کتاب دیوان رودکی

کتاب دیوان رودکی؛ متن و شرح تألیف امیرحسین معینی شامل لغات مهجور و نکات دستوری و سبک‌شناسی دیوان این شاعر بزرگ قرن سوم است.

درباره کتاب دیوان رودکی

ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم بن عبدالرحمن بن آدم متخلّص به «رودکی»، پدر شعر فارسی، در اواسط قرن سوم هجری در قریه «بَنُج» از توابع رودکِ سمرقند به دنیا آمد. از اقبال او در آن زمان، پادشاهان سامانی بر خراسان قدیم (که شامل خراسان امروزی، شهرهایی از افغانستان و ترکمنستان و حتی شهرهایی از ماوراءالنهر بوده است)، حکم می‌راندند و زبان فارسی، زبان رایج مردم بود. حاکمان سامانی به شعر و شاعر اهمیت فراوان می‌دادند و صله‌ها ارزشمند آنان، هنرمندان را به دربار جذب می‌کرد. در دربار «نصر بن احمد سامانی»، شاعری والامقام‌تر از رودکی نبود و تا آن زمان هیچ شاعری دیوانی وجود نداشت.

آن‌گونه که گفته‌اند او بیشتر از یک میلیون و سیصد هزار بیت شعر سروده بود، اشعار ارزشمند این شاعر و حتی قبر او با حملهٔ مغولان از بین رفته است. آوازهٔ شعر رودکی در قرن سوم (۲۹۰ هـ. ق) در شهر و دیار او پیچیده بود و این شهرت باعث شد تا پادشاه سامانی از او برای حضور در دربار دعوت کند. رودکی تا نزدیک به اواخر عمر خود در دربار سامانیان مقرب و عزیز بود اما یک سال پس از فوت شهید بلخی مورد غضب دربار قرار گرفت و رانده شد و سالخورده و ناتوان به روستای زادگاه خود بازگشت. رودکی را شاعری نابینا می‌دانند. عده‌ای معتقدند که او نابینای مادرزاد بوده و عده‌ای دیگر نیز عقیده دارند که او بعد از اینکه مورد غضب سامانیان قرار گرفت نابینا شد و حتی در مورد اینکه چگونه نابینا گردیده است نیز اختلاف‌نظر وجود دارد اما این نکته دارای اهمیت است که اگر او از بدو تولد نابینا بوده پس چگونه توانسته است این‌چنین تشبیهات و تعریفات حسی کامل و جامعی از محیط پیرامون خویش به دست دهد؟ رودکی چندبار در شعر خود به بینایی‌اش اشاره کرده و همین موضوع نابینای مادرزاد بودن او را رد می‌کند.

این کتاب مجموعه اشعار رودکی است، او را پدر شعر فارسی می‌دانند که تأثیر بسیاری بر شاعران پس خود داشت. شعر او ساده و درعین‌حال سرشار از آرایه‌های لطیف و زیبا است.

خواندن کتاب دیوان رودکی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به شعر کهن ایران پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب دیوان رودکی

کلیله و دمنه

مهم‌ترین سرودهٔ او کلیله‌ودمنه است. اصل کلیله‌ودمنه کتابی هندی به نام پنجه تن تره یا پنج فصل است که در دورهٔ ساسانیان به دستور «بزرگمهر» و توسط «برزویه طبیب» به پارسی میانه برگردانده شد. این کتاب داستان‌هایی تمثیلی را از زبان حیوانات بیان می‌کند و «روزبه دادوِیه» که به «ابن مقفّع» مشهور است آن را پس از اسلام به عربی ترجمه کرد و رودکی آن را به شعر فارسی سرود. این موضوع یعنی ترجمهٔ کلیله‌ودمنه به فارسی از عربی در شاهنامه فردوسی نیز آمده است:

کلیله به تازی شد از پهلوی

بتازی همی‌بود تا گاه نصر

گرانمایه بوالفضل دستور اوی

بفرمود تا پارسی و دری

وزان پس چو پیوسته رای آمدش

همی‌خواست تا آشکار و نهان

گزارنده را پیش بنشاندند

بپیوست گویا پراگنده را

بدان کو سخن راند آرایشست

حدیث پراگنده بپراگند

جهاندار تا جاودان زنده باد

بدین سان که اکنون همی‌بشنوی

بدانگه که شد در جهان شاه نصر

که اندر سخن بود گنجور اوی

نبشتند و کوتاه شد داوری

بدانش خرد رهنمای آمدش

ازو یادگاری بود درجهان

همه نامه بر رودکی خواندند

بسفت اینچنین در آگنده را

چو ابله بود جای بخشایشست

چوپیوسته شد جان و مغزآگند

زمان و زمین پیش او بنده باد...

(شاهنامه – پادشاهی کسری نوشین روان )