کتاب بوستان سعدی

کتاب بوستان سعدی نوشته شیخ مصلح‌ الدین سعدی شیرازی و گردآوری محمدعلی فروغی، اثری منظوم است که جهان فکری سعدی را در قالب ۱۰ باب پیش می‌برد و از عدل، احسان، عشق، تواضع، قناعت، تربیت، شکر، توبه و مناجات سخن می‌گوید. متن کتاب فقط مجموعه‌ای از پندهای پراکنده نیست؛ حکایت‌ها و بیت‌ها در کنار هم تصویری از اخلاق، قدرت، رفتار انسانی و نسبت آدمی با جهان می‌سازند. این کتاب در مجموعه‌ی «متون کهن» انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بوستان سعدی

کتاب بوستان سعدی اثر شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی یکی از متن‌های مهم ادب فارسی است که به‌ صورت منظوم نوشته شده و از همان آغاز، هم لحن تعلیمی دارد و هم نیروی تصویرسازی و روایت را حفظ می‌کند. سعدی در این اثر فقط نصیحت‌گو نیست؛ او موقعیت می‌سازد، شخصیت وارد صحنه می‌کند و از دل گفتارها و حکایت‌ها، مسئله‌های اخلاقی و اجتماعی را پیش می‌کشد. گردآوری محمدعلی فروغی نیز بر پایه‌ی نسخه‌های کهن انجام شده و در مقدمه‌ی مصحح، توضیح مفصلی درباره‌ی شیوه‌ی مقابله‌ی نسخه‌ها، انتخاب ضبط‌ها و تنظیم عنوان‌ها آمده است.

کتاب بوستان سعدی در ۱۰ باب تنظیم شده است؛ باب‌هایی مانند در عدل و تدبیر و رای، احسان، عشق و مستی و شور، تواضع، قناعت، عالم تربیت، شکر بر عافیت، توبه و راه صواب و در پایان مناجات. این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد که سعدی به‌ دنبال ساختن مجموعه‌ای از تجربه‌های انسانی است که از سیاست و کشورداری تا سلوک فردی و رابطه‌ی انسان با دیگران را در بر می‌گیرد. در بخش‌های آغازین، ستایش خداوند و پیامبر و سپس سبب نظم کتاب آمده و بعد از آن، هر باب با حکایت‌ها و بیت‌هایی پیش می‌رود که گاهی رنگ اندرز دارند و گاهی به‌روشنی صحنه‌ای زنده از زندگی را پیش چشم می‌گذارند.

کتاب بوستان سعدی از نظر فضا، آمیزه‌ای از تأمل، هشدار، شفقت و تیزبینی است. در بسیاری از حکایت‌ها، پادشاه، درویش، وزیر، مسافر، عابد یا مردی گمنام روبه‌روی هم قرار می‌گیرند و از خلال این برخوردها، مسئله‌هایی مثل عدالت، قدرت، آزمندی، بخشش، خشم، قناعت و مسئولیت روشن می‌شود. آنچه این اثر را ماندگار کرده فقط مضمون‌های اخلاقی نیست، بلکه شیوه‌ی بیان آن‌هاست؛ سعدی سخن را چنان پیش می‌برد که بیت‌ها همزمان هم خوش‌آهنگ‌اند و هم حامل معنا. نتیجه، متنی است که می‌توان آن را هم برای لذت بردن از شعر خواند و هم برای درنگ‌کردن بر تجربه‌های انسانی.

چرا باید کتاب بوستان سعدی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بوستان سعدی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مجموعه‌ای از مهم‌ترین مضمون‌های اخلاقی و اجتماعی را در قالب شعر و حکایت در کنار هم می‌آورد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند نگاه سعدی به عدالت، قدرت، بخشش، قناعت و مسئولیت را دقیق‌تر بشناسد.
• باب‌بندی ۱۰‌گانه‌ی اثر، مسیر خواندن را روشن می‌کند و امکان رجوع موضوعی به بخش‌های مختلف را می‌دهد.
• حکایت‌های کتاب، مفاهیم کلی را به موقعیت‌های انسانی و ملموس تبدیل می‌کنند.
• این اثر برای آشنایی نزدیک‌تر با شیوه‌ی اندیشیدن در متون کلاسیک فارسی منبعی مهم است.
• خواندن آن به درک بهتر پیوند میان شعر، حکمت و تجربه‌ی زیسته در ادب فارسی کمک می‌کند.

خواندن کتاب بوستان سعدی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بوستان سعدی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به شعر کلاسیک فارسی که می‌خواهند یکی از متن‌های مهم سعدی را کامل‌تر بشناسند.
• خوانندگانی که به حکایت‌های اخلاقی و تأمل‌برانگیز علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی که به متون کهن و شیوه‌ی بیان آن‌ها توجه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی مفاهیمی مانند عدل، احسان، قناعت و تربیت در سنت ادبی فارسی بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که از خواندن متن‌های منظوم با مضمون‌های فکری و انسانی لذت می‌برند.

درباره سعدی شیرازی

ابومحمد مُشرف‌ الدین مُصلح بن عبدالله بن مشرّف، متخلص به سعدی (بین ۵۸۵ تا ۶۱۵ - بین ۶۹۰ تا ۶۹۵ هجری قمری)، شاعر، نویسنده و خطیب ایرانی سده‌ی هفتم هجری است. او پس از تحصیل علوم دینی، ادبی و حکمی در مدرسه‌ی نظامیه‌ی بغداد، سال‌هایی از عمر خود را در سفر به مناطقی چون شام و حجاز گذراند و سپس به شیراز بازگشت و تا پایان عمر در این شهر اقامت گزید.

کارنامه‌ی مکتوب سعدی شامل دو اثر عمده، یعنی «بوستان» (منظومه‌ای اخلاقی‌آموزشی در قالب مثنوی) و «گلستان» (آمیخته‌ای از نثر مسجع و نظم)، به همراه دیوان غزلیات، قصاید فارسی و عربی، مجالس پنج‌گانه و هزلیات است. ویژگی‌های برجسته‌ی سبک ادبی او شامل زبان سهل و ممتنع، ایجاز روایی، طنز موقعیت و بهره‌گیری ساختاریافته از تمثیل، آیات قرآن و احادیث است. از منظر اندیشه‌شناسی و در تحلیل پژوهشگرانی نظیر محمدعلی همایون کاتوزیان، نگرش سعدی نوعی «رئالیسم فلسفی» و مبتنی بر اعتدال و چندصدایی ارزیابی می‌شود؛ دیدگاهی که بدون انتساب تام به مکتبی خاص یا تصوف رسمی، بر مدارا، پرهیز از کمال‌گرایی افراطی، تقدم رفتار عملی بر مباحث انتزاعی و ترویج عدالت و نیکی در حیات اجتماعی و سیاسی استوار است. شهرت و نفوذ زبانی آثار او در دوران حیاتش از جغرافیای فلات ایران فراتر رفت و به یکی از ارکان تثبیت زبان و ادبیات فارسی کلاسیک تبدیل شد.

درباره محمدعلی فروغی

محمدعلی فروغی (ذکاءالملک دوم) (۱۳۲۱-۱۲۵۶)، سیاستمدار، دیپلمات، ادیب، مورخ و مترجم ایرانی بود. او پس از تحصیل در دارالفنون، در سال ۱۲۸۶ ریاست مدرسه‌ی علوم سیاسی تهران را بر عهده گرفت و پس از درگذشت پدرش لقب ذکاءالملک را دریافت کرد. فروغی در سال ۱۲۸۸ به‌ عنوان نماینده‌ی تهران به دومین دوره‌ی مجلس شورای ملی راه یافت و سپس به ریاست مجلس، ریاست دیوان عالی تمیز و وزارت در چندین کابینه منصوب شد. او همچنین در هیئت اعزامی ایران به کنفرانس صلح پاریس (۱۹۱۹) و جامعه‌ی ملل عضویت داشت. فروغی در طول دوران حیات سیاسی خود سه دوره نخست‌وزیری ایران را تجربه کرد؛ نخست در دوره‌ی انتقال قدرت از سلسله‌ی قاجار به پهلوی، سپس در میانه‌ی پادشاهی رضاشاه (که در سال ۱۳۱۴ به کناره‌گیری و خانه‌نشینی او انجامید) و بار سوم در شهریور ۱۳۲۰ همزمان با اشغال ایران توسط متفقین که نقش هدایت انتقال سلطنت به محمدرضا پهلوی را ایفا کرد.

فروغی در حوزه‌ی تأسیس نهادهای فرهنگی، از چهره‌های مؤثر در بنیان‌گذاری دانشگاه تهران، انجمن آثار ملی و نخستین رئیس فرهنگستان ایران بود. در کارنامه‌ی مکتوب او، تألیف سه جلدی «سیر حکمت در اروپا» به‌عنوان نخستین اثر جامع تاریخ فلسفه‌ی غرب به زبان فارسی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. از دیگر تألیفات و پژوهش‌های وی می‌توان به «حقوق اساسی یا آداب مشروطیت دوَل»، «تاریخ مختصر دولت قدیم روم»، «آیین سخنوری» و تصحیح‌های انتقادی متون کهن از جمله دیوان حافظ، رباعیات خیام و کلیات سعدی اشاره کرد.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب بوستان سعدی منتشر شده است؟

• کتاب بوستان سعدی، تصحیح غلامحسین یوسفی، انتشارات خوارزمی
• کتاب بوستان سعدی، تصحیح تصحیح مظاهر مصفا، زرین و سیمین
• کتاب بوستان سعدی، تصحیح بهاءالدین خرمشاهی، نشر دوستان
• و...

بخشی از کتاب بوستان سعدی

«شنیدم که در وقت نزع روان
به هرمز چنین گفت نوشیروان

که خاطرنگهدارِ درویش باش
نه دربند آسایش خویش باش

نیاید به نزدیک دانا پسند
شبان خفته و گرگ در گوسفند

رعیت چو بیخند و سلطان درخت
درخت ای پسر باشد از بیخ سخت»