کتاب دیونیزوس

کتاب دیونیزوس نوشته پی یر امه توشار و ترجمه سارا عرب است که نشر قطره آن را منتشر کرده است. این کتاب از دل اسطوره‌ی دیونیزوس وارد بحثی گسترده درباره‌ی تئاتر می‌شود و می‌کوشد نسبت نمایش، آزادی، شور، تراژدی و کمدی را روشن کند. نویسنده تئاتر را فقط یک سرگرمی صحنه‌ای نمی‌بیند، بلکه آن را تجربه‌ای جمعی می‌داند که می‌تواند انسان را با لایه‌های پنهان احساس و عمل روبه‌رو کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دیونیزوس

کتاب دیونیزوس نوشته پی یر امه توشار اثری است درباره‌ی ریشه‌ها و معنای تئاتر؛ اثری که از اسطوره‌ی یونانی دیونیزوس آغاز می‌کند و از همان‌جا به پرسش‌هایی اساسی درباره‌ی نمایش می‌رسد. نویسنده دیونیزوس را فقط یک چهره‌ی اسطوره‌ای نمی‌بیند، بلکه او را نشانه‌ای برای فهم شور، رهایی، هراس، سرمستی و نیرویی می‌داند که در دل هنر دراماتیک جریان دارد. در این مسیر، بحث فقط به تاریخ اسطوره محدود نمی‌ماند و به ماهیت تماشاگر، بازیگر، کنش نمایشی و نسبت تئاتر با زندگی جمعی کشیده می‌شود.
این کتاب در فصل‌هایی مانند خاستگاه، ژانر، فضای تراژیک، فضای کمیک، تئاتر حسی، تئاتر مبارز و مذهب و اخلاق پیش می‌رود و در هر بخش یکی از گره‌های اصلی تئاتر را باز می‌کند. توشار در این فصل‌ها از تفاوت تراژدی و کمدی، معنای همذات‌پنداری، نقش خنده و ترس، مسئله‌ی باورپذیری و نسبت تئاتر با اخلاق حرف می‌زند. او بارها به ارسطو، نیچه، شکسپیر، مولیر، راسین و دیگر چهره‌های مهم تئاتر و اندیشه رجوع می‌کند تا نشان دهد بحث او فقط نظریه‌پردازی انتزاعی نیست، بلکه به تجربه‌ی واقعی صحنه و تماشاگر گره خورده است.
این کتاب درعین‌حال حال‌وهوایی جدلی و تأملی دارد. نویسنده با بعضی برداشت‌های رایج از تئاتر همراه نیست و درباره‌ی درام، احساسات‌گرایی، رئالیسم و تئاتر مبارز موضعی روشن می‌گیرد. نتیجه‌ی این مسیر، متنی است که تئاتر را به‌عنوان هنری زنده و پرتنش بررسی می‌کند؛ هنری که از نگاه توشار، هم به شناخت انسان مربوط است، هم به تجربه‌ی آزادی و هم به پیوندی که میان افراد در فضای مشترک اجرا شکل می‌گیرد.

خلاصه کتاب دیونیزوس

کتاب دیونیزوس از این ایده آغاز می‌کند که تئاتر را نمی‌توان فقط با تاریخ، قواعد صحنه یا تقسیم‌بندی ژانرها فهمید. پی یر امه توشار با تکیه بر اسطوره‌ی دیونیزوس، تئاتر را هنری می‌بیند که از شور، کنش و میل به رهایی نیرو می‌گیرد. او توضیح می‌دهد که چرا تراژدی و کمدی هر دو به تجربه‌ی آزادی مربوط‌اند، اما هرکدام این تجربه را به‌شکلی متفاوت می‌سازند. در ادامه، بحث به نقش تماشاگر، معنای همذات‌پنداری، جایگاه خنده و اشک، نسبت نمایش با اخلاق و تفاوت میان تئاتر شاعرانه، تئاتر حسی و تئاتر مبارز می‌رسد. این کتاب در مجموع تلاشی است برای فهم اینکه تئاتر چگونه انسان را با خودش و با دیگران روبه‌رو می‌کند.

چرا باید کتاب دیونیزوس را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دیونیزوس را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تئاتر را از زاویه‌ی اسطوره، فلسفه و تجربه‌ی صحنه کنار هم بررسی می‌کند.
• خواننده با تفاوت نگاه نویسنده به تراژدی، کمدی و درام آشنا می‌شود.
• این کتاب درباره‌ی نقش تماشاگر و چگونگی شکل‌گیری اثر نمایشی بحثی دقیق مطرح می‌کند.
• مطالعه‌ی آن برای فهم پیوند میان آزادی، شور، خنده، ترس و کنش نمایشی سودمند است.
• بخش‌های مختلف کتاب پرسش‌های مهمی درباره‌ی اخلاق، باورپذیری و کارکرد اجتماعی تئاتر پیش می‌کشند.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند متون نظری تئاتر را از سطح تعریف‌های رایج فراتر دنبال کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دیونیزوس به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران تئاتر که می‌خواهند درباره‌ی مبانی نظری نمایش بیشتر بدانند.
• علاقه‌مندان به اسطوره‌های یونانی که به پیوند اسطوره و هنر نمایشی توجه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند تفاوت تراژدی، کمدی و درام را دقیق‌تر بررسی کنند.
• کارگردانان، بازیگران و نمایشنامه‌نویسانی که درگیر پرسش‌های مربوط به صحنه و تماشاگر هستند.
• مخاطبانی که به نوشته‌های فلسفی و تأملی درباره‌ی هنر علاقه دارند.

بخشی از کتاب دیونیزوس

«اگر شاعر بودم، باکمال‌میل می‌گفتم که رازورمز خاستگاه تئاتر را باید در شعله‌های آتشی جستجو کرد که خانواده‌ای دور آن حلقه زده‌اند. نمی‌توان گفت همهٔ تئاتر آنجا شکل می‌گیرد، اما دام گریزناپذیر نمایش، یعنی جادوی عمل نمایشی، همین‌جا آشکار می‌شود... شعله‌ای که بی‌وقفه می‌رقصد، این عمل خالص، بدون عوض و بدون پایانی مشخص، برای تأثیرگذاشتن و جلب کردنِ توجه کودک، بزرگسال و پیر کافی است.
چیزی بیشتر از این برای گرفتار تئاتر شدن لازم نیست؛ نوعی بازی رنگارنگ، اسرارآمیز و همیشه درحال تغییر. دورتادور آتش، نفس‌هایمان را در سینه حبس می‌کنیم، صندلی‌هایمان را محکم می‌گیریم و در تاریکی جادویی و برادرانهٔ سکوت فرومی‌رویم. عمل نمایشی جوهر اصلی هر نمایش دراماتیک است و حتی ساده‌ترین اجراکنندگان و خوانندگان موفق هم این را می‌دانند. به‌علاوه، همین عمل است که نامش را به هنر تئاتر بخشیده است.
سکوتی که در آن فرورفته‌ایم درس دیگری هم دارد: تماشاگر به برقراری ارتباط کلامی با همراهانش نیازی ندارد؛ خواه از بازگشت به درون خود و تأمل شخصی احساس رضایت کند، خواه از ارتباطی عمیق‌تر که از کلمات فراتر می‌رود.»