کتاب اسلام رحمانی

کتاب اسلام رحمانی نوشته حسن علی‌پور وحید است. کتاب اسلام رحمانی که انتشارات معارف منتشر کرده است تحلیلی بر مبانی و مولفه‌ها اصطلاح اسلام رحمانی است که با تازگی رواج پیدا کرده است.

درباره کتاب اسلام رحمانی

«اسلام رحمانی» اصطلاحی نوظهور است که از یک دههٔ پیش وارد ادبیات نواندیشی دینی و سیاسی ایران شده است؛ اما بنیادهای نظری و عملیِ این گفتمان ریشه و پیشینه‌ای طولانی‌تر دارد. نظریهٔ اسلام رحمانی در سطح جهان اسلام پیگیری می‌شود و نظریه‌ای محدود به ایران نیست؛ بلکه فراتر از جغرافیای اسلام، در مقیاس جهانی و در گسترهٔ همهٔ ادیان با تفاوت‌هایی در متد و محتوا تزریق و تبلیغ می‌شود. اندیشهٔ رحمانیت ادیان، پارامترهای ثابتی دارد که قابلیت تحقق در ادیان ابراهیمی و غیرابراهیمی را می‌یابد.

فرضیه‌های پیدایش اسلام رحمانی متفاوت است. متفکران اسلام رحمانی این اندیشه را قرائتی نو و در عرض دیگر قرائت‌های رایج از اسلام می‌دانند که مولودِ فرآیندِ طبیعی نواندیشی دینی و قواعد هرمنوتیکی است. برخی این نظریه را واکنش طبیعی و بهنگامِ اندیشمندان مسلمان به قرائت‌های خشن و گروه‌های افراطی می‌دانند که در دههٔ اخیر قارچ‌گونه از گوشه و کنارِ جهان اسلام سربرآورده‌اند و کارکردشان سیاه‌نماییِ اسلام در بیرون از جغرافیای اسلامی است. گروهی از صاحب‌نظران، جهان‌بینی رحمانی را بازخوانی و بازآفرینیِ اسلام سکولار و لیبرال می‌خوانند. طیفی از منتقدان نیز فلسفه و ماهیت آن را تقابل تئوریک با اسلام سیاسی و انقلابی می‌انگارند که به طور مشخص با انگیزهٔ از صحنه راندن حاکمیت فقه و فقیه در ایران تولد یافته. پروتستانیسم اسلامی، فرضیهٔ دیگری است که دربارهٔ این جریان به کار می‌رود. نوشتار حاضر نظریه‌های پیدایش این تئوری را پی می‌گیرد.

بر خلاف برخی سطحی‌انگاری‌ها، اسلام رحمانی نظریه‌ای عمیق و گسترده و با تکانه‌های مهارناشدنی در عرصه‌های معرفتی، سیاسی و اجتماعی است. این گفتمان، آفاق وسیعی از اهداف و آرمان‌ها را پوشش می‌دهد و گستره‌ای از نوگرایی را دنبال می‌کند. آهنگ و امواج آن نیز رو به جلو و در حال گسترش احساس می‌شود. پتانسیل‌های فراوانِ فکری، سیاسی و اجتماعی، همسان با یک مکتب مدرن و الاهیات انتقادی، به این گفتمان پویش و کنش بخشیده است. فراگیریِ ظرفیت‌های این گفتمان، اسلام سنتی و رایج را در حوزه‌های گوناگون به چالش و رقابت می‌کشد؛ بسان پروتستان و کاتولیک.

این کتاب بینش‌ها، ارزش‌ها، گرایش‌ها و روش‌های اسلام رحمانی را از زوایای کلامی، فلسفی، فقهی، تاریخی، قرآنی و سیاسی مطالعه و تحقیق می‌کند.

خواندن کتاب اسلام رحمانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به علوم دینی پیشنهاد می‌کنیم

بخشی از کتاب تحلیلی بر مبانی و مولفه‌ها

اسلام رحمانی قرائتی مدرن از اسلام است که مدتی است در ادبیات برخی شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی کشور قوت گرفته. موافقان بر آنند که منظور از اسلام رحمانی تأکید بر رحمانیت اسلام، معرفی چهرهٔ رحمانی دین به جهانیان و نسل معاصر مسلمان، کاستن از تلقی خشونت‌آمیز آن و تعدیل قرائت‌های خشن اسلامی است. منتقدان، اسلام رحمانی را نسخه‌ای از اسلام سکولاریستی می‌دانند که با چهره‌ای خودمانی‌تر میان جوامع اسلامی تزریق شده تا از شدت واکنش مسلمانان در برابر آن بکاهد. یکی از حلقه‌های مفقودهٔ گفتمان رحمانی تعریف آن است. از طراحان یک تئوری انتظار می‌رود که پیش از استعمال گسترده و طرح عمومی آن، نظریهٔ خویش را تعریف و چارچوب‌های تئوریک آن را تبیین کنند. اسلام رحمانی فاقد چنین ویژگی‌ای است. برخی برآنند که اصطلاح اسلام رحمانی هنوز مراحل ابتداییِ تکوّن خود را می‌گذراند و ابهام‌هایی در خاستگاه و دلالت آن احساس می‌شود. از این رو، جستجوگر با تعریف و تفسیری درخور مواجه نمی‌شود. با این‌همه، از نظر گذراندن چند تعریف و تبیین زیر می‌تواند ذهن را در مرزکشی مفهومی و تصویر و تصور اسلام رحمانی دست بگیرد. 

عریف اول. دکتر محسن کدیور به عنوان مدعیِ ابتکار اسلام رحمانی بر آن است: «اسلام رحمانی برداشتی از اسلام است که در آن مؤلفه‌های ده‌گانهٔ ذیل شاکلهٔ اصلی آن را تشکیل می‌دهد: رضایت خداوند، عدالت، عقلانیت، رحمت، اخلاق، کرامت و حقوق انسان، آزادی و اختیار، علم و کارشناسی، دموکراسی و سکولاریسم عینی».

تعریف دوم. ویکی‌پدیا اسلام رحمانی را این‌گونه تعریف می‌کند: «اسلام رحمانی قرائتی از دین اسلام است در کنار سایر قرائت‌های دیگر از اسلام (مانند اسلام فقاهتی، اسلام آمریکایی). پیروان این رویکرد آن را نقطهٔ مقابل برداشت‌هایی از اسلام معرفی می‌کنند که به ادعای آن‌ها قرائت‌هایی خشن، استبدادی، قشری و متحجرانه از اسلام ارائه می‌دهند. به این ترتیب، معنای مختصر اسلام رحمانی آن است که قشری، متحجرانه، مستبدانه و فاشیستی نیست»