کتاب بازگشت از قرآن

کتاب بازگشت از قرآن نوشتهٔ عبدالله نصری است. انتشارات علمی و فرهنگی این کتاب را منتشر کرده است. این کتاب نقدی بر قرائت نبوی از جهان ارائه کرده است.

درباره کتاب بازگشت از قرآن

تحلیل پدیدهٔ وحی یکی از مسائلی است که مورد توجه روشنفکران دینی قرار گرفته است. چند تن از روشن‌فکران ایرانی و اندیشمندان جهان عرب در باب این مقولهٔ دینی به بحث پرداخته‌اند و هر یک بر اساس مبانی فکری خود سعی کرده‌اند تا به رازگشایی از آن بپردازند. از آغاز شکل‌گیری کلام و فلسفهٔ اسلامی، اندیشمندان مسلمان به تبیین و تحلیل وحی پرداختند. تحلیل‌های آن‌ها مبتنی بر یک سلسله‌مبانی و پیش‌فرض‌های اساسی بود، چراکه پدیدهٔ وحی را از ارکان اعتقاد به نبوت می‌دانستند. از این رو، در ابتدا به بحث از ضرورت نبوت می‌پرداختند و تبیین‌های آن‌ها نیز از مسئلهٔ نبوت مبتنی بر تصوری بود که از خدا داشتند. آن‌ها پس از اثبات عقلی وجود خدا، به بحث در باب صفات او می‌پرداختند و اینکه او یک حقیقت ماورای طبیعی و شخصی است، نه یک موجود مبهم و بی‌صورت ماورای مادی. خدای فیلسوفان، متکلمان و عارفان اسلامی دارای مجموعه‌ای از صفات است. اگر هم این خدا دارای صفات انسان‌وار است، عاری از همهٔ نقایص انسانی است. مراد از بیان این مطلب این است که هر اندیشمندی که می‌خواهد به تبیین وحی بپردازد، در ابتدا باید تصویر خود را از خدا مشخص کند، چرا که اگر کسی به یک واقعیت غیرمادی بی‌صورت و مبهم معتقد باشد و نام او را خدا بگذارد، با پذیرش چنین خدایی که هیچ صفتی از جمله حکمت و هدایتگری ندارد، دیگر بحث از نبوت لزومی پیدا نمی‌کند، تا چه رسد به مسئلهٔ وحی. کتاب بازگشت از قرآن نقدی بر قرائت نبوی از جهان است.

خواندن کتاب بازگشت از قرآن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب قرآن و تفاسیر آن پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب بازگشت از قرآن

«شبستری برای تأیید نظریهٔ خود که قرآن را کلام پیامبر می‌داند با یک مشکل اصلی روبه‌رو است و آن هم برخی آیات قرآنی است. از این روی، وی سعی می‌کند تا تفسیری از آن‌ها ارائه دهد که تعارض آیات قرآنی با نظریهٔ خود را برطرف سازد. یعنی به هر ترتیبی که شده ثابت کند قرآن کلام خدا نیست، بلکه کلام پیامبر است. از جمله آیات قرآنی که در تعارض با دیدگاه شبستری است، آیاتی است که در آن‌ها خداوند به پیامبر می‌گوید ما بر تو آیات خود را می‌خوانیم یا پیامبر کسی است که آیات خدا را بر شما می‌خواند؛ برای نمونه: «تِلْک آیاتُ اللهِ نَتْلُوهَا عَلَیک بِالْحَقِّ؛ این آیات خداست که ما آن‌ها را به حق بر تو می‌خوانیم» و «کمَا أَرْسَلْنَا فِیکمْ رَسُولًا مِنْکمْ یتْلُو عَلَیکمْ آیاتِنَا وَیزَکیکمْ؛ همچنین در میان شما از جنس خودتان پیامبری را فرستادیم تا آیات ما را بر شما بخواند و شما را تزکیه کند» و «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یتْلُو عَلَیهِمْ آیاتِهِ وَیزَکیهِمْ وَیعَلِّمُهُمُ الْکتَابَ وَالْحِکمَ‌ۀَ وَإِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُبِینٍ؛ او خدایی است که از میان افراد درس‌ناخوانده پیامبری را از جنس خودشان برانگیخت تا آیاتش را بر آن‌ها بخواند و آن‌ها را تزکیه کند و به آن‌ها کتاب و حکمت را یاد دهد. هر چند پیش از آن در گمراهی آشکار بودند» و «إِذَا تُتْلَی عَلَیهِ آیاتُنَا قَالَ أَسَاطِیرُ الْأوَّلِینَ؛ هنگامی که آیات ما بر او (پیامبر) خوانده می‌شود می‌گوید این افسانهٔ پیشینیان است» و «وَإِذَا تُتْلَی عَلَیهِمْ آیاتُنَا قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِیرُ الْأَوَّلِینَ؛ و هنگامی که آیات ما بر آن‌ها خوانده می‌شود، می‌گویند ما شنیده‌ایم و اگر بخواهیم مثل آن را می‌توانیم بگوییم. این‌ها چیزی جز افسانه‌های پیشینیان نیست» و «وَإِذَا یتْلَی عَلَیهِمْ قَالُوا آمَنَّا بِهِ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّنَا؛ هنگامی که آیات بر آن‌ها (مؤمنان) خوانده می‌شود می‌گویند به آن ایمان آوردیم، که به حق از جانب پروردگار نازل شده است».»