کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام

کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام، نوشته عبدالحسین زرین کوب، تاریخ را فراتر از شرح جنگ‌ها و سرگذشت فرمانروایان بررسی کرده است. نویسنده زندگی مردم، دگرگونی‌های دینی و فرهنگی و پیوندهای میان رویدادها را در کنار احوال حکومت‌ها قرار داده است. پرسش مهم این کتاب دررابطه‌با چگونگی شناختن گذشته از خلال روایت‌هایی است که گاهی تعصب، ستایش قدرت یا قصه‌پردازی بر آن‌ها سایه انداخته است. انتشارات امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. اعتبار اسناد و تفاوت شیوه‌های تاریخ‌نویسی زمینه‌ی شناخت نگاه نویسنده به تاریخ ایران را فراهم کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام اثر عبدالحسین زرین کوب

کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام، نوشته‌ی عبدالحسین زرین کوب، به تاریخ به‌عنوان سرگذشت زندگی انسان‌ها نگریسته است؛ سرگذشتی که شناخت فرمانروایان تنها بخشی از شناخت کلی آن را تشکیل می‌دهد. نویسنده میان تاریخ تحلیلی، یعنی بررسی جزئیات احوال اشخاص و بنیادها و تاریخ ترکیبی (ترسیم مجموعه‌ی زندگی یک قوم یا دوره) تمایز می‌گذارد. او تلفیق این دو شیوه را مبنای کار خود قرار داده است تا تصویر عمومی گذشته از تحقیق در جزئیات جدا نماند.

موضوع اصلی کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام ایران در دوره‌ی اسلامی است؛ بستری پرحادثه که پیدایش نهضت‌ها، شکل‌گیری مذهب‌ها و تغییر زندگی مادی و معنوی مردم را در بر می‌گیرد. مسئله‌ی تداوم فرهنگی نیز در این کتاب جای مهمی دارد. عبدالحسین زرین کوب جدایی قلمرو حکومت‌ها را لزوماً به‌معنای گسست پیوندهای فرهنگی نمی‌داند و از اشتراک‌هایی سخن می‌گوید که فراتر از مرزهای سیاسی دوام یافته‌اند.

این کتاب در سال ۱۳۴۳ منتشر شده است. چاپ یازدهم کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام در سال ۱۳۸۶ به‌وسیله‌ی انتشارات امیرکبیر منتشر شد. این کتاب مبحث روش شناختن گذشته را در فصل نخست بسط داده است. این فصل به روایات قدیم، تواریخ عام، تاریخ‌های محلی، تراجم، سفرنامه‌ها، آثار باستانی و سکه‌ها پرداخته است. عبدالحسین زرین کوب علاوه‌بر معرفی منابع، نسبت هریک را با زمانه‌ی مؤلف، موقعیت اجتماعی او و امکان دسترسی‌اش به اطلاعات می‌سنجد.

بررسی تاریخ طبری، کامل ابن‌ اثیر، آثار مسعودی و تجارب‌ الامم نشان می‌دهد که گردآوری خبر، مقایسه‌ی روایت‌ها و جست‌وجوی علت حوادث، کارهای یکسانی نیستند. بحث درباره‌ی تاریخ‌های درباری نیز دو سوی مسئله را روشن می‌کند: نزدیکی به قدرت می‌تواند دسترسی به اسناد را افزایش دهد و هم‌زمان زمینه‌ی پرده‌پوشی یا اغراق را فراهم کند. یادداشت‌ها، مراجع گزیده‌ی پایان کتاب و فصل مآخذ، پشتوانه‌های تحقیق را معرفی می‌کنند.

خواننده‌ی کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام در کنار آشنایی با موضوعات تاریخی با پرسشی اساسی روبه‌رو می‌شود: یک گزارش چگونه و تحت چه شرایطی به مدرکی برای شناخت گذشته تبدیل می‌شود؟

خلاصه کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام

عبدالحسین زرین کوب شناختن گذشته را وابسته به کنار هم‌ گذاشتن تصویر کلی زندگی و بررسی دقیق شواهد می‌داند. تاریخ ایران در این نگاه، مجموعه‌ای از جابه‌جایی حکومت‌ها نیست؛ تغییر باورها، پیوندهای فرهنگی و احوال جامعه نیز در شکل‌گیری تاریخ نقش دارند. نویسنده برای رسیدن به چنین شناختی، اعتبار خبرهای تاریخی را مسئله‌ای بنیادی می‌شمارد. قدمت یک روایت، شهرت مؤلف یا شکوه عبارت‌ها به‌تنهایی درستی گزارش را ثابت نمی‌کند. تعصب قومی، علاقه‌ی مذهبی، وابستگی درباری و نقل مطالب از نوشته‌های پیشین، همگی، بر گزارش‌ها اثر می‌گذارند. در مقابل، حفظ روایت‌های متفاوت و ثبت مسیر انتقال خبر می‌تواند امکان سنجش را فراهم کند.

چرا باید کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت ترسیم‌کردن زندگی یک جامعه و ثبت احوال فرمانروایان را توضیح می‌دهد.
• بررسی منابع، معیارهایی را برای سنجش خبرهای تاریخی در اختیار خواننده می‌گذارد.
• نمونه‌های مقایسه‌ی گزارش‌ها تأثیر تحریف و عبارت‌پردازی بر انتقال اطلاعات را آشکار می‌کند.
• موضوع تداوم فرهنگی، نسبت وحدت جامعه و پراکندگی سیاسی را تبیین می‌کند.

خواندن کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ ایران و تحولات فرهنگی دوره‌ی اسلامی.
• دانشجویانی که به شناخت مآخذ و نقد گزارش‌های تاریخی نیاز دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند تأثیر قدرت و تعصب بر تاریخ‌نویسی را بررسی کنند.

درباره عبدالحسین زرین کوب

عبدالحسین زرین کوب اسفند ۱۳۰۱ در بروجرد به دنیا آمد. او در زمره‌ی شخصیت‌های سرشناس ادبی، تاریخ‌نگاران، منتقدان ادبی، نویسندگان و مترجمان معاصر ایران جای می‌گیرد. این نویسنده تحصیلات عالی خویش را در گرایش ادبیات فارسی در دانشگاه تهران به پایان رساند. نگاشته‌های او ازجمله منابع بنیادین در حوزه‌های عرفان، تصوف و بررسی اندیشه‌های مولوی به شمار می‌روند. زیرن کوب در گروه تاریخ‌نگاران نامدار ایران‌زمین قرار داشته و آثار برجسته‌ای را پیرامون سرگذشت ایران و جهان اسلام خلق کرده است. این آثار به‌واسطه‌ی شیوه‌ی نگارش ادبی و نحوه‌ی بیان حماسه‌گونه از وقایع تاریخی، در صف آثار پرطرفدار میان ایرانیان قرار گرفته‌اند.

زرین کوب بیشتر از ۴۰ سال در دانشگاه تهران تدریس در زمینه‌های ادبیات فارسی، تاریخ اسلام و تاریخ ایران را بر عهده داشت و پیرو رویدادهای سال ۱۳۵۷ پیوند کاری خود را با مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی آغاز کرد. واگذاری ۶۵۰۰ جلد کتاب و نشریه به این نهاد تحقیقاتی ازجمله کارهای ارزشمند عبدالحسین زرین‌کوب محسوب می‌گردد. او افزون‌بر مؤسسات آموزش عالی ایران، عهده‌دار کرسی تدریس به‌عنوان استاد مدعو در دانشگاه‌های کالیفرنیا، آکسفورد و سوربن نیز بود.

کتاب‌هایی نظیر «دو قرن سکوت» و «تاریخ ایران بعد از اسلام» از کلیدی‌ترین تألیفات عبدالحسین زرین کوب به حساب می‌آیند که با استقبال گسترده‌ی دوستداران تاریخ ایران مواجه شده‌اند. کتاب «پیر گنجه در جست‌وجوی ناکجاآباد» با محوریت زیست‌نامه و نوشته‌های نظامی و کتاب «دیدار با کعبه‌ی جان» پیرامون احوالات و آثار خاقانی نیز در گروه کتاب‌های تاریخ ادبیات این نویسنده جای می‌گیرند. از دیگر کتاب‌های عبدالحسین زرین‌کوب می‌توان به «پله پله تا ملاقات خدا»، «بامداد اسلام»، «تصوف ایرانی در منظر تاریخی آن»، «از کوچه‌ی رندان»، «آشنایی با تاریخ ایران»، «صدای بال سیمرغ»، «شعله‌ی طور: درباره‌ی زندگی و اندیشه‌ی حلاج»، «فرار از مدرسه» و «روزگاران: تاریخ ایران از آغاز تا سقوط پهلوی» اشاره کرد.

عبدالحسین زرین کوب تا پیش از درگذشتش در سال ۱۳۷۸ عناوین متعدد و گران‌بهایی را به جامعه‌ی کتاب‌خوان و پژوهشگر عرضه کرد.

جوایز و افتخارات نویسنده

عبدالحسین زرین کوب نشان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۵)، نهمین جایزه‌ی ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار (۱۳۷۷) و لوح نخستین جشنواره‌ی مقالات اسلامی دایرة‌المعارف‌ها (۱۳۸۳) را به دست آورد.

بخشی از کتاب تاریخ ایران بعد از اسلام

«عرب در ایران

اختلاف در روایات؛ ایران و عرب؛ بکربن‌وائل؛ مثنی‌بن‌حارثه و خالدبن‌ولید؛ بحرین؛ آمدن خالدبن‌ولید به عراق؛ اندیشهٔ فتح؛ تاخت‌وتاز در عراق؛ فتح حیره؛ پیشرفت‌های خالد؛ خالد در راه شام؛ مثنی سردار عرب؛ ابو عبیدهٔ ثقفی؛ شکست عرب در واقعهٔ جسر؛ واقعهٔ بویب؛ دستبردهای مثنی، مقدمهٔ قادسیه؛ سعدبن‌ابی‌وقاص؛ تردید رستم در شروع جنگ؛ فرستادگان عرب؛ جنگ قادسیه؛ فتح مدائن؛ جلولاء؛ پیشرفت از جانب بصره؛ جنگ نهاوند؛ دنبالهٔ فتوح و نقد روایات.

دربارهٔ اخبار فتوح تازیان در ایران مبالغه‌ها و خطاهای بسیار رفته است. روایات اعراب عراق از گزاف و خودستایی آکنده است؛ چنان‌که اخبار خداینامه‌های ایران نیز از نفرت و بهانه‌تراشی خالی نیست. روایات اعراب حجاز هم تا حدی مشحون است از اندیشهٔ معجزه و نصرت الهی؛ لیکن مورخ البته از میان انبوه این روایات، که غالباً در هم و آشفته و گزاف‌آمیز است، راه خود را می‌جوید و می‌کوشد تا بی‌آنکه در دام لغزش‌های گزافه‌گویان بیفتد، به درون حقیقت نفوذ کند. درست است که به هر حال خطر گمراهی هست، اما حزم و احتیاط همواره می‌تواند اندیشهٔ خالی از تعصب را به‌سوی حقیقت رهنمون شود و گرچند خاطر در غبار افسانه‌ها و دعوی‌های گزاف، یک‌چند سرگشته مانده باشد.»