کتاب نیهیلیسم معنایی

کتاب نیهیلیسم معنایی نوشتهٔ حسین شقاقی است. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر دست به بررسی استدلال‌های کواین در باب کل‌گرایی معنایی زده است.

درباره کتاب نیهیلیسم معنایی

حسین شقاقی در کتاب نیهیلیسم معنایی بیان کرده است که کل‌گرایی معنایی عبارت است از این ایده که محتوای زبانی را نمی‌توان میان یک به یک جملات زبان تقسیم کرد. چنان‌که نویسنده در این اثر توضیح داده، این تز نفی‌کنندهٔ «معنا» است؛ یعنی «معنا» به‌مثابهٔ یک هویت هستی‌شناختی وجود ندارد و بنابراین این تز را «نیهیلیسم معنایی» نیز می‌خوانند. یکی گرفتن کل‌گرایی معنایی با نیهیلیسم معنایی قرائتی از نظریهء معنای «کواین» است که مورد تأیید خود او و مفسران اصلی فلسفه اوست و توجه به این این‌همانی تأکید اصلی اثر پیش رو است. اهمیت این تأکید از آن جهت است که بسیاری از منتقدانِ مشهور کل‌گرایی معنایی کواین به این نکته توجه نداشتند که دعوی اصلی این نظریه نه معرفت‌شناختی، بلکه هستی‌شناختی است. در این اثر، معنای این ادعا و نیز مسائل مربوط به آن بررسی شده‌اند.

خواندن کتاب نیهیلیسم معنایی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران فلسفهٔ مدرن پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب نیهیلیسم معنایی

«مباحثی که بیان شد نشان می‌دهد که نفی «امر واقع» در تز عدم تعین ترجمه نفی «معنا» در هستی‌شناسی است. معنا نه به مثابه چیزی ذهنی وجود دارد و نه به مثابه چیزی انتزاعی و هویتی افلاطونی. همچنین از مباحث بالا معلوم می‌شود که هرچند از نگاه علمی و عصب‌شناختی، پیش از این‌که فلان و بهمان خروجی زبانی روی دهد، فلان و بهمان رویداد مغزی روی داده است، مطالعه رویداد مغزی چیزی در باب «معنا» به ما نمی‌گوید؛ عصب‌شناسی و معرفت به حالات مغز ربطی به سمانتیک ندارد.

این نکته مجدداً تفاوت بین «عدم تعین ترجمه» و «تعین ناقص نظریه» را آشکار می‌کند، چرا که بی‌ربط بودن دستاوردهای علمی به تز عدم تعین ترجمه نشان می‌دهد که حتی اگر دانشمندان ما در آینده‌ای نامعلوم نسبت به حالات «مغزِ» متکلم به یک زبان «همه‌چیزدان» شوند، باز هم دانش آن‌ها به معنای عبارات این «متکلم» ربطی نخواهد داشت. توسعه علم مسئله عدم تعین ترجمه را حل نمی‌کند، چرا که اساساً موضوع عدم تعین ترجمه موضوع مطالعه علم نیست، موضوع عدم تعین ترجمه چیزی است که نیست و هدف «عدم تعین ترجمه» نشان دادن «فقدان» معنا یا مستدل کردن نیهیلیسم معنایی است.

در فصل بعد به بررسی تز معروف کواین، یعنی رد تمایز تحلیلی‌ـ ترکیبی، و ارتباط آن با کل‌گرایی معنایی (نیهیلیسم معنایی) خواهیم پرداخت. برخی منتقدان کواین موضوع فصل ششم را هم به‌درستی متوجه نشده‌اند. کواین در مقاله «دو جزم تجربه‌گرایی» رد تمایز تحلیلی‌ـ ترکیبی را پیش از رد «تقلیل‌گرایی» مطرح می‌کند. رد تقلیل‌گرایی در واقع همان تز دوئم‌ـ کواین (کل‌گرایی معرفت‌شناختی) است. برخی منتقدان نسبت بین این دو تز (رد تمایز تحلیلی‌ـ ترکیبی و رد تقلیل‌گرایی) را به شکل نادرستی توصیف می‌کنند؛ یعنی سعی دارند تز دوم را از تز اول استنتاج کنند، در صورتی که رابطه به‌عکس است، تز دوم (رد تقلیل‌گرایی یا همان تز دوئم‌ـ کواین یا به اصطلاح کل‌گرایی معرفت‌شناختی) مقدمه تز اول (رد تمایز تحلیلی‌ـ ترکیبی) است. تز اول از این حیث مشابه کل‌گرایی معنایی (نیهیلیسم معنایی) است. خواهیم دید که این دو (رد تمایز تحلیلی‌ـ ترکیبی و کل‌گرایی معنایی) در واقع یک تزند.»