کتاب مقاومت خشونت پرهیز

کتاب مقاومت خشونت پرهیز (Nonviolent Resistance: A Philosophical Introduction) تألیف تاد می، در پی پاسخ به این سؤال است که خشونت پرهیزی دقیقاً چیست، چه نسبتی با اخلاق و سیاست دارد و چرا پایبندی به آن در برابر دشمن خشونت‌ورز تا این اندازه دشوار است. نویسنده با استناد به نمونه‌های عینی از استونی، فیلیپین، مصر و جنبش اشغال وال‌استریت، تلاش کرده تصویری فلسفی اما ملموس از مقاومت بدون خشونت ارائه کند؛ تصویری که هم به سازوکارهای عملی این نوع مبارزه می‌پردازد و هم به مفاهیمی مثل کرامت، احترام، سرسختی و شکنندگی. محمود حبیبی این کتاب را برای نشر خوب ترجمه کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مقاومت خشونت پرهیز

کتاب مقاومت خشونت پرهیز، حاصل تلاقی سال‌ها فعالیت سیاسی و مطالعه‌ی فلسفی تاد می است. او با روایت‌های پرجزئیات از انقلاب آواز در استونی، سقوط دیکتاتوری فردیناند مارکوس در فیلیپین، بهار عربی و میدان تحریر قاهره و جنبش اشغال وال‌استریت، چشم‌اندازی عینی از آنچه مقاومت خشونت پرهیز می‌تواند باشد، ترسیم می‌کند. کتاب در طول مباحثش از این قاب‌های روایی فاصله نمی‌گیرد، بلکه آن‌ها را به‌عنوان مواد خام برای یک بحث فلسفی به‌کار می‌گیرد. نویسنده با رجوع به سنت‌های گاندی، جنبش حقوق مدنی آمریکا، آثار جین شارپ و نمونه‌های متعدد قرن بیستم، می‌کوشد نشان دهد که خشونت پرهیزی فقط تاکتیکی مقطعی نیست، بلکه به‌تدریج به یک سنت فکری و عملی تبدیل شده است. در متن، بارها به مفاهیمی مانند پیش‌تصور جامعه‌ی مطلوب، کرامت، برابری، سرسختی و نامتقارن‌بودن رابطه‌ی خشونت پرهیز با خشونت‌ورز پرداخته شده است. در هر فصل، نمونه‌هایی مانند راهپیمایی نمک در هند، مسافران آزادی، تحریم اتوبوس‌های مونتگومری و اعتصابات کارگری مصر به‌ عنوان نقاط تمرکز بحث انتخاب شده‌اند تا ایده‌های نظری در بستر موقعیت‌های واقعی سنجیده شوند.

خلاصه کتاب مقاومت خشونت پرهیز

متن مقاومت خشونت پرهیز از یک مسئله‌ی مرکزی شروع به حرکت می‌کند: خشونت پرهیزی دقیقاً در برابر چه نوع خشونتی تعریف می‌شود و چرا در جهان سرشار از خشونت قرن بیستم و بیست‌ویکم، همچنان می‌تواند بدیلی جدی برای کنش سیاسی باشد. تاد می ابتدا با روایت چند رویداد تاریخی در استونی، فیلیپین، مصر و جنبش اشغال نیویورک نشان می‌دهد که چگونه جنبش‌هایی بدون توسل به سلاح، توانسته‌اند ساختارهای سیاسی قدرتمند را به عقب‌نشینی وادار کنند. در این روایت‌ها، عناصر مشترکی مثل سازمان‌دهی طولانی‌مدت، استفاده از نمادهای فرهنگی (آواز، پرچم، فستیوال)، حضور گسترده‌ی مردم عادی و لحظات تصمیم‌گیری آگاهانه برای پرهیز از خشونت برجسته شده است. 

در ادامه، کتاب به‌ سوی صورت‌بندی مفهومی حرکت می‌کند. تاد می میان سرسختی‌ای که در ورزش و ارتش ستایش می‌شود و سرسختیِ مقاومت خشونت پرهیز پیوند برقرار می‌کند، اما نشان می‌دهد که در دومی، این سرسختی نه برای درهم‌شکستن دیگری، بلکه برای خودداری از خشونت و تحمل ضربه بدون تلافی به‌کار می‌رود. او خشونت پرهیزی را رویکردی نامتقارن می‌داند که در آن یک‌سو خود را از ابزارهایی که سوی دیگر مجاز می‌شمارد، محروم می‌کند و این محروم‌سازی را بر پایه‌ی نوعی احترام به دیگری و پذیرش کرامت او توضیح می‌دهد. کتاب سپس به تمایز میان خشونت پرهیزی اصول‌گرا و عمل‌گرا، انگیزه‌های اخلاقی و استراتژیک، و این نکته می‌پردازد که حتی وقتی انگیزه‌ها صرفاً محاسباتی‌اند، خودِ عمل خشونت پرهیز می‌تواند به‌تدریج نگرش فعالان را تغییر دهد. در فصل‌های بعد، نسبت میان شکل مبارزه و تصویری که از جامعه‌ی مطلوب در ذهن است، با مفهوم پیش‌تصور توضیح داده می‌شود. در سراسر کتاب، خشونت پرهیزی به‌ عنوان شکلی از مبارزه معرفی شده است که همزمان به کرامت مخالف و عزت‌نفس کنشگر احترام می‌گذارد و می‌کوشد راه بازگشت اخلاقی را برای طرف مقابل باز نگه دارد.

چرا باید کتاب مقاومت خشونت پرهیز را بخوانیم؟

خواندن مقاومت خشونت پرهیز به‌ویژه به این دلیل اهمیت دارد که متن، فاصله‌ی میان بحث‌های انتزاعی درباره‌ی خشونت و تجربه‌ی زیسته‌ی جنبش‌ها را پر کرده است. متن نشان می‌دهد که خشونت‌پرهیزی فقط دست نزدن به خشونت نیست، بلکه نوعی طراحی فعالانه‌ی کنش، سازمان‌دهی و حتی شیوه‌ی تصمیم‌گیری جمعی است. از خلال این بحث‌ها، خواننده با این پرسش روبه‌رو می‌شود که چطور می‌توان شکلی از مبارزه را تصور کرد که هم به تغییر ساختارهای ستم‌گر فکر کند و هم کرامت همه‌ی طرف‌ها را جدی بگیرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های فلسفه‌ی سیاسی، مطالعات صلح، جامعه‌شناسی جنبش‌های اجتماعی و علوم سیاسی پیشنهاد می‌شود. برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر، به‌ویژه کسانی که می‌خواهند رخدادهایی مانند بهار عربی، انقلاب‌های مخملی، جنبش‌های کارگری و اشغال وال‌استریت را از زاویه‌ای تحلیلی‌تر ببینند، این کتاب انتخاب مناسبی است.

بخشی از کتاب مقاومت خشونت پرهیز

«موفقیت کارزارهای خشونت‌پرهیز در طول یک قرن گذشته مثل جانی است در کالبد خشک این نگاه. اریکا چنووِت و ماریا استفان طی مطالعات تطبیقی مهمی دربارهٔ جنبش‌های خشونت‌آمیز و خشونت‌پرهیز اخیر که همین اواخر تحت عنوان چرا مقاومت مدنی جواب می‌دهد؛ منطق استراتژیک درگیری خشونت‌پرهیز منتشر شده، ۳۲۳ مبارزهٔ خشونت‌آمیز و خشونت‌پرهیز را مقایسه کرده‌اند که در بازهٔ زمانی ۱۹۰۰ تا ۲۰۰۶ صورت گرفتند. آن‌ها اصراری نداشتند که در این تحقیق به همهٔ شکل‌های مبارزهٔ خشونت‌پرهیز بپردازند، زیرا این کار دست‌وپایشان را می‌بست، اما در عوض مطالعه‌شان را به جنبش‌های ضدرژیم، ضداشغال و جدایی‌طلبانه محدود کردند. طبق گزارش آن‌ها، "جالب‌ترین یافتهٔ ما این بود که از سال ۱۹۰۰ تا ۲۰۰۶ شانس موفقیت قطعی یا نسبی کارزارهای مقاومت خشونت‌پرهیز تقریباً دو برابر کارزارهای مقاومت خشونت‌آمیز بود... درمورد کارزارهای مقاومت ضدرژیم، استفاده از استراتژی خشونت‌پرهیز تاحد زیادی شانس موفقیت بیشتری داشتند. کارزارهایی با اهداف سرزمینی، مثل کارزارهای خشونت‌پرهیز ضداشغال یا خودمختاری نیز دارای مزیتی نسبی بر کارزارهای خشونت‌آمیز بودند." براساس نتایج این مطالعه، کارزارهای خشونت‌آمیز فقط در جنبش‌های جدایی‌طلبانه که ساکنان بخشی از یک سرزمین در پی تشکیل واحد سیاسی خاص خودشان بودند، عملکرد بهتری از کارزارهای خشونت‌پرهیز داشتند. البته نه کارزارهای خشونت‌آمیز و نه کارزارهای خشونت‌پرهیز هیچ‌کدام موفقیت چندانی برای این جنبش‌ها به ارمغان نیاوردند. کارزارهای خشونت‌پرهیز که اصلاً موفقیتی نداشتند و موفقیت کارزارهای خشونت‌آمیز نیز فقط ۱۰ درصد بود.»