کتاب زینت

کتاب زینت نوشته ابراهیم مختاری و فیلم‌نامه‌ای از مجموعه‌ی سینمای ما است که نشر نی آن را منتشر کرده است. این متن سینمایی تصویری از کشمکش میان مسئولیت اجتماعی، رسم‌های محلی و زندگی شخصی زنی جوان را ارائه داده است که در خانه‌ی بهداشت یک روستا کار می‌کند. کتاب حاضر علاوه‌بر متن فیلم‌نامه، زمینه‌ای برای شناخت نگاه نویسنده به شخصیت، فضا و مسئله‌ی انتخاب را فراهم کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زینت اثر ابراهیم مختاری

کتاب زینت نوشته‌ی ابراهیم مختاری و فیلم‌نامه‌ای است که در بستر یک روستای ساحلی می‌گذرد. مسئله‌ی اصلی این فیلم‌نامه تقابل کار، تعهد و انتظارهای خانوادگی است. شخصیت مرکزی زنی به نام زینت است که به‌عنوان بهورز در خانه‌ی بهداشت روستا کار می‌کند؛ کاری که با زندگی زنان، کودکان و خانواده‌های روستا گره خورده است. اثر بر پایه‌ی رفت‌وآمدهای روزمره، مراجعه‌ی بیماران، گفت‌وگوهای کوتاه و تنش‌های پنهان شکل می‌گیرد. مسئله‌ی زینت فقط انتخاب میان خانه و کار نیست؛ بلکه درمورد جایگاه زن، نگاه جمعی و مرز میان وظیفه‌ی شخصی و نیاز عمومی هم هست.

فیلم‌نامه‌ی زینت امکان دیدن دقیق صحنه‌پردازی، حرکت شخصیت‌ها و ریتم موقعیت‌ها را فراهم می‌کند. این اثر با اشاراتی روشن به اتاق‌ها، کوچه‌ها، ساحل، خانه‌ی بهداشت و خانه‌های روستا پیش می‌رود تا فشار اجتماعی را نشان می‌دهد. گفت‌وگوهای این فیلم‌نامه کوتاهند و بار عاطفی و اجتماعی بسیاری دارند. در کنار متن فیلم‌نامه، مطالب دیگرِ کتاب به شناخت بهتر جایگاه این اثر کمک می‌کند؛ ازجمله معرفی ابراهیم مختاری و نوشته‌هایی که به بررسی اثر و زمینه‌ی شکل‌گیری آن پرداخته‌اند.

فیلم سینمایی زینت اثری اجتماعی و فولکلور به نویسندگی و کارگردانی ابراهیم مختاری است که در سال ۱۳۷۲ ساخته شده و بازیگرانی همچون عاطفه رضوی، مهدی فتحی، نیکو خردمند، شهین علیزاده، مهوش افشارپناه، حسن جوهرچی و آتش تقی‌پور در آن به ایفای نقش پرداخته‌اند.

در این کتاب پس از متن فیلم‌نامه، یادداشت‌هایی با عنوان «وفاداری به خود، حرمت برای نگاتیو، و جذابیت ...؟۱» به قلم کیومرث پوراحمد، «فیلمی نه در اندازه‌های فیلم‌سازش» به قلم محمدسعید محصصی، «زینت و سینمای کاربردی» به قلم گلی کمالی، «سنّت یا نوگرایی؟» به قلم جعفر عبدی‌پور و در نهایت متن گفت‌وگوی محمد سلیمانی با ابراهیم مختاری تحت‌عنوان «زینت همه سنّت‌ها را رد نمی‌کند» قرار گرفته است.

خلاصه داستان زینت

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان فیلم‌نامه را فاش می‌کند!

زینت بهورز روستایی ساحلی است و روزهایش به معاینه‌ی زنان، رسیدگی به کودکان و پاسخ‌دادن به نیازهای فوری مردم می‌گذرد. خانواده و اطرافیان از او انتظار دارند بعد از ازدواج کارش را کنار بگذارد و در چهارچوبی بماند که برایش تعیین شده است. خواستگاری، مخالفت مادرشوهر آینده، فشار پدر و نگاه بدبینانه‌ی بعضی از اهالی، زینت را در موقعیتی دشوار قرار می‌دهد. او از یک‌سو به زندگی مشترک فکر می‌کند و از سوی دیگر نمی‌تواند نسبت به رنج و بیماری مردم بی‌اعتنا بماند. اثر حاضر این کشمکش را از طریق ارائه‌ی موقعیت‌های گوناگون و تصمیم‌های سخت نشان می‌دهد.

چرا باید کتاب زینت را بخوانیم؟

دلایل خواندن زینت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌ای از فیلم‌نامه‌ای است که تنش اصلی خود را از دل زندگی روزمره و روابط اجتماعی می‌گیرد.
• خواننده با مطالعه‌ی این فیلم‌نامه می‌تواند دریابد که یک زن چگونه میان مسئولیت شغلی و فشارهای خانوادگی قرار می‌گیرد.
• متن فیلم‌نامه برای علاقه‌مندان به سینما، امکان بررسی صحنه‌پردازی، توصیف فضا و نقش گفت‌وگو در پیشبرد موقعیت را فراهم می‌کند.
• کتاب حاضر تصویری از زندگی در یک روستای ساحلی و مسئله‌های بهداشت، درمان و باورهای محلی را به دست می‌دهد.
• مطالب همراه فیلم‌نامه، امکان شناخت نویسنده و زمینه‌ی شکل‌گیری این متن سینمایی را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب زینت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن زینت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فیلم‌نامه‌های ایرانی که می‌خواهند متن یک اثر سینمایی را جدا از فیلم دنبال کنند.
• خوانندگانی که به مسئله‌ی جایگاه زن در خانواده و جامعه علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران سینما که می‌خواهند شیوه‌ی شخصیت‌پردازی و صحنه‌نویسی را در یک فیلم‌نامه بررسی کنند.
• مخاطبانی که به فضاهای بومی، زندگی روستایی و تنش میان رسم‌های محلی و نیازهای تازه توجه دارند.

درباره ابراهیم مختاری

ابراهیم مختاری (خسرو)، متولد ۳۰ آبان ۱۳۲۶ در بابل، نویسنده، پژوهشگر، مستندساز و کارگردانی ایرانی است که پس از گذراندن دوران مدرسه‌ی عالی تلویزیون و سینما در سال ۱۳۵۱ و اخذ مدرک از دانشگاه پاریس هشت فرانسه، فعالیت حرفه‌ای خود را با دستیاری و برنامه‌ریزی در مجموعه‌های تلویزیونی «دلیران تنگستان» و «سمک عیار» و فیلم سینمایی «شطرنج باد» آغاز کرد؛ سپس به‌دلیل علاقه به امر واقع، به مستندسازی و نگارش کتاب روی آورد.

این هنرمند که از بنیان‌گذاران انجمن مستندسازان سینمای ایران، عضو هیئت‌مدیره و رئیس هیئت‌مدیره‌ی خانه‌ی سینما بوده و مقالات متعددی را در نقد مناسبات دولتی و رانتی در سینما منتشر کرده است، آثاری چون فیلم‌های سینمایی «زینت» (راه‌یافته به هفته‌ی منتقدان کن ۱۹۹۴) و «برگ جان»، فیلم کوتاه «طوبا» و مستندهای شاخصی نظیر «چابک‌سوار»، «سبزوار»، «خاویار»، «نان بلوچی»، «اجاره‌نشینی»، «زعفران»، «استاد بهاری»، «ملا خدیجه و بچه‌ها»، «مکرمه: خاطرات و رؤیاها» و «یک روز به‌خصوص زینت» را در کارنامه‌ی فیلم‌سازی خود دارد.

ابراهیم مختاری نویسنده‌ی کتاب‌هایی همچون «میراث پهلوانی»، «در گرگ‌ومیش راه»، «سال‌های به‌خصوص» و «کتاب مکرمه» است.

جوایز و افتخارات کتاب زینت و نویسنده

فیلم‌نامه و فیلم سینمایی زینت که در سال ۱۳۷۲ فیلم منتخب نخستین جشنواره‌ی به‌آوران، ایران بوده، جوایز زیر را دریافت کرده است:

• جایزه‌ی بهترین فیلم بلند در جشنواره‌ی بین‌المللی سنت ترز لورن تید، کانادا، ۱۹۹۴
• جایزه‌ی مردمی جشنواره‌ی جهانی تورنهاوت بلژیک، ۱۹۹۷
• جایزه‌ی بهترین فیلم‌نامه و بهترین کارگردانی کانون کارگردانان سینمای ایران، ۱۳۷۲
• جایزه‌ی بهترین فیلم‌نامه‌ی اولین جشنواره‌ی سینما و زن، مشهد، ۱۳۷۴
• جایزه‌ی بهترین فیلم جشنواره‌ی هنری ـ ادبی روستا، ۱۳۷۳

ابراهیم مختاری موفق به کسب افتخارات متعددی شده است که ازجمله‌ی آن‌ها می‌توان به جایزه‌ی بهترین فیلم ۱۶میلی‌متری جشنواره‌ی سپاس برای «طوبا» (۱۳۵۱)، جایزه‌ی بزرگ جشنواره‌ی طبیعت و محیط‌زیست ایتالیا برای مستند «زعفران»، تندیس بهترین فیلم مستند جشن صدسالگی سینمای ایران برای «یک روز به‌خصوص زینت»، جایزه‌ی طلای کشورهای داو تانزانیا و دیپلم افتخار سان‌فرانسیسکو برای مستند «مکرمه: خاطرات و رؤیاها»، نخل زرین نخستین جشنواره‌ی آثار برگزیده‌ی سینمای مستند ایران (۱۳۸۱) و همچنین غزال زرین جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم سبز و جایزه‌ی اینالکوی جشنواره‌ی وزول فرانسه برای فیلم سینمایی «برگ جان» اشاره کرد.

بخشی از کتاب زینت

«خانه بهداشت. داخلی. روز

زینت به دفتر می‌آید، در را پشت سرش می‌بندد، پشت میز کارش می‌نشیند و نگران و ناراحت فکر می‌کند، گویی به جایی نمی‌رسد. سرش را روی میز می‌گذارد و چشمانش را می‌بندد.

اتاق پدر و مادر زینت. داخلی. شب

مادر زینت از شنیدن صدای ناله‌هایی بیدار می‌شود و از اتاق بیرون می‌رود. پدر رفتنِ او را می‌بیند.

ایوان و حیاط خانه. خارجی. شب

پدر به ایوان می‌آید. مادر از اتاق زینت به ایوان می‌آید و به‌سوی صندوقخانه می‌رود.

مادر: [به پدر] همه‌ش تقصیر توئه، تو این دخترو به این روز انداختی.

مادر با لگنی از صندوقخانه بیرون می‌آید و به‌سوی حیاط راه می‌افتد. پدر او را دنبال می‌کند.

پدر: چشه این؟

مادر: هذیون می‌گه و از تب می‌سوزه. این چوبیه که تو با دست خودت تو سرش زدی.

پدر: من چه کردم؟

مادر بر سر چاه می‌آید و سطل را برمی‌دارد. پدر در چاه را برمی‌دارد. مادر سطل را در چاه می‌اندازد.

مادر: یه سال مأمورهای بهداری توی ده یه لنگه پا ایستادن تا بهورز گیرشون بیاد هیچ‌کس محل نذاشت، اما تو گذاشتی زینت بره بهداری.

پدر طناب را از او می‌گیرد.

پدر: خیلی‌ها هم نرفته برگشتند. تقصیر منه که او چسبیده به این کار؟

پدر سطل آب را از چاه بیرون می‌کشد.

مادر: او که چیزی از این کار نمی‌دونست، تو رضا دادی که زینت: بره تو این کار.

پدر: خودت هم به دلت بود. یادت نیست چه اشتیاقی داشتی که دخترت داره درس دکتری می‌خونه ... حالا چطوره حالش؟

مادر لگن را با اندکی آب می‌شوید.»