کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول)

کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول) (A History of Russian Literature) نوشته د. س. میرسکی، مسیر شکل‌گیری ادبیات روس را از ریشه‌های کلیسایی و سنت‌های کهن دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که تغییر زبان، اقتدار سیاسی و مناسبات مذهبی چگونه بر نوشته‌های ادبی اثر گذاشته‌اند؛ همچنین توضیح می‌دهد چرا نمی‌توان تمام فرهنگ روسیه‌ی قدیم را فقط از روی ادبیات شناخت. فرانسیس ج. وایتفیلد گردآورنده‌ی این کتاب است، ابراهیم یونسی آن را ترجمه کرده و انتشارات امیرکبیر به انتشار رسانده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول)

کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول) اثر د. س. میرسکی، تاریخ ادبی را در پیوند با نهادهایی بررسی می‌کند که خواندن، نوشتن و انتقال متن را ممکن می‌کردند. کلیسا، دیرها، دربار، دستگاه اداری و مراکز آموزش، هر یک در پیدایش گونه‌های مختلف نوشته سهم دارند. نویسنده به‌ جای محدودکردن بحث به شرح احوال شاعران و نویسندگان، به جنس نوشته‌ها، ویژگی‌های نثر، منابع ترجمه و جایگاه اجتماعی اهل کتاب توجه کرده است. مسئله‌ی مهم در این بررسی، تفاوت میان زبان رسمی کلیسا و گفتار روزمره است.

د. س. میرسکی توضیح می‌دهد که ورود عناصر گفتاری به نوشته‌ها چگونه امکان بیان تجربه‌های شخصی و احساسات را گسترش می‌دهد. او همچنین میان ارزش ادبی یک نوشته و اعتبار تاریخی همان نوشته تفاوت می‌گذارد؛ بنابراین، مهارت در نگارش لزوماً به معنای بی‌طرفی در ثبت رویدادها نیست.

کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول) علاوه‌بر بررسی زمینه‌های فرهنگی، به سنجش ویژگی‌های آثار معین اختصاص دارد. خطابه‌ها، تذکره‌های قدیسان، سفرنامه‌ها، نامه‌های سیاسی و داستان‌های نظامی، همگی از نظر شیوه‌ی بیان و نسبت‌شان با سنت‌های پیشین بررسی می‌شوند. منظومه‌ی جنگ ایگور نمونه‌ای است که بحث درباره‌ی وزن، تصویرسازی، سنت شفاهی و دشواری تعیین نوع ادبی را پیش می‌کشد. نوشته‌های آواکوم نیز فرصتی برای شناخت ظرفیت گفتار روزمره در ادبیات فراهم می‌آورند. مقایسه‌های نویسنده با آثار و چهره‌های ادبی بیرون از روسیه، بخشی از روش نقد اوست. داوری‌های صریح میرسکی درباره‌ی قوت و ضعف آثار نیز جایگاه نقد ادبی را در کنار گزارش تاریخی آشکار می‌سازد.

خلاصه کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول)

میرسکی خاستگاه ادبیات روس را در پیوند با مسیحیت ارتدکس، ترجمه‌ی متون دینی و گسترش زبان کلیسایی بررسی می‌کند. دیرها و محافل روحانی، بخش بزرگی از فعالیت نوشتاری را سامان می‌دهند؛ اما وقایع‌نامه‌ها، وصیت‌نامه‌های شهریاران و منظومه‌های جنگی، تجربه‌هایی بیرون از عبادت و موعظه را نیز ثبت می‌کنند. مراکز فرهنگی جابه‌جا می‌شوند و کشمکش‌های سیاسی، نوشته‌های جدلی و تاریخی را رونق می‌دهند. داستان‌های پندآموز به‌تدریج با افسانه‌ها، ترانه‌های مردم و ماجراهای زندگی عادی پیوند می‌خورند. آواکوم ظرفیت ادبی گفتار روزمره را آشکار می‌کند و تماس با سنت‌های غربی، زمینه‌ی گسترش شعر و نمایش را فراهم می‌آورد.

کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول) این تحولات را حاصل رابطه‌ی متغیر میان زبان، باور دینی، قدرت و شیوه‌های انتقال فرهنگ نشان می‌دهد.

چرا باید کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• بررسی تفاوت ارزش ادبی و اعتبار تاریخی، معیارهای سنجش متون کهن را روشن می‌کند.
• توضیح پیوند ترجمه و مناسک مذهبی، زمینه‌ی شناخت سرچشمه‌های ادبیات روس را فراهم می‌آورد.
• مقایسه‌ی گونه‌های مختلف نثر، شناخت تفاوت‌های خطابه، وقایع‌نامه، سفرنامه و جدل سیاسی را ممکن می‌سازد.

خواندن کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان ادبیات که به تاریخ نقد و تحول گونه‌های ادبی علاقه دارند.
• خوانندگان ادبیات روس که می‌خواهند ریشه‌های فرهنگی آثار را بشناسند.
• علاقه‌مندان به رابطه‌ی دین، قدرت سیاسی و پیدایش سنت‌های نوشتاری.

درباره د. س. میرسکی

دیمیتری پتروویچ سوایتوپولک-میرسکی مشهور به د. س. میرسکی (D. S. Mirsky) (۱۸۹۰-۱۹۳۹)، مورخ ادبی، منتقد و پژوهشگر روس بود. او در سن‌پترزبورگ در خاندانی اشرافی به دنیا آمد؛ پدرش شاهزاده پیتر دمیتریویچ سوایتوپولک-میرسکی، از دولتمردان برجسته‌ی امپراتوری روسیه و وزیر کشور پیش از انقلاب ۱۹۰۵ بود. میرسکی تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته‌های تاریخ و زبان‌شناسی در دانشگاه سن‌پترزبورگ گذراند و با آغاز جنگ جهانی اول و سپس جنگ داخلی روسیه، به‌ عنوان افسر در جبهه‌ها و در صفوف ارتش سفید علیه بلشویک‌ها جنگید.

او پس از شکست ارتش سفید در سال ۱۹۲۰ به بریتانیا مهاجرت کرد و در کینگز کالج لندن و مدرسه‌ی مطالعات اسلاوی و اروپای شرقی (SSEES) دانشگاه لندن به تدریس ادبیات روس پرداخت. دوران اقامت میرسکی در انگلستان بارورترین مقطع پژوهشی او بود که با نگارش دو جلد کتاب مرجع «تاریخ ادبیات روسیه» و «ادبیات معاصر روسیه» به زبان انگلیسی شناخته می‌شود.

زیست فکری میرسکی در اواخر دهه‌ی ۱۹۲۰ دستخوش دگرگونی شد؛ او به مارکسیسم گرایش یافت، به حزب کمونیست بریتانیا پیوست و در سال ۱۹۳۲، با وساطت ماکسیم گورکی، به اتحاد جماهیر شوروی بازگشت تا در ساختار ادبی حکومت تازه فعالیت کند. با این‌ حال، در جریان تصفیه‌های بزرگ استالینی در سال ۱۹۳۷ به اتهام جاسوسی بازداشت و به اردوگاه‌های کار اجباری گولاک در منطقه‌ی کولیما در سیبری تبعید شد. د. س. میرسکی سرانجام در ژوئن ۱۹۳۹ در سن چهل‌وهشت‌سالگی در همان اردوگاه جان باخت.

درباره ابراهیم یونسی

ابراهیم یونسی (۱۳۹۰-۱۳۰۵)، مترجم، نویسنده، رمان‌نویس و پژوهشگر بود. او در بانه متولد شد و پس از اتمام تحصیلات در دانشکده‌ی افسری تهران، در جریان حوادث پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به‌ دلیل عضویت در سازمان نظامی حزب توده‌ی ایران بازداشت و به اعدام محکوم گردید؛ حکمی که به‌ واسطه‌ی نقص عضو ناشی از سانحه‌ی نظامی (قطع یک پا) به حبس ابد کاهش یافت. یونسی در دوران هشت‌ساله‌ی حبس، فراگیری زبان انگلیسی و ترجمه‌ی متون ادبی را آغاز نمود و پس از آزادی، برای ادامه‌ی تحصیل راهی فرانسه شد و مدرک دکترای اقتصاد را از دانشگاه سوربن دریافت کرد. او پس از انقلاب ۱۳۵۷، در دولت موقت مهدی بازرگان برای دوره‌ای کوتاه به‌ عنوان نخستین استاندار بومی کردستان منصوب شد اما در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای از این مقام کناره‌گیری کرد و فعالیت خود را به‌ طور تمام‌وقت بر ادبیات متمرکز ساخت.

کارنامه‌ی فرهنگی یونسی دربرگیرنده‌ی بیش از هشتاد جلد ترجمه و تألیف است. از میان ترجمه‌های او می‌توان به دوره‌ی رمان‌های چارلز دیکنز شامل «آرزوهای بزرگ»، «داستان دو شهر»، آثار توماس هاردی نظیر «تس دوربرویل»، «به دور از مردم شوریده» و «جود گمنام»، نمایش‌نامه‌ی «طوفان» شکسپیر، رمان «اسپارتاکوس» اثر هووارد فاست و اثر پژوهشی «سیری در ادبیات غرب» از جی. بی. پریستلی اشاره کرد.

یونسی در ساحت داستان‌نویسی نیز با خلق رمان‌هایی چون «گورستان غریبان»، «دلداده‌ها»، «کج‌کلاه و کولی»، «مادرم دو بار گریست» و «دعا برای آرمن»، بازنمایی واقع‌گرایانه‌ای از تاریخ پرفرازونشیب، بافت اقلیمی و رنج‌های مردم کردستان ارائه داد. او همچنین با تألیف کتاب «هنر داستان‌نویسی»، یکی از نخستین درسنامه‌های آموزش تکنیک‌ها و ساختار روایت را در زبان فارسی تدوین کرد.

بخشی از کتاب تاریخ ادبیات روسیه (جلد اول)

«زبان ادبی روسیه قدیم به زبان "کلیسایی قدیم اسلاو" مشهور است. اساس این زبان بر یکی از لهجه‌های بلغاری اطراف "سالونیکا" استوار است که در قرن نهم میلادی توسط رسولانی چون س‌س. سیریل و "متودیوس" به سطح یک زبان درخور مناسک نماز و عبادت و نیز یک زبان ادبی اعتلا یافت. این زبان را اسلاوهای جنوب و مردم رومانی و روسیان به‌کار می‌بردند. لغات و نحو این زبان سخت متأثر از یونانی بود و با زبان محاوره‌ای آن روزگار تفاوت فاحش داشت. با مرور زمان، این حالت و کیفیت تصنعی تشدید شد و با اینکه طی قرن‌های یازدهم و چهاردهم زبان محاوره‌ای (هم در روسیه و هم در بالکان) در اساس تغییر کرد زبان "اسلاوی کلیسا" همچنان به همان حال ماند و حتی در جهت نزدیکی بیشتر با سرمشق یونانی خود گام‌هایی هم بر داشت و مخصوصاً در قرن چهاردهم روحانیان جنوب به منظور اینکه متن کتاب مقدس و مناسک نماز و عبادت را از لحاظ ادبی بیشتر با زبان یونانی سازگار سازند تجدید نظر کاملی را در آنها به عمل آوردند. این زبان کلیسایی زبان ادبی ولایت مسکو و حوالی آن گردید.

این زبان کلیسایی اگر چه تنها زبان ادبی عصر بود، تنها زبان مکتوب زمان نبود. دستگاه‌های اداری شاهزادگان روس و حکومت‌های محلی، زبان غیر دینی دیگری را بسط دادند؛ در حوالی پایان سده پانزدهم، زبان محاکم مسکو زبان رسمی مملکت گردید. زبانی که بدینسان به‌وجود آمد زبانی بود رسا و بسا بدیع و زیبا، لیکن به هر حال در عرصه ادب قادر نبود زبان "اسلاوی کلیسا" را از میدان به‌در کند. و اما زبان ادبی؛ نفوذ عناصر غیر روحانی در قلمرو ادب بستگی به میزان سواد یا به عبارت بهتر به کمی سواد نویسندگان و ناتوانی ایشان در یافتن قالب‌های "اسلاوی" لازم به جهت بیان احساسات نیرومند داشت. در عرصه ادب، زبان روسی غیرکلیسایی را نخستین بار در ربع سوم قرن هفدهم نابغه‌ای بزرگ و بدیع یعنی عالیجناب "آواکوم" عالماً در نوشته‌های خود به‌کار برد.»