کتاب فرهادی و سینمای پرسش

مفاهیم و مسائلی که سینمای اصغر فرهادی مطرح می‌کند، نه تنها جدی و عمیق‌اند و از کلیدی‌ترین مباحث و دغدغه‌های بشری محسوب می‌شوند، بلکه پرسش‌های بی‌شماری را نیز موجب می‌شوند، که پاسخ آنها می‌تواند برای هر مخاطب منحصر به فرد باشد؛ انسان‌ها در شرایط و موقعیت‌های مختلف چگونه رفتار می‌کنند؟ اخلاق در عصر حاضر چگونه تعریف و تبیین می‌شود؟ اخلاق قطعی و اسلامی چه جایگاهی در کشور در حال توسعه‌ای همچون ایران دارد؟ طبقات اجتماعی در ایران با چه چالش‌هایی روبه‌رو هستند؟ طبقات پایین، متوسط و بالای اجتماع چه نگاهی به مفاهیمی همچون انسانیت، عدالت، دین، جنسیت دارند؟ از آنجا که پرسش زاییده تفکر و تردید است می‌توان گفت سینمای اصغر فرهادی، سینمای پرسش است، نه پاسخ! فرهادی نمی‌خواهد جهان و انسان را از زاویه دید او ببینیم، بلکه تلاش دارد، پرسش‌هایش را با ما در میان بگذارد؛ پرسشی که قبل از همه، ما را با خودمان روبه‌رو می‌کند. بی‌پاسخی در فیلم‌های فرهادی، سینمای او را به سینما و هنر مدرن نزدیک می‌کند. دلیل این بی‌پاسخی از یک طرف به خاطر سبک فرهادی است تا تماشاگر را در جریان تولید معنای فیلم، شریک کند و از طرف دیگر، انسان مدرن است که با شک و تردید از انسان کلاسیک و باستان فاصله گرفت تا به کمک اندیشه خویش، پاسخ پرسش‌هایش را بیابد، اگر چه هرگز پاسخی قاطعانه نیافت. کتاب حاضر پژوهشی بر ماهیت پرسشی سینمای فرهادی است. هر بخش از این کتاب حاوی تأویلی از سینمای اصغر فرهادی است. بخش نخست، به اشیاء، ژست‌ها، اشخاص و عناصری پرداخته است که در آثار فرهادی تکرر شده و توسعه یافته‌اند. فصل دوم ضمن نگاهی اجمالی به مفهوم و اندیشه موجود در تراژدی باستان و مدرن، نظریه هگل در باب تراژدی، و ردپای قهرمان محق را در فیلم‌های اصغر فرهادی جستجو کرده است؛ علاوه بر این، «درباره الی» در یک بررسی تطبیقی با نمایشنامه «دشمن مردم» نوشته هنریک ایبسن که از پیشگامان تراژدی مدرن است، مورد بررسی قرار گرفته است. فصل سوم، به معنا، هویت و جایگاه طبقه متوسط شهری، که از فیلم چهارشنبه‌سوری وارد سینمای فرهادی می‌شود، پرداخته است و فصل چهارم به ریشه‌یابی اندیشه‌های فئودور داستایوفسکی در آثار فرهادی اختصاص دارد و دیدگاه‌های این دو هنرمند را بررسی کرده است. خواندن این اثر را به تمامی دوست‌داران و آنها که دغدغه سینمای امروز ایران را دارند پیشنهاد می‌کنیم.