کتاب زندگی‌نامه فردوسی و سرگذشت شاهنامه

سید محمد دبیر سیاقی( -1298)، شاهنامه‌شناس است. در بخشی از این کتاب که به زندگی فردوسی و چگونگی سرایش شاهنامه، از دل نوشته‌های تاریخی و ادبی می‌پردازد می‌خوانیم: «طبعِ خداداد و قریحه خَلاّق و گشاده زبانی و وسعتِ اطلاّع و دلِ روشن و جوانی و نیرومندی فردوسی آرزوی به نظم آوردنِ آن کتاب را پیوسته در وی تقویت می‌کرد و او را به تکاپو برمی‌انگیخت تا از هر جا و هر کس که بتواند نسخه شاهنامه نثر ابومنصوری را به دست آورد. بی‌تاب و پُرشتاب پی‌گیری داشت، چه بیمناک بود روزگار آن مایه درنگش ندهد که بر نیت خود جامه عمل پوشاند، یا گردون ناسازگاری کند و خواسته و مالِ محدودش وافی نباشد و وفا نکند که بارِ گران به منزل رسد. قضا را مهربان دوستی هم از شهرِ او، طوس، با او چون جانی در دو بدن، همانند بختی مُساعد از در درمی‌آید و کتابِ مطلوبش را به هدیه می‌آورد و او را به سرودنِ شاهنامه دل می‌دهد. شاعر غرقِ شادی و سرور از آن ارمغانِ اَرزنده، گرم و پُرنشاط رو به کار می‌آورد و به منظوم ساختنِ داستانها می‌پردازد. پرداختنِ منظم به نظمِ شاهنامه، مسلما پس از کشته شدنِ دقیقی، یعنی پس از ۳۶۷ تا ۳۶۹ هجری بوده است. بدان دلیل، یا با قیدِ احتیاط بدان قرینه که فردوسی پس از به سلطنت رسیدنِ محمود غزنوی، که قصد می‌کند نسخه‌ای از شاهنامه را که در سال ۳۸۴ هجری تدوین اوّلیه آن را به پایان برده بود، برای سلطان بفرستد، می‌گوید: سخن را نگه داشتم سال بیست بدان تا سزاوارِ این گنج کیست»