کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ فلسفه علم آینشتاین

کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ فلسفه علم آینشتاین نوشتهٔ دان آ. هاویرد و ترجمهٔ سعید جعفری است. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است؛ جلد ۲۱ از مجموعهٔ «دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد».

درباره کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ فلسفه علم آینشتاین

کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ فلسفه علم آینشتاین (Einstein’s Philosophy of Science; The Stanford Encyclopedia of Philosophy) جلد ۲۱ از مجموعهٔ «دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد» است. این کتاب هفت فصل دارد. «آلبرت اَینشتَین» متولد ۱۴ مارس ۱۸۷۹ در آلمان است؛ فیزیک‌دانی که نظریهٔ «نسبیت» را به‌عنوان مهم‌ترین دستاوردش توسعه داد؛ نظریه‌ای که در کنار مکانیک کوانتومی دو ستون فیزیک مدرن به شمار می‌رود. او به‌خاطر تأثیرش بر فلسفهٔ علم نیز شناخته می‌شود. در نظر برخی، اینشتین بیشتر به‌خاطر فرمول هم‌ارزی جرم و انرژی یعنی E=mc۲ شهرت دارد که از آن به‌عنوان معروف‌ترین فرمول در سراسر جهان یاد می‌شود. او برای خدماتش در زمینهٔ فیزیک نظری و به‌ویژه کشف قانون اثر فوتوالکتریک، موفق به کسب جایزهٔ نوبل در سال ۱۹۲۱ میلادی شد. آلبرت اَینشتَین در سال ۱۹۵۵ میلادی از دنیا رفت.

دانشگاه استنفورد انتشار این دانشنامه را در سال ۱۹۹۵ میلادی آغاز کرد. پس از مدتی متن کامل مقالات را در اینترنت در دسترس علاقه‌مندان قرار داد. کسانی که در تدوین این دانشنامهٔ بزرگ نقش دارند، از استادان و مؤلفان به‌نام در حوزهٔ فلسفه هستند. این دانشنامه به سرپرستی دکتر «ادوارد ن. زالتا» صدها مدخل دارد و یکی از بهترین راه‌ها برای آشنایی مقدماتی با مباحث فلسفی است. «مسعود علیا» در سال ۱۳۹۲ با همکاری انتشارات ققنوس، تصمیم به ترجمهٔ بعضی از مدخل‌های این دانشنامه گرفت. او به‌همراه مترجمانی نام‌آشنا آخرین ویراست مقالات دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد را با حفظ سبک و زبان به پارسی برگرداند. انتشارات ققنوس این مجموعه را با کسب اجازه از گردانندگان این دانشنامه (به‌ویژه دکتر زالتا) منتشر کرده است. عناوین بعضی از این جلدها عبارت است از «مفهوم شر»، «فلسفهٔ دین»، «عقل به روایت کانت»، «زیبایی‌شناسی فمینیستی»، «ژاک لکان»، «اخلاق ارسطو»، «باروخ اسپینوزا»، «فیشته» و «پدیدارشناسی».

خواندن کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ فلسفه علم آینشتاین را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران فلسفهٔ علم آینشتاین پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ فلسفه علم آینشتاین

«تأثیر و نفوذ آینشتاین بر فلسفه علم قرن بیستم همسنگ تأثیر او بر فیزیک قرن بیستم است. این امر چگونه ممکن شد؟ یک علت را باید در تاریخچه رشته‌ای و نهادی فیزیک نظری و فلسفه علم جست. در اواخر قرن نوزدهم، هم فیزیک نظری و هم فلسفه علم، هر کدام در حوزه خود، شیوه نگرش جدیدی بود، و سرانجام در اوایل قرن بیستم هر یک از آن‌ها دست به کار شد تا بنیاد نهادی استواری برای خود دست و پا کند. هر دو جنبش به نحو شگفتی به هم یاری رساندند. فیلسوفان علم با جای دادن محتوای شناختی پرمعنای علم در نظریه‌های فیزیک نظری به اعتبار و مقبولیت آن کمک کردند. فیزیکدان‌های نظری با فراهم آوردن موضوعی برای تحلیل که درک ما را از طبیعت و جایگاه انسان در آن از ریشه دگرگون می‌ساخت، کمک کردند که فلسفه علم اعتبار و حقانیت پیدا کند. در برخی از موارد این همکاری حتی صورت مستقیم‌تری به خود گرفت ــ نظیر کار آینشتاین و پلانک در اواسط دهه ۱۹۲۰ به منظور تأسیس یک کرسی فلسفه علم برای رایشنباخ در گروه فیزیک دانشگاه برلین (بنگرید به Hecht & Hartmann ۱۹۸۲). همچنین باید ماخ و لودویگ بولتسمان را به عنوان نمونه ذکر کنیم ــ فیزیکدانانی که نخستین صاحبان کرسی فلسفه علم در دانشگاه وین در ابتدای قرن بیستم بودند.

علت دیگر اوضاع و احوال آموزش و پرورش فیزیکدانان جوان در روزگار آینشتاین است. نه‌تنها مطالعات دوران جوانی خودِ آینشتاین عمیقاً بر فلسفه به طور اعم و فلسفه علم به طور اخص متمرکز بود (برای مرور مطلب، بنگرید به xxv-Einstein ۱۹۸۹, xxiv؛ همچنین، بنگرید به Howard ۱۹۹۴b) ــ که از این نظر با فیزیکدانان هم‌نسلش متفاوت نبود ــ بلکه همچنین برنامه درسی فیزیک او در دانشگاه شامل درسی اجباری در باب «نظریه تفکر علمی» بود (Einstein ۱۹۸۷, Doc. ۲۸). آشکارا باید پرسید آیا تفاوت موجود میان رویکرد آینشتاین و معاصرانش به فیزیک به این سبب بود که او از همان ابتدای تعلیم و تربیتش به شیوه تفکر فلسفی خو گرفته بود؟ به گواهی نامه‌اش به رابرت تورنتون در تاریخ نوامبر ۱۹۴۴ که در آغاز این مقاله از آن نقل کردیم، آینشتاین تصور می‌کرد که همین‌گونه بوده است.»