درباره‌ی خشونت و تجربه‌ی زیسته‌ی جنبش‌ها را پر کرده است. نویسنده نه‌فقط نمونه‌های مشهور مانند گاندی و جنبش حقوق مدنی آمریکا، بلکه موارد کمتر شناخته‌شده‌ای مثل انقلاب آواز در استونی، مقاومت فیلیپینی‌ها در برابر مارکوس، سازمان‌دهی اعتصابات کارگری در مصر و شکل‌گیری جنبش اشغال وال‌استریت را کنار هم می‌گذارد تا نشان دهد خشونت‌پرهیزی چگونه در زمینه‌های فرهنگی و سیاسی متفاوت عمل کرده است. این کتاب همچنین برای کسانی که به نسبت اخلاق و سیاست فکر می‌کنند، فرصتی فراهم می‌کند تا مفهوم کرامت، احترام به دیگری و برابری را نه در قالب بحث‌های抽象، بلکه در دل موقعیت‌هایی ببینند که در آن‌ها تصمیم برای پرهیز از خشونت، هم پرهزینه و هم تعیین‌کننده بوده است. متن نشان می‌دهد که خشونت‌پرهیزی فقط «نکردن» خشونت نیست، بلکه نوعی طراحی فعالانه‌ی کنش، سازمان‌دهی و حتی شیوه‌ی تصمیم‌گیری جمعی است. از خلال این بحث‌ها، خواننده با این پرسش روبه‌رو می‌شود که چه‌طور می‌توان شکلی از مبارزه را تصور کرد که هم به تغییر ساختارهای ستم‌گر فکر کند و هم کرامت همه‌ی طرف‌ها را جدی بگیرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی مقاومت خشونت‌پرهیز به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی سیاسی، مطالعات صلح، جامعه‌شناسی جنبش‌های اجتماعی و علوم سیاسی پیشنهاد می‌شود. همچنین به فعالان مدنی، کنشگران حقوق بشر، اعضای گروه‌های دانشجویی و صنفی و کسانی که درگیر طراحی کارزارهای اعتراضی‌اند توصیه می‌شود. برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر، به‌ویژه کسانی که می‌خواهند رخدادهایی مانند بهار عربی، انقلاب‌های مخملی، جنبش‌های کارگری و اشغال وال‌استریت را از زاویه‌ای تحلیلی‌تر ببینند، این کتاب انتخاب مناسبی است.

بخشی از کتاب مقاومت خشونت پرهیز

«در شهر تالین، پایتخت کشور کوچک استونی، سِن صدفی‌شکل بزرگی هست که ده‌ها هزار نفر در آن جا می‌شوند. می‌توان از فراز قلعهٔ بافت قدیم تالینکه از بخش اعظم ویرانی‌های جنگ جهانی دوم جان سالم به در بردهنیز دیدش. این سن، لمیده بر تپه‌های حومهٔ تالین، برای استونیایی‌ها مهم است، چون آوازخوانی بخشی از فرهنگ مردم این کشور محسوب می‌شود. آن‌ها حتی در طول اشغال کشورشان به‌دست شورویاز ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۱ نیز هر پنج سال یک بار برای برگزاری فستیوال آوازی جمع می‌شدند که بخش عمده‌ای از جمعیت یک‌میلیون و اندی استونی را گرد هم می‌آورد. این سن درواقع در سال ۱۹۶۰، یعنی در اوج دوران اشغال ساخته شد. اما در شب ۱۱ ژوئن ۱۹۸۸، آواز در زندگی استونیایی‌ها جایگاهی بسیار فراتر از جلوه‌ای از فرهنگ استونی یافت. در آن شب، آوازخوانی به یکی از سلاح‌های اصلی مردم علیه اشغال شوروی تبدیل شد. غروب آن روز کنسرتی در میدان تاون هال تالین برگزار شد که بخشی از فستیوال سالانهٔ این شهر با عنوان «ایام شهر قدیم» بود. چون در تابستان کوتاه استونی روشنایی روز مدت‌ها در دل شب نیز ادامه می‌یابد، بعد از پایان کنسرت، هیچ‌کس میلی برای ترک میدان نداشت. حتی هزاران نفر چندین کیلومتر با پای پیاده راهی سن بزرگ شدند و در مقابل آن زدند زیر آواز. این در نوع خود اتفاق خارق‌العاده‌ای نبود، اما شب بعد، تعداد حاضران در مقابل سن به نزدیک صدهزار نفر رسید، یعنی تقریباً ده درصد جمعیت استونی. علاوه‌براین، چند موزیسین پانک راک پرچم سه‌رنگ آبی و سیاه و سفید استونی را که در دوران اشغال شوروی ممنوع بود، به اهتزاز درآوردند. تازه، نویسنده‌ای شرح می‌دهد که «مردی سوار بر موتورسیکلتپاپ کولار، درامر راکمثل شبحی دور آمفی‌تئاتر ویراژ می‌داد، جوری که رنگ‌های پرچم استونی توی دستش بالای سرش موج برمی‌داشت. جمعیت هم غریو شادی سر می‌داد. برخی از جوانان اولین بار بود که پرچم ملی قدیمی‌شان را در ملأعام می‌دیدند.»»