کتاب شازده کوچولو

کتاب شازده کوچولو (Le Petit Prince) نوشته آنتوان دوسنت اگزوپری، داستان دیدار خلبانی گرفتار در بیابان با مسافری کوچک از سیاره‌ای دیگر است. درخواست نامعمول این مسافر برای کشیدن یک گوسفند، آشنایی‌ای را آغاز می‌کند که معنای دوستی، دوست‌داشتن و جدی‌گرفتن زندگی را به پرسش می‌کشد. تفاوت میان نگاه کودک و داوری آدم‌بزرگ‌ها، محور بسیاری از گفت‌وگوهای داستان است؛ تفاوتی که گاهی پشت یک نقاشی یا نگرانی برای یک گل آشکار می‌شود. محمد قاضی این داستان را ترجمه و انتشارات امیرکبیر آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شازده کوچولو

کتاب شازده کوچولو اثر آنتوان دوسنت اگزوپری، قصه‌ای خیال‌انگیز با پرسش‌های فلسفی درباره‌ی رابطه‌های انسانی است. راوی، خلبانی است که خاطره‌ی دلسردشدن از نقاشی در کودکی را همراه خود دارد. او ماجرای آشنایی با مسافر کوچک را از دید خود تعریف می‌کند؛ بنابراین شناخت شخصیت اصلی به‌تدریج و از خلال سؤال‌ها، سکوت‌ها و خاطراتش شکل می‌گیرد. نویسنده فاصله‌ی میان منطق کودکان و معیارهای بزرگسالان را فقط موضوع گفت‌وگو قرار نداده است. همین فاصله، شیوه‌ی دیدن اتفاق‌های داستان را نیز تعیین می‌کند. چیزی که برای یک شخصیت بی‌اهمیت به نظر می‌رسد، برای دیگری مسئله‌ای اساسی است. 

فضای قصه میان تنهایی بیابان، کوچکی سیاره‌ها و گستردگی آسمان جابه‌جا می‌شود. این تفاوت اندازه‌ها، احساس آسیب‌پذیری شخصیت‌ها را برجسته می‌کند. طنز دیدارها نیز بیشتر از ناسازگاری رفتار آدم‌ها با ادعاهایشان به وجود می‌آید. آدم‌بزرگ‌ها عنوان‌ها و حساب‌های خود را جدی می‌گیرند ولی پرسش‌های مسافر کوچک، معنای این جدیت را زیر سؤال می‌برد.

کتاب شازده کوچولو رابطه‌ی عاطفی را احساسی بی‌دردسر تصویر نمی‌کند. گل می‌تواند زیبا و دوست‌داشتنی باشد اما خودپسندی و سخنانش سوءتفاهم بسازد. شخصیت اصلی نیز از ابتدا شناخت درستی از محبت ندارد و میان شنیدن حرف‌ها و فهمیدن رفتارها فاصله می‌بیند. داستان از همین ناتوانی در فهم دیگری، به موضوع مراقبت و مسئولیت می‌رسد. گفت‌وگوها سهم مهمی در پیش‌رفتن قصه دارند و سؤال‌های پیگیرانه، حرف‌های ظاهراً بدیهی را به مسئله تبدیل می‌کنند. آنتوان دوسنت اگزوپری به‌ جای توضیح‌های انتزاعی طولانی، اندیشه‌ها را در موقعیت‌هایی مانند نگهداری از یک سیاره یا مواجهه با موجودی تنها قرار داده است. لحن قصه گاهی شوخ و گاهی اندوهگین است؛ شوخی‌ها تنهایی شخصیت‌ها را از بین نمی‌برند و اندوه نیز کنجکاوی آن‌ها را متوقف نمی‌کند.

خلاصه داستان شازده کوچولو

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

خلبانی پس از خراب‌شدن هواپیمایش در صحرای آفریقا، برای تعمیر موتور و زنده‌ماندن فرصت محدودی دارد. صبح، پسربچه‌ای ناشناس او را بیدار می‌کند و از او می‌خواهد یک گوسفند بکشد. خلبان در جریان این آشنایی درمی‌یابد که مهمانش از سیاره‌ای بسیار کوچک آمده است. مسافر از زندگی کنار گل خود، دلخوری‌هایشان و سفری که آغاز کرده حرف می‌زند. 

او در سیاره‌های مختلف با کسانی روبه‌رو شده است که هر کدام درگیر فرمان‌دادن، ستایش‌شدن، مالکیت یا وظیفه‌ی خود هستند. ورود به زمین، جست‌وجوی او برای یافتن دوست را ادامه می‌دهد. آشنایی با روباه، سؤال تازه‌ای پیش می‌آورد: چه چیزی یک موجود را از میان موجودات شبیه به خودش برای دیگری یگانه می‌کند؟ خاطرات این سفر، نگرانی‌های خلبان را نیز از محدوده‌ی خرابی هواپیما فراتر می‌برد.

چرا باید کتاب شازده کوچولو را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب شازده کوچولو را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• قصه تفاوت میان ارزش یک رابطه و معیارهایی مانند ثروت، مقام و تعداد دارایی‌ها را قابل بررسی می‌کند.
• گفت‌وگوها فرصتی برای فکرکردن درباره‌ی صبر، شناخت دیگری و مسئولیت ناشی از محبت فراهم می‌کنند.
• همراهی با راوی نشان می‌دهد چگونه شنیدن دغدغه‌های دیگری می‌تواند اولویت‌های شخصی را تغییر دهد.

خواندن کتاب شازده کوچولو را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب شازده کوچولو به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به قصه‌های خیال‌انگیز که پرسش‌های فلسفی را در دل ماجرا دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که به موضوع تنهایی، پیوند عاطفی و دشواری فهم دیگری علاقه دارند.
• بزرگسالانی که می‌خواهند درباره‌ی فاصله‌ی نگاه خود با نگاه کودکان فکر کنند.

درباره آنتوان دوسنت اگزوپری

آنتوان دو سنت اگزوپری (Antoine de Saint-Exupéry) (۱۹۰۰-۱۹۴۴)، نویسنده، روزنامه‌نگار و خلبان فرانسوی بود. او در شهر لیون متولد شد و در کودکی پدر خود را از دست داد. اگزوپری پس از گذراندن دوره‌ی خدمت نظامی، وارد فعالیت حرفه‌ای در صنعت هوانوردی شد و به‌ عنوان خلبان خطوط پست هوایی بین‌المللی در مسیرهای اروپا، آفریقا و آمریکای جنوبی اشتغال یافت؛ تجاربی که زمینه و ماده‌ی خام اصلی بیشتر آثار داستانی و روایی او را فراهم ساخت. او در سال ۱۹۳۱ با کانسوئلو سونسین ازدواج کرد. با آغاز جنگ جهانی دوم و پس از سقوط فرانسه، او به ایالات متحده مهاجرت نمود اما در سال ۱۹۴۳ مجدداً به نیروهای هوایی فرانسه‌ی آزاد در شمال آفریقا پیوست. در ژوئیه‌ی ۱۹۴۴، هواپیمای اکتشافی او بر فراز دریای مدیترانه ناپدید شد و دهه‌ها بعد، در اوایل دهه‌ی ۲۰۰۰، بقایای لاشه‌ی هواپیمای وی در بستر دریا شناسایی گردید.

شناخته‌شده‌ترین اثر اگزوپری داستان تمثیلی «شازده کوچولو» است که نگارش و تصویرگری آن با مداد و آبرنگ توسط خود او در نیویورک انجام گرفت. این اثر با تیراژی بالغ بر صدها میلیون نسخه به صدها زبان برگردانده شده و دست‌مایه‌ی اقتباس‌های تئاتری، سینمایی و انیمیشنی متعددی قرار گرفته است. از دیگر آثار مهم او در دوران حیات می‌توان به نخستین داستان‌هایش از جمله «هوانورد» (۱۹۲۶) و رمان‌های «پیک جنوب» (۱۹۲۹)، «پرواز شبانه» (۱۹۳۱)، «زمین انسان‌ها» (۱۹۳۹)، «خلبان جنگ» (۱۹۴۲) و «نامه به یک گروگان» (۱۹۴۳) اشاره کرد. شماری از آثار وی نیز پس از درگذشتش انتشار یافتند؛ از جمله «قلعه» (۱۹۴۸)، «نامه‌ها به مادر» (۱۹۵۵)، «نوشته‌های جنگ» (۱۹۸۲) و «مانون رقاص» (۲۰۰۷).

کارنامه‌ی رسمی اگزوپری شامل دریافت جایزه‌ی ادبی فمینا در سال ۱۹۳۱ (برای کتاب «پرواز شبانه»)، جایزه‌ی بزرگ رمان فرهنگستان فرانسه و جایزه‌ی کتاب ملی آمریکا در سال‌های ۱۹۳۹ و ۱۹۴۰ (برای کتاب «زمین انسان‌ها»)، نشان لژیون دونور و نشان‌های صلیب جنگ فرانسه در سال‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۴۴ (پس از مرگ) به پاس مأموریت‌های نظامی در طول جنگ است.

درباره محمد قاضی

محمد قاضی (۱۳۷۶-۱۲۹۲)، مترجم، نویسنده و پژوهشگر بود. او در مهاباد متولد شد؛ آموزش زبان فرانسوی را در زادگاهش نزد گیو مکریانی آغاز کرد و سپس برای ادامه‌ی تحصیل به تهران رفت. قاضی پس از دریافت دیپلم ادبی از دارالفنون، در سال ۱۳۱۸ در رشته‌ی حقوق قضایی از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. او پس از اتمام دوره‌ی خدمت سربازی در دادرسی ارتش، از سال ۱۳۲۰ تا هنگام بازنشستگی در سال ۱۳۵۵ به‌ عنوان کارمند در وزارت دارایی اشتغال داشت.

فعالیت حرفه‌ای قاضی در ترجمه با برگردان داستان «کلود ولگرد» اثر ویکتور هوگو در اوایل دهه‌ی ۱۳۲۰ آغاز شد و پس از وقفه‌ای چندساله، با انتشار ترجمه‌ی «جزیره‌ی پنگوئن‌ها» اثر آناتول فرانس در سال ۱۳۲۹ تداوم یافت. او در سال ۱۳۳۳ رمان «شازده کوچولو» اثر آنتوان دو سنت اگزوپری را ترجمه کرد و در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۳۶ تا ۱۳۳۷ دوره‌ی کامل رمان «دن کیشوت» اثر میگل دو سروانتس را انتشار داد که برای آن موفق به دریافت جایزه‌ی ترجمه‌ی سال از دانشگاه تهران شد. قاضی پس از بازنشستگی با مراکزی نظیر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همکاری کرد. او از سال ۱۳۵۴ به سرطان حنجره دچار شد و توانایی تکلم را از دست داد اما فعالیت مکتوب خود را متوقف نکرد.

کارنامه‌ی ادبی قاضی شامل ۶۸ عنوان ترجمه و تألیف است که بخش عمده‌ی آن‌ها از زبان فرانسوی و برخی نیز از زبان کردی به فارسی برگردانده شده‌اند. از میان ترجمه‌های او می‌توان به «زوربای یونانی» اثر نیکوس کازانتزاکیس، «نان و شراب» اثر اینیاتسیو سیلونه و «باخانمان» اثر هکتور مالو اشاره کرد. او علاوه‌بر ترجمه، خاطرات و رویکردهای حرفه‌ای خود را در کتاب «سرگذشت ترجمه‌های من» تدوین کرد.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب شازده کوچولو منتشر شده است؟

• کتاب شازده کوچولو، ترجمه‌ی ابوالحسن نجفی، نشر نیلوفر
• کتاب شازده کوچولو، ترجمه‌ی احمد شاملو، نشر نگاه
• کتاب شازده کوچولو، ترجمه‌ی مصطفی رحماندوست، نشر قدیانی
• کتاب شازده کوچولو، ترجمه‌ی کاوه میرعباسی، نشر نی
• کتاب شازده کوچولو، ترجمه‌ی مدیا کاشیگر، نشر آفرینگان
• و...

بخشی از کتاب شازده کوچولو

«آدم‌بزرگ‌ها به من نصیحت کردند که کشیدن عکس مار بوآی باز یا بسته را کنار بگذارم و بیشتر به جغرافیا و تاریخ و حساب و دستور بپردازم. این بود که در شش‌سالگی از کار زیبای نقاشی دست کشیدم، چون از نامرادی تصویر شمارهٔ یک و تصویر شمارهٔ دوی خود دلسرد شده بودم. آدم‌بزرگ‌ها هیچ‌وقت به تنهایی چیز نمی‌فهمند و برای بچه‌ها هم خسته‌کننده است که همیشه و همیشه به ایشان توضیح بدهند.

بنابراین ناچار شدم شغل دیگری برای خود انتخاب کنم، و این بود که خلبانی یاد گرفتم. من به همه‌جای دنیا کم‌وبیش پرواز کردم، و به‌راستی که جغرافی خیلی به دردم خورد. در نگاه اول می‌توانستم چین را از آریزونا تشخیص بدهم و این، اگر آدم به شب راه گم کرده باشد، خیلی فایده دارد.

به‌این‌ترتیب من در زندگی با بسیاری از آدم‌های جدی زیاد برخورد داشته، پیش آدم‌بزرگ‌ها زیاد مانده‌ام و ایشان را از خیلی نزدیک دیده‌ام، اما این امر چندان تغییری در عقیدهٔ من نداده است.

وقتی به یکی از ایشان برمی‌خوردم که به نظرم کمی روشن‌بین می‌آمد، با نشان دادن تصویر شمارهٔ یک - خود که هنوز نگاهش داشته‌ام - او را امتحان می‌کردم و می‌خواستم بدانم آیا واقعاً چیزفهم است؛ ولی او هم به من جواب می‌داد که: "این کلاه است." آن‌وقت دیگر نه از مار بوآ با او حرف می‌زدم، نه از جنگل طبیعی و نه از ستاره‌ها؛ بلکه خودم را تا سطح او پایین می‌آوردم و از بازی بریج و گلف و سیاست و کراوات می‌گفتم، و آن آدم‌بزرگ از آشنایی با آدم عاقلی مثل من خوشحال می‌شد.»