کتاب مبانی جامعه شناسی معرفت

کتاب مبانی جامعه شناسی معرفت (Wissenssoziologie) نوشته‌ی هوبرت کنوبلاخ، تصویری منسجم از شکل‌گیری و تحول جامعه شناسی معرفت ارائه می‌دهد و این حوزه را در پیوند با نظریه‌ی ساخت اجتماعی واقعیت و ساخت‌گرایی اجتماعی تشریح می‌کند. این کتاب که به‌ عنوان متنی مقدماتی برای آشنایی با مفاهیم، خطوط نظری و پرسش‌های اصلی این حوزه نوشته شده، از تاریخ اندیشه تا مباحث نظری و پژوهشی امروز را دربرمی‌گیرد. کرامت‌اله راسخ این کتاب را ترجمه و نشر نی آن را منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مبانی جامعه شناسی معرفت

کتاب مبانی جامعه شناسی معرفت اثر هوبرت کنوبلاخ متنی مقدماتی در این حوزه به حساب می‌آید و بنابراین به این سؤال مرکزی می‌پردازد که معرفت چگونه پدیده‌ای اجتماعی است و رابطه‌ی آن با ساختارهای قدرت، نهادها و زندگی روزمره چیست. کنوبلاخ که از شاگردان توماس لاکمن است، ابتدا ریشه‌های تاریخی این بحث را در روشنگری، نقد دین، نظریه‌ی منافع و ایده‌ی ایدئولوژی دنبال کرده و سپس با مرور ویکو، هردر و سنت تاریخ‌گرایی نشان داده که چگونه زبان، روح خلقی و سیر تاریخی بر شکل‌گیری معرفت اثر می‌گذارند. در بخش‌های بعدی کتاب، تمایزهای کلیدی میان معرفت و عقیده، معرفت فردی و اجتماعی و دو مدل همبستگی و سازگاری در نسبت جامعه و معرفت توضیح داده شده است. نویسنده جامعه شناسی معرفت را به حوزه‌هایی مانند جامعه شناسی علم، جامعه‌ی اطلاعاتی، تقسیم اجتماعی معرفت، حافظه‌ی جمعی، رسانه‌ها و مدیریت معرفت پیوند داده و چارچوبی مبتنی بر ساخت اجتماعی واقعیت برای فهم جامعه شناسی معاصر پیشنهاد کرده است.

خلاصه کتاب مبانی جامعه شناسی معرفت

کتاب مبانی جامعه شناسی معرفت با طرح این پرسش آغاز می‌شود که جامعه‌شناسی معرفت چیست و یک متن مقدماتی در این حوزه چه وظیفه‌ای دارد. کنوبلاخ توضیح داده که هدف او معرفی حدود، مفاهیم کلیدی، خطوط نظری و سؤالات بی‌پاسخ این حوزه است نه تدوین دایرةالمعارفی از همه‌ی دیدگاه‌ها. او تأکید کرده که این جامعه شناسی را باید در بستر سنت پدیدارشناسی، ساخت‌گرایی اجتماعی و نظریه‌ی ساخت واقعیت اجتماعی فهمید. 

نویسنده در مقدمه، ضرورت یک متن مقدماتی، معیارهای انتخاب مطالب، و تمایز جامعه‌ شناسی معرفت از دیگر شاخه‌های جامعه‌ شناسی را شرح داده است. او سه محور اصلی بحث را جامعه‌جویی معرفت، نسبت معرفت و عقیده و نوع رابطه‌ی معرفت و ساختار اجتماعی می‌داند. در ادامه‌ی کتاب مبانی جامعه‌ شناسی معرفت، تاریخ این حوزه در سه سطح پی گرفته شده است: پیشاهنگان و بحث‌های روشنگری درباره‌ی ایدئولوژی و منافع، شکل‌گیری جامعه شناسی معرفت کلاسیک آلمانی و سپس گذار به رویکردهای معاصر مانند ساخت‌گرایی اجتماعی، جامعه‌ شناسی علم، جامعه‌ی اطلاعاتی و معرفت‌پژوهی. کنوبلاخ در هر گام نشان داده که چگونه مفاهیم انتزاعی‌ای مثل معرفت، ایدئولوژی، حافظه‌ی جمعی و رسانه‌های معرفت در پیوند با ساختار اجتماعی و فرایندهای ارتباطی شکل می‌گیرند.

چرا باید کتاب مبانی جامعه شناسی معرفت را بخوانیم؟

کتاب نشان می‌دهد معرفت چگونه با منافع، ایدئولوژی، زبان، رسانه‌ها و ساختارهای نابرابر گره می‌خورد و در عین حال چارچوبی نظری برای فهم جامعه‌ی اطلاعاتی، جامعه شناسی علم و بحث‌های امروز درباره‌ی معرفت‌پژوهی ارائه کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی مبانی جامعه شناسی معرفت به دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی، علاقه‌مندان به نظریه‌ی اجتماعی، و به افرادی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند نسبت میان معرفت، قدرت و ساختار اجتماعی را دقیق‌تر بفهمند.

بخشی از کتاب مبانی جامعه شناسی معرفت

«پرسش جامعه‌شناسی معرفت دربارۀ پیوند میان تفکر و متفکر، علم و متعلم، حقیقت، و آنچه حقیقت تلقی می‌شود، بدون شک پرسشی جدید نیست و به عصر نوین تعلق ندارد؛ بلکه پرسشی قدیمی است که همواره مطرح بوده است. فلسفه نه فقط این پرسش، بلکه پرسش‌های دیگری را نیز از دیدگاه‌های گوناگون و مبانی متفاوت طرح کرده است که بعدها تحت عنوان جامعه‌شناسی معرفت نهادینه شده‌اند. یکی از شناخته‌شده‌ترین این مسائل، تمثیل غار افلاطون است. افلاطون انسان را موجودی می‌داند که در غار زندگی می‌کند و به جای اصل اشیاء، فقط سایه‌هایی را بر دیوار غار می‌بیند که از تابش نوری در بیرون غار حاصل شده‌اند. حتی پیش از تمثیل غار افلاطون که جنبۀ چشم‌اندازی تفکر انسانی را در برابر چشم ما قرار داد، چنین فکرهایی وجود داشتند. در قرن پنجم پیش از میلاد، کسنوفانس الثایی در نقد دینی خود تصویری از خدا به دست می‌دهد که بازتاب ویژگی‌های قومی است. او می‌نویسد: «مردم اتیوپی ادعا می‌کنند که خدای آن‌ها دارای بینی پهن و پوستی تیره است و تراکیایی‌ها می‌گویند که چشم خدای آن‌ها آبی و رنگ موهایش قرمز است.» این‌ها اندیشه‌هایی بودند که بعدها زمینه را برای پیدایش جامعه‌شناسی معرفت فراهم کردند.»