کتاب آخرین شاهدان

کتاب آخرین شاهدان نوشته سوتلانا آلکسیویچ و ترجمه مصطفی مظفری است. این کتاب را نشر هیرمند منتشر کرده است. این اثر مجموعه‌ای از روایت‌های کوتاه کودکانی است که جنگ را نه از پشت نقشه‌ها و گزارش‌ها، بلکه از دل خانه‌های سوخته، جدایی از پدر و مادر، گرسنگی، فرار و ترس به یاد آورده‌اند. آنچه در این کتاب برجسته می‌شود، تصویر جنگ از زاویه‌ای است که معمولاً کمتر دیده می‌شود: حافظه‌ی کودکی که هنوز معنای کامل مرگ را نمی‌داند، اما ویرانی را با تمام وجود حس می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آخرین شاهدان

کتاب آخرین شاهدان نوشته سوتلانا آلکسیویچ بر پایه‌ی خاطرات کسانی شکل گرفته است که در سال‌های کودکی با جنگ جهانی دوم روبه‌رو شده‌اند. راویان این اثر، سال‌ها بعد از آن روزها، از نخستین تصویرهایی گفته‌اند که در ذهنشان مانده است: پدری که به جبهه می‌رود، مادری که کنار جاده می‌افتد، شهری که در آتش می‌سوزد، قطاری که کودکان را از خانه دور می‌کند و گرسنگی‌ای که حتی معنای نان را تغییر می‌دهد. نویسنده به‌جای ساختن یک روایت پیوسته، صداهای گوناگون را کنار هم نشانده است تا جنگ از خلال حافظه‌های پراکنده، کوتاه و زخم‌خورده دیده شود. همین شیوه باعث شده هر روایت، هم مستقل باشد و هم بخشی از تصویری بزرگ‌تر را کامل کند.
کتاب آخرین شاهدان بیش از آن‌که بر میدان نبرد متمرکز باشد، بر اثر جنگ در زندگی روزمره دست گذاشته است؛ بر خانه، مدرسه، خانواده، بازی، غذا، خواب و حتی واژه‌هایی که کودکان برای فهمیدن جهان به کار می‌برند. در این روایت‌ها، جنگ فقط صدای انفجار نیست؛ بوی سوختن شهر است، سکوت آدم‌هاست، ترس از جا ماندن است و حس گنگی که کودک از نبودن پدر یا مادر پیدا می‌کند. بسیاری از راویان در بزرگسالی شغل و زندگی خود را یافته‌اند، اما خاطره‌ی آن سال‌ها همچنان در زبانشان زنده مانده است. این اثر از خلال همین یادها، نه‌تنها ویرانی بیرونی، بلکه زخمی را نشان می‌دهد که در ذهن کودک باقی می‌ماند و تا سال‌ها بعد ادامه پیدا می‌کند.

خلاصه کتاب آخرین شاهدان

کتاب آخرین شاهدان مجموعه‌ای از خاطره‌های کوتاه و فشرده از کودکانی است که جنگ را در سنین بسیار کم تجربه کرده‌اند. هر بخش، صدای یک راوی است که از لحظه‌ای خاص حرف می‌زند: وداع با پدر، گم‌کردن مادر، فرار از بمباران، زندگی در یتیم‌خانه، گرسنگی، دیدن مرگ و تلاش برای فهمیدن اتفاقی که بزرگ‌ترها نامش را جنگ گذاشته‌اند. کنار هم قرار گرفتن این صداها، تصویری از جنگ می‌سازد که از آمار و گزارش فاصله دارد و به احساس، حافظه و زخم‌های ماندگار نزدیک می‌شود. دغدغه‌ی اصلی این کتاب، نشان‌دادن جنگ از چشم کسانی است که کودکی‌شان پیش از آن‌که کامل شکل بگیرد، زیر سایه‌ی خشونت از هم پاشیده است.

چرا باید کتاب آخرین شاهدان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آخرین شاهدان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب جنگ را از زاویه‌ی دید کودکانی نشان می‌دهد که تجربه‌ی آن‌ها با روایت‌های رسمی و نظامی تفاوت دارد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند اثر جنگ بر حافظه، زبان و احساسات کودکان را دقیق‌تر درک کند.
• روایت‌های کوتاه و متعدد، تصویری گسترده از ترس، آوارگی، گرسنگی و فقدان به دست می‌دهند.
• این اثر به‌جای تمرکز بر قهرمانی و پیروزی، بر زندگی روزمره‌ی ویران‌شده و آسیب‌های ماندگار دست می‌گذارد.
• خواندن این کتاب برای کسانی که می‌خواهند تاریخ را از خلال تجربه‌های انسانی و شخصی ببینند، سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب آخرین شاهدان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به آثاری که جنگ را از زاویه‌ی تجربه‌های شخصی و خاطره‌های انسانی بررسی می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند اثر خشونت و آوارگی را بر ذهن و زندگی کودکان بهتر بشناسند.
• کسانی که به روایت‌های کوتاه، مستندگونه و مبتنی بر صداهای گوناگون علاقه دارند.
• مخاطبانی که در پی شناخت لایه‌های عاطفی و اجتماعی جنگ، فراتر از میدان نبرد هستند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره‌ی حافظه، تاریخ شفاهی و تجربه‌های زیسته مطالعه می‌کنند.

بخشی از کتاب آخرین شاهدان

«صبح، با وحشت از خواب پریدم... از سر و صداهایی عجیب و غریب...
مادر و پدر فکر می‌کردند ما خوابیم؛ اما من کنار خواهر کوچکم دراز کشیده و خود را به خواب زده بودم. دیدم پدر پشت سر هم مادر را می‌بوسید. صورتش را... دستانش را... و من تعجب کرده بودم؛ زیرا قبل از این هرگز او را این‌طور نمی‌بوسید. دست در دست هم وارد حیاط شدند. پریدم پای پنجره. مادر از گردنِ پدر آویزان شده بود و رهایش نمی‌کرد. پدر او را از خود راند و می‌خواست هرچه سریع‌تر برود. مادر به دنبالش رفت و همچنان به او چسبیده بود. فریادی زد و چیزی به پدر گفت. آن‌جا بود که من هم فریاد سر دادم و گفتم: بابا! بابا!
خواهر و برادر کوچکم، واسیا، از خواب پریدند. تا خواهرم دید گریه می‌کنم، داد زد: بابا! و ما همگی پریدیم توی ایوان و داد زدیم: بابا! پدر ما را دید. خیلی خوب به خاطر می‌آورم که دست بر صورتش گذاشت و رفت... گویی فرار می‌کرد. می‌ترسید به پشت‌سر نگاه کند...
خورشید به صورتم می‌تابید. چقدر گرم بود... هنوز در باورم نمی‌گنجد که پدر صبحِ آن روز به جنگ رفت. رفت و دیگر برنگشت... هنوز خیلی کوچک بودم، اما حس می‌کردم این آخرین بار است که او را می‌بینم... حس می‌کردم دیگر هرگز ملاقاتش نخواهم کرد.»