کتاب جستارهایی در اسطوره

«جستارهایی در اسطوره» نوشته عبدالرحمان مجاهد نقی، پژوهشگر معاصر ایرانی است. در بخشی از کتاب می‌خوانیم: نه براساس ادعاها، که براساس واقعیات و مستندات موجود، اکثر ما از اسطوره و گستره‌ی پهناوری که می‌تواند در برابر دیدگان ما بگشاید اطلاع بسیار‌اندکی داریم و در قوالب کلی و روش‌های تحلیل‌گرایانه تصور می‌کنیم همین که اسمی‌از‌اشکبوس و اکوان دیو و گرسیوز به میان آمد وارد عالم اسطوره شده‌ایم!‌یک نمونه را در‌یکی از روزنامه‌ها شاهد بودم که نویسنده با قاطعیت تمام استدلال می‌کرد: برخلاف تصور آنان که‌اشعارفلان شاعر مشخص را اسطوره‌گرا می‌دانند، شاعری دیگر ازنمادهای اسطوره‌ای بیشتر در‌اشعار خود استفاده کرده است. و علت آن؟ شاعر دوم در‌یک بیت پنج بار از نام‌های اسطوره‌ای استفاده کرده است! همین و بس! در حالی که آنچه باعث می‌گردد تا‌یک اثر هنری را اسطوره‌گرا بنامیم، نحوه‌ی رویکرد به اسطوره، نحوه‌ی کاربست آن و روش‌هایی است که‌یک اثر هنری براساس آن‌ها اسطوره را به کار می‌بندد. صرف وجود تعداد زیاد نمادهای اسطوره‌ای، ارزش‌های اثر هنری را نزد منتقد و پژوهشگر افزون نخواهد نمود و چه بسا‌یک بار استفاده‌ی هوشمندانه از‌یک نماد اسطوره‌ای در شعر‌یک شاعر، ارزش‌های به مراتب بالاتری از نحوه‌ی استفاده‌ی آن شاعر دیگر در استفاده‌ی پنجگانه‌اش از نمادها را داشته باشد. مثالی می‌آورم: نام‌های اسطوره‌ای موجود در شاهنامه را حکیم طوس از خداینامه‌ها گرفته است و زمان تولید خداینامه‌ها، از جهات مختلف، کاملاً با زمان تولید شاهنامه تفاوت‌های بنیادی دارند؛ چه از لحاظ سیاسی، چه اجتماعی، چه از جنبه‌ی روحیاتی که امروز روحیات ملی می‌نامیم و چه از لحاظ زبانی و.... بنابراین مسلم است که نگاه فردوسی به این اساطیر، با نگاه موبدانی که در زمان حاکمیت ساسانیان به‌طور مؤثر در ساختار قدرت حاضر و سهیم بوده‌اند، باید نگاهی متفاوت باشد و با توجه به نیازها و تمایلات دوره‌ی خودش به بازسازی اساطیر دست زده، بعضی را کمرنگ‌تر و بعضی را پررنگ‌تر جلوه داده باشد.