کتاب منتخب مثنوی دفتر دوم

«منتخب مثنوی دفتر دوم» با گزینش، تلخیص، مقابله تفاسیر و تحلیل ثریا همت آزاد (-۱۳۲۳) همان‌گونه که از نامش پیدا است گزیده و خلاصه‌ای از اشعار مولاناجلال الدین محمد بلخی است که با تفسیر اشعار و مقابله و سنجش درستی آنها همراه شده و بر وزن آن افزوده است. بخشی از حکایت هشتم را می‌خوانید:

حکایت هشتم: کلوخ انداختن تشنه از سر دیوار در جوی آب

بر لب جو بود دیواری بلند

بر سر دیوار تشنه دردمند

مانعش از آب آن دیوار بود

از پی آب او چو ماهی زار بود

اولّین قدم به‌سوی ایمان، احساس تشنگی کردن است و انسانِ تشنه، این را می‌فهمد که چه کاستی‌هایی دارد و کجای زندگی‌اش می‌لنگد. لذا آماده سفر است، سفری که همّت بلند می‌طلبد، بی‌نیازی می‌خواهد، که قبول رنجی مداوم و سازنده، تا آخرین دَمِ حیات همراه اوست.

ناگهان انداخت او خشتی در آب

بانگ آب آمد به گوشش چون خطاب

چون خطاب یار شیرین لذیذ

مست کرد آن بانگ آبش چون نبیذ

از صفای بانگ آب، آن مُمتَحَن

گشت خِشت‌انداز از آن‌جا خِشت‌کَن

ناگهان آن امتحان‌شونده، خشتی از دیوار کند و در آب انداخت. از افتادن خشت در آب، بانگی به گوش جان او رسید. آن‌چنان بانگی که سرشار از لذّت و مستی شراب پاک بود. از چنین صفا بُردنی، آن خشت‌انداز شد و صداها بود که او را می‌نواخت.

آب کم جو، تشنگی آور به دست

تا بجوشد آبَت از بالا و پَست

حال، تشنه چه می‌کند؟ مگر نه این‌که به دنبال آب می‌رود؟ آب حیات کجاست؟ همین‌جا، در دسترس؟ اگر این‌چنین بود که همه سیرابِ فضیلت بودند و دیگر نیازی به این‌همه حرمان و تلاش نبود!