کتاب نار و نی

کتاب نار و نی نوشته سعید ابراهیمی فر، حسین ایری و عزیز ترسه و فیلم‌نامه‌ای از مجموعه‌ی سینمای ماست که نشر نی آن را منتشر کرده است. این کتاب افزون‌بر متن فیلم‌نامه، پیشگفتار، زندگی‌نامه‌ی مختصر فیلم‌نامه‌نویسان، مطالبی درباره‌ی شکل‌گیری اثر و نیز تصویری از یک تجربه‌ی جمعی در سینمای ایران را در بر گرفته است. برخورد یک عکاس با پیرمردی خوشنویس در مرکز فیلم‌نامه قرار دارد. گذشته، خاطره، مرگ، هنر و زمان از طریق این ملاقات به هم گره می‌خورند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نار و نی اثر سعید ابراهیمی فر، حسین ایری و عزیز ترسه

کتاب نار و نی نوشته‌ی سعید ابراهیمی فر، حسین ایری و عزیز ترسه و فیلم‌نامه‌ای ایرانی است که پیشگفتاری مفصل درباره‌ی روند شکل‌گیری اثر، معرفی فیلم‌نامه‌نویسان و شرح مسیر تولید و نمایش فیلم را در بر گرفته است. حسین ایری در پیشگفتار از جرقه‌ی اولیه‌ی داستان، تغییر شخصیت محوری از نویسنده به عکاس، شکل‌گرفتن کار گروهی و پیوند تجربه‌ی زیسته با نوشتن گفته است.

فیلم‌نامه‌ی نار و نی بر مرز واقعیت، خاطره و مکاشفه حرکت می‌کند. داستان با افتادن پیرمردی در خیابان و رسیدن او به بیمارستان آغاز می‌شود، اما خیلی زود به‌سوی زندگی درونی و گذشته‌ی او می‌انجامد؛ گذشته‌ای که با خوشنویسی، باغ‌های کاشان، آیین‌ها، سوگ، عشق، خانواده و گذر عمر پیوند داشته است. فیلم‌نامه از تصویرهای تکرارشونده‌ای مثل انار، قلم نی، آب، باران، برگ، درشکه و نور استفاده می‌کند تا جهان شخصیت اصلی را بسازد. حضور عکاس و فضای تئاتر و اشاره به اوپنهایمر، لایه‌ای دیگر به اثر داده و آن را از زندگی‌نامه‌ی خطی دور کرده است.

فیلم نار و نی، به‌کارگردانی سعید ابراهیمی فر، اثری عرفانی است که در سال ۱۳۶۷ ساخته شد. ایده‌ی اصلی فیلم از این تصور شکل گرفت که انسان همچون دفترچه‌ای از خاطرات است و برای شناخت او باید صفحات زندگی‌اش را ورق زد. فیلم تلاش می‌کند با تکیه بر تصویر و زبان سینما و با حداقل دیالوگ، تجربه‌ای شاعرانه و تأمل‌برانگیز خلق کند. این اثر سینمایی را از آثار نوآورانه‌ی سینمای دهه‌ی ۱۳۶۰ در ایران و فیلمی شاعرانه با فرم تجربی دانسته‌اند. فیلم نار و نی علاوه‌بر دریافت جایزه‌ی ویژه‌ی هیئت داوران و دو سیمرغ بلورین بهترین تدوین و بهترین صدابرداری در هفتمین جشنواره‌ی فیلم فجر، در جشنواره‌های بین‌المللی مانهایم (۱۹۸۹) و استانبول (۱۹۹۰) نیز جوایزی را دریافت کرد.

خلاصه داستان نار و نی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان فیلم‌نامه را فاش می‌کند!

عکاس در آتلیه‌اش مشغول کار است و همزمان تمرین نمایشی درباره‌ی اوپنهایمر نیز در جریان است. او از پنجره پیرمردی را می‌بیند که در پیاده‌رو افتاده است؛ پس او را به بیمارستان می‌رساند. کتابچه‌ی کوچکی که همراه پیرمرد است، سرنخ ورود به زندگی او می‌شود. پیرمرد کمالی نام دارد؛ خوشنویس و معلمی که گذشته‌اش با کاشان، باغ‌های انار، آموختن خط از پدر، عشق به فروغ، تولد مینا و تجربه‌ی فقدان گره خورده است. فیلم‌نامه از خلال یادداشت‌ها، تصویرها و رفت‌وآمد میان حال و گذشته، زندگی مردی را دنبال می‌کند که هنر برای او فقط حرفه نیست؛ شیوه‌ی زیستن و به‌خاطرآوردن است.

چرا باید کتاب نار و نی را بخوانیم؟

دلایل خواندن نار و نی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب امکان خواندن متن کامل یک فیلم‌نامه‌ی ایرانی را در کنار شرح فضای تولید و شکل‌گیری آن فراهم می‌کند.
• خواننده می‌تواند دریابد که چگونه تصویرهایی مثل انار، قلم، آب و باران در متن فیلم‌نامه به عنصر معنایی تبدیل شده‌اند.
• پیش‌گفتار کتاب مسیر تبدیل ایده‌ای کوتاه به فیلم‌نامه را تبیین می‌کند که مطالعه‌ی آن برای علاقه‌مندان به نوشتن سودمند است.
• این فیلم‌نامه نسبت میان هنر، حافظه، سوگ و گذر زمان را از خلال زندگی یک خوشنویس دنبال می‌کند.
• بخش‌های همراه با متن فیلم‌نامه، ازجمله معرفی فیلم‌نامه‌نویسان، این کتاب را به منبعی مفید برای شناخت بخشی از سینمای ایران در دهه‌ی ۱۳۶۰ تبدیل کرده است.

خواندن کتاب نار و نی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن نار و نی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به هنر سینما و فیلم‌نامه‌های ایرانی.
• خوانندگانی که به مطالعه درمورد پیوند خوشنویسی، شعر، آیین و تصویر در یک اثر سینمایی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند فرایند شکل‌گیری یک فیلم‌نامه و تغییرات آن در مسیر تولید را بدانند.
• دانشجویان و پژوهشگران سینمای دهه‌ی ۱۳۶۰ ایران که به نمونه‌هایی از فیلم‌نامه‌‌های فارسی نیاز دارند.

درباره سعید ابراهیمی فر

سعید ابراهیمی فر زاده‌ی ۱۴ فروردین ۱۳۳۵ در تهران، کارگردان، نویسنده و هنرپیشه‌ی سینمای ایران است که تحصیلات ناتمامی در رشته‌ی مهندسی فیزیک و سینما دارد. او فعالیت سینمایی خود را به‌عنوان دستیار کارگردان در فیلم «صف» آغاز کرد و نخستین تجربه‌ی سینمایی‌اش را در زمینه‌ی نویسندگی، نگارش فیلم‌نامه‌ی «مأموریت» به‌کارگردانی حسین زندباف رقم زد.

این هنرمند ایرانی علاوه‌بر نویسندگی فیلم‌نامه‌ی فیلم‌های «نار و نی»، «مواجهه» و «تک‌درخت‌ها»، کارگردانی آثاری چون «نار و نی»، «عید آن سال‌ها»، «مواجهه»، «تک‌درخت‌ها»، تله‌فیلم «تخت جمشید، سر روزولت» و «شاید عشق نبود» را بر عهده داشته و در فیلم‌ها و مجموعه‌هایی نظیر «خانواده‌ی کوچک ما»، «یک شب»، «خیلی دور، خیلی نزدیک»، «زیر تیغ»، «اشکان، انگشتر متبرک و چند داستان دیگر»، «سیزده ۵۹»، «ماهی و گربه»، «جینگو»، «شاید عشق نبود» و «ما همه با هم هستیم» به ایفای نقش پرداخته است. از دیگر فعالیت‌های سینمایی سعید ابراهیمی فر می‌توان به تهیه‌کنندگی فیلم «نار و نی» و ساخت تیزرهای تبلیغاتی اشاره کرد.

درباره حسین ایری

حسین جعفرزاده ایری، متولد اسفند ۱۳۳۰ در تهران، فعالیت هنری خود را از دوران دبیرستان آغاز کرد و در سال ۱۳۴۴ وارد دنیای حرفه‌ای هنر شد. او در کارگاه نمایش به آموزش و تجربه در زمینه‌های گوناگون درام پرداخت و تا سال ۱۳۵۷ در حدود ۴۸ اثر نمایشی به‌عنوان بازیگر، دستیار کارگردان، مدیرصحنه و کارگردان مشارکت داشت. حسین ایری علاوه‌بر بازیگری در تلویزیون و سینما (ازجمله فیلم‌های «چنگک»، مجموعه‌ی «اندر لطایف روزگار» و فیلم «صف»)، در کنسرواتوار جهانی موسیقی تحصیل کرد و پس از انقلاب ۱۳۵۷ نیز با تأسیس نخستین کارگاه فیلم‌نامه‌نویسی و مشارکت در نگارش فیلم‌نامه‌ی «نار و نی»، نقش مهمی در عرصه‌ی فیلم‌نامه‌نویسی ایفا کرد. حسین ایری نگارش فیلم‌نامه‌ها و مقالات متعددی را در کارنامه دارد و به‌عنوان مدرس فیلم‌نامه‌نویسی و بازیگری، مدیر آموزش، نویسنده‌ی آثار نمایشی و انیمیشن و سردبیر نشریه‌ی فیلم و قلم فعالیت داشته است.

درباره عزیز ترسه

عزیز ترسه، متولد سال ۱۳۳۱ در تهران و دارنده‌ی دیپلم ادبی از دارالفنون، به ویراستاری و نشر کتاب اشتغال داشته است. او همکاری خود را با نشریات ادبی ایران از سال ۱۳۵۱ آغاز کرد. این نویسنده در سال ۱۳۶۶ به‌عنوان مشاور در نگارش فیلم‌نامه‌ی «نار و نی» با سعید ابراهیمی فر و حسین ایری همکاری داشت. در کارنامه‌ی ادبی عزیز ترسه انتشار مجموعه شعرهای «بهار در آوازهای ما» (۱۳۶۲) «و سپیده که برآید» (۱۳۸۲) و «فقط یک لحظه» (۱۳۸۶) به چشم می‌خورد. چهارمین مجموعه شعر او با نام «در سرزمین‌های ترانه و جادو» برای چاپ توسط انتشارات نیلوفر آماده شد.

جوایز و افتخارات کتاب نار و نی

فیلم‌نامه‌ی نار و نی نامزد بهترین فیلم‌نامه از هفتمین جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۶۷ شد.

بخشی از کتاب نار و نی

«آتليه عکاسی (تاريک‌خانه). داخلی. روز

در زمينه نور قرمز رنگی که تاريک‌خانه را نيمه‌روشن کرده است، تصوير انفجار قارچ اتمی هيروشيما بر صفحه‌يی سفيد جان می‌گيرد و لحظه به لحظه گسترش بيش‌تری می‌يابد. عکاس چشمش را از روی دستگاه برمی‌دارد و انديشناک برجای می‌ماند. سپس عکس را زير دستگاه تنظيم می‌کند و با کشيدن دست بر روی آن از هموار بودنش مطمئن می‌شود.

سالن تئاتر. داخلی. روز

روی صحنه عده‌يی مشغول کارند. اهرم‌های صحنه را به کار می‌گيرند و پروژکتورها و اشيا را جابه‌جا می‌کنند. کارگردان در صندلی وسط سالن بر کارِ عوامل صحنه نظارت می‌کند.

کارگردان لطفا نور کار رو بگيريد و نور صحنه رو بديد!

نور صحنه تغيير می‌کند و کارکنان از نظر ناپديد می‌شوند.

کارگردان غير از آقای اوپنهايمر همه صحنه رو خالی کنن!

افرادِ روی صحنه بيرون می‌روند و در مرکز و جلوی صحنه ستونی از نور به صورت دايره روشن می‌شود.

آتليه عکاسی (تاريک‌خانه). داخلی. روز

عکاس از درون چشمی دستگاه بار ديگر نگاه می‌کند. اين بار قابی در تاريک‌ـ روشن تصوير ديده می‌شود، گويا غاری نيمه‌تاريک و دو کودک رو به سوی درِ غار در حرکت‌اند. تصوير در تاريکی فرو می‌رود و تيتراژ آغاز می‌شود. همراه با تيتراژ صدای زنی به گوش می‌رسد.

صدای زن: ساعت چهارده و چهل دقيقه... ساعت چهارده و چهل دقيقه... ساعت چهارده...

تيتراژ ادامه می‌يابد و همراه با تيتراژ زمان نيز به صورت واقعی تغيير می‌کند.»