کتاب نابهنگامی معنا

کتاب نابهنگامی معنا اثر عبدالرحمان مجاهد نقی، چند جستار ادبی درباب ادبیات کلاسیک و متون کهن ایراین است که در انتشارات نشانه به چاپ رسیده است. 

درباره کتاب نابهنگامی معنا

کتاب نابهنگامی معنا، مجموعه جستارهای ادبی، و بخشی از مقالات و یادداشت‌هایی از عبدالرحمان مجاهد نقی است که در دهه ۱۳۸۰ در نشریات گوناگون به چاپ رسیده‌اند. جستار نیز متنی است که مقاله، داستان یا رساله نیست اما با تمام این‌ها، اشتراکاتی دارد. نویسنده در جستار روای روایتش است. تخیلش را پرواز می‌دهد. به مسایل با دیدگاهی منطقی نگاه می‌کند و ایده‌هایش بیان می‌کند. گاهی نیز ایده‌هایش از جزئی‌ترین اتفاقات روزمره برمی‌آیند.

شاید بتوان این نوشته‌ها را در پاسخ به مسائلی دید که درباره ادبیات کلاسیک و کهن ایران، نوشته شده است و متون کهنی، همچون شاهنامه، یا گلستان و بوستان سعدی را با آموزه‌های قرن بیستمی و یا آموزه‌های مارکسیستی مقایسه کرده‌اند. 

کتاب نابهنگامی معنا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

اگر از طرف‌داران مطالعات و پژوهش‌های ادبی هستید، خواندن کتاب نابهنگامی معنا را به شما پیشنهاد می‌کنیم. 

بخشی از کتاب نابهنگامی معنا

حسنک وزیر

از تأثیر نثر کلاسیک بر اشعار شاملو بسیار گفته‌اند. اما از دو دهه‌ی قبل، با هر بار مطالعه‌ این‌گونه آثار، نکته‌ای توجه مرا به خود جلب کرده است: با توجه به ویژگی‌های شعر نیمایی، بسیاری از جمله‌ها و عبارات در متونِ منثور ِ قدیم می‌توانند به عنوان سطری از یک شعر نیمایی قلمداد شوند، چه در همان قالب اصلی در اثر کلاسیک و چه با اندک حک و اصلاح در حد کاستن یا افزودن یک یا چند هجا. این ویژگی در یک اثر کلاسیک بسیار ملموس‌تر و محسوس‌تر است: تاریخ بیهقی و در یک بخش از این اثر باز هم بیشتر به چشم می‌آید: داستان بر دار کردن حسنک وزیر.

ماجرای حسنک وزیر را یکی از سه تراژدی بزرگ در ادبیات فارسی دانسته‌اند (وجهه‌ی ادبی). از سوی دیگر حضور بیهقی به عنوان شاهد و ناظر ماجرای حسنک و دسترسی او به اسناد و درک و دریافتش از مسائل پشت پرده‌ای که به ماجرای بر دار کردن حسنک انجامید وجهه‌ تاریخی آن را بسیار بالا برده است. در این راستا، یک علت دیگر نیز به عللی که باعث شده‌اند تا به وجهه‌ ادبی این مشهورترین بخش از تاریخ بجا مانده‌ بیهقی افزوده گردد، نزدیکی این بخش به یک شعر است؛ به گونه‌ای که حتی در بعضی جاها، خصوصا آن‌جا که بیهقی تصاویری جاندار را بازنمایی و توصیف می‌کند، بدون ذره‌ای مبالغه می‌توان آن جمله‌ها را سطوری از یک شعر زیبا تلقی کرد.

این موضوع باعث شد تا با حداکثر وفاداری به متن، حسنک وزیر را در قالب یک شعر نیمایی بازسازی کنم.

 ده سال قبل در پاییز ۱۳۸۲  این کار به انجام رسید و به همراه یک مقدمه آماده شد. از سوی دیگر، از اوایل دهه‌ی پنجاه تا آن زمان ( سال ۱۳۸۲ ) هر گاه نوشته‌های محمود دولت‌آبادی را می‌خواندم، حداقل از یک بابت (که در سطور بعد بدان اشاره خواهم کرد) مشابهت نوشته‌های او با همشهری‌اش، بیهقی، توجه مرا به خود جلب می‌کرد. این ویژگی در کارهای اول دولت‌آبادی مثل اوسنه‌ بابا سبحان، لایه‌های بیابانی، عقیل عقیل، باشبیرو، گاواره‌بان و سفر کمتر و در آثار بعدی او بیشتر بود. این ویژگی در روزگار سپری شده‌ی مردم سالخورده بیشتر شد:

ـ "ما هم با باد آمدیم؛ با باد و از باد. روشن‌تر از این که باد آوردمان ... آن‌ها در غروب‌هنگام یک روز باد‌خیز، خسته روی بلندترین کله‌شانه‌ی راه ایستادند و به دهکده‌ای که در لایه‌های تیره‌ی باد پوشیده شده و چون مشتی گره‌خورده بود، نگریستند."

و در اثر دیگرش به اوج رسید:

ـ این خوی جوانمردی است و نزد همه کس پسندیده است. هنگامی که مرد شرف خود را با پستی آلوده نکرده باشد، هر ردایی که در بر کند، زیباست .

ـ شبان و روزان و روزان و شبان، پیام خون و غنیمت است که در بادیه می‌پیچد پیش و پس غبار سمّ ستوران؛ و پیامِ پیچان در بادهای موسمی، بسی و بسیاری قبیله‌ها را که در‌می‌نوردد و برمی‌گذرد تا مردانی _ یله‌گانی درمانده به جوع را در خود فراهم بیاورد .