کتاب از هاشمی تا روحانی؛ بررسی سیاست خارجی ایران

علی باقری دولت‌آبادی و محسن شفیعی سیف‌آبادی در کتاب مشترک خود «از هاشمی تا روحانی» سیاست خارجی ایران را از زمان ریاست‌جمهوری آیت الله هاشمی رفسنجانی تا دولت یازدهم و دوازدهم یعنی دوره‌های ریاست جمهوری حسن روحانی بررسی کرده است. سیاست خارجی یک استراتژی یا رشته‌ای از اعمال از پیش طرح‌ریزی‌شدهٔ تصمیم‌گیرندگان حکومتی است که مقصود آن دستیابی به اهدافی معیّن، در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است. به عبارتی می‌توان گفت سیاست خارجی که شامل تعیین و اجرای سلسله‌ای از اهداف و منافع ملی است، در صحنهٔ بین‌المللی از سوی دولت‌ها انجام می‌پذیرد اما این سیاست در در خلأ شکل نمی‌گیرد، بلکه عوامل و متغیرهای بی‌شماری در شکل‌گیری آن دخیل هستند؛ به‌گونه‌ای‌که سیاست خارجی متغیری وابسته به متغیرهای مستقل مادی و غیرمادی فراوانی است. شکل، اندازه و وسعت سرزمین، جمعیت، موقعیت جغرافیایی، منابع معدنی و کشاورزی، میزان صنعتی‌شدن، ویژگی‌ها و ارزش‌های ملی، فرهنگ سیاسی، ایدئولوژی و مذهب، باورها، شامل آداب و رسوم، سنت‌ها، مذهب و دین، زبان و... هریک از این منابع و متغیرها در عرصهٔ ملی در تعیین هستی‌شناسی، جهان‌بینی و نوع نگاه و برداشت مردم و در پی آن سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیرندگان آن و همچنین، در تعیین اهداف و اولویت‌های سیاست خارجی و تعامل یا تقابل با دیگران و تعیین دوست و دشمن نقش و تأثیر قاطعی دارند. نویسندگان در این اثر کوشیده‌اند تا عواملی را که سیاست خارجی ایران را در برهه زمانی یادشده تحت تاثیر قرار داده و ان را شکل داده اند از جنبه‌های گوناگون بررسی و تجزیه و تحلیل کنند.