کتاب شیر سیاه

کتاب شیر سیاه نوشته الیف شافاک، روایت تجربه‌ی مادری، افسردگی پس از زایمان و ترس از ازدست‌دادن توان نوشتن است. نویسنده که زندگی‌اش را میان سفر و داستان‌نویسی ساخته، با تولد فرزندش با خواسته‌هایی روبه‌رو می‌شود که همیشه هم‌جهت نیستند. شش زن کوچک درونی، تصویرهایی از جنبه‌های متفاوت شخصیت او هستند و کشمکش میان این خواسته‌ها را نمایان می‌کنند. مهسا علی کاهی این کتاب را ترجمه کرده و انتشارات جمهوری این کتاب را منتشر کرده است. پرسش اصلی، امکان کنار هم نگه‌داشتن نقش‌هایی است که گاهی رقیب یکدیگر به نظر می‌رسند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شیر سیاه

کتاب شیر سیاه تجربه‌ی شخصی الیف شافاک را به پرسشی درباره‌ی نسبت زنانگی، آفرینش ادبی و مسئولیت‌های زندگی پیوند می‌زند. نویسنده از جایگاه کسی سخن می‌گوید که داستان‌ها برایش چیزی فراتر از حرفه بوده‌اند؛ نوشتن، اجزای پراکنده‌ی زندگی او را کنار هم نگه داشته است. مادری این تعادل آشنا را برهم می‌زند و او را مقابل تصویری قرار می‌دهد که از خودش ساخته بود. شیوه‌ی بیان این تجربه بر خاطره، گفت‌وگو و تجسم صداهای درونی تکیه دارد. شش زن کوچک، خواسته‌ها و گرایش‌های متفاوت او را نمایندگی می‌کنند؛ صداهایی که هریک می‌خواهند اختیار زندگی را در دست بگیرند. این تصویرپردازی، اختلاف میان میل به استقلال، نیاز به خلوت، اشتیاق سفر و احساس مادری را ملموس می‌کند. نویسنده از طنز و مقایسه‌های غیرمنتظره نیز استفاده کرده است تا فاصله‌ی میان اطمینان‌های پیشین و تردیدهای تازه‌اش را نشان دهد. فضای متن میان شلوغی استانبول، خلوت نویسندگی و اضطراب مراقبت از نوزاد جابه‌جا می‌شود. تجربه‌ی افسردگی در این میان، شرح احوال شخصی نویسنده است و نه دستورالعملی برای درمان یا تجربه‌ای یکسان برای همه‌ی مادران.
کتاب شیر سیاه دو مسیر محتوایی را پیش می‌برد: بررسی نقش‌های گوناگون زندگی نویسنده و مرور زندگی و انتخاب‌های زنان اهل قلم. عنوان بخش اول، زندگی پیش از ازدواج است و فصل‌هایی مانند نشانه‌ها، همه چیز با یک فنجان چای شروع شد... و خواهر با استعداد، زمینه‌ی پرسش‌های اصلی را می‌سازند. ملاقات با عدالت آقااوغلو بحث انتخاب میان مادری و نویسندگی را پیش می‌کشد. بازخوانی پرسش ویرجینیا ولف درباره‌ی خواهر فرضی شکسپیر نیز بحث را به فرصت‌های نابرابر می‌کشاند. شافاک با تصور خواهری شاعر برای فضولی، نشان می‌دهد که استعداد به‌تنهایی برای رسیدن به جایگاه ادبی کافی نیست. محدودیت‌های خانوادگی، محرومیت از آموزش و تقسیم مسئولیت‌ها نیز بر سرنوشت نوشتن اثر می‌گذارند. نویسنده انتخاب‌های متفاوت زنان را کنار یکدیگر می‌گذارد و پاسخ واحدی برای همه نمی‌سازد. تجربه‌ی خواندن این کتاب، مواجهه با فاصله‌ی میان نقش‌های مطلوب اجتماعی و احساساتی است که همیشه مطابق انتظار پیش نمی‌روند.

خلاصه داستان شیر سیاه

شافاک پیش از ازدواج، ادبیات را محور زندگی‌اش می‌داند و خلوت و جابه‌جایی را بخشی از آزادی خود می‌شمارد. عشق و بارداری، این تصویر تثبیت‌شده را تغییر می‌دهند. تولد فرزند، برخلاف برنامه‌ریزی او، نه فرصتی برای ادامه‌ی هم‌زمان نوشتن و مراقبت از نوزاد، بلکه آغاز دوره‌ای از اضطراب و ناتوانی در نوشتن می‌شود. نویسنده برای فهم این آشفتگی به خواسته‌های متعارض درونش نگاه می‌کند و تجربه‌ی خود را کنار انتخاب‌های زنان نویسنده می‌گذارد. گفت‌وگو با مادران دیگر نیز فاصله‌ی میان تصور مادریِ سراسر شادمانی و احساسات کمتر بیان‌شده را آشکار می‌کند. شیر سیاه این پرسش را دنبال می‌کند که آیا پذیرش نقش تازه باید به خاموش‌کردن بخش‌های دیگر وجود بینجامد. دغدغه‌ی اصلی، پیداکردن امکانی برای شنیدن صداهای متفاوت درونی است، بدون آنکه یکی به‌نام موفقیت، استقلال یا وظیفه، دیگران را حذف کند.

چرا باید کتاب شیر سیاه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب شیر سیاه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• شرح تجربه‌ی افسردگی پس از زایمان، احساس گناه و ترس از تغییر را از منظر یک مادر نشان می‌دهد.
• تصویر زنان کوچک درونی، تعارض خواسته‌های شخصی را ملموس می‌کند.
• مرور انتخاب‌های زنان نویسنده، بحث مادری و کار خلاق را از تجربه‌ی یک نفر فراتر می‌برد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب شیر سیاه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به خاطرات شخصی نویسندگان و تجربه‌ی نوشتن.
• مادران و نزدیکانشان که خواهان شناخت احساسات پس از زایمان هستند.
• خوانندگان دغدغه‌مند درباره‌ی فرصت‌های زنان و تعارض مسئولیت‌های زندگی.

بخشی از کتاب شیر سیاه

«از زمانی که خواندن ونوشتن را یاد گرفتم، کتاب همیشه بهترین دوست من بوده است. کتاب‌ها مرا نجات داده‌اند. کودکی درون‌گرا بودم که با مدادرنگی‌هایم صحبت می‌کردم و هنگام برخورد با اشیاء از آن‌ها عذرخواهی می‌کردم. داستان‌ها حس پیوستگی، تمرکز و انسجام را به من داده‌اند. حس‌هایی که بشدت کمبودشان احساس می‌شد. حروف را نفس می‌کشیدم، کلمات را سر می‌کشیدم و داستان‌ها را زندگی می‌کردم و از این‌که می‌توانستم واژه‌ها را در یک تانگو پر شور به رقص در آورم احساس اعتماد به نفس می‌کردم. در تمام این سال‌ها نوشته‌هایم مانند چمدانی بود که همیشه و همه‌جا همراهم بود. داستان چسبی نامرئی بود که ابعاد مختلف شخصیتم را در کنار هم نگه می‌داشت و زمانی که دیگر همراه من نبود تمام وجودم از هم می‌پاشید.
دنیا بدون داستان‌ها مکانی ملال‌آور با غم و اندوهی فراوان به نظر می‌رسید. رنگ‌ها که تا پیش از این بسیار روشن و زنده بودند اکنون دیگر کدر و بی روح به نظر می‌رسیدند. دیگر هیچ‌چیز کافی نبود. هیچ‌چیز آشنایی وجود نداشت.
کسی که به تمام قاره‌های جهان سفر کرده بود و توانایی زندگی کردن در هر مکانی را داشت اکنون دیگر حتی قادر نبود که به خیابان برود. پوست بدنم بسیار نازک و حساس شده بود و نسبت به همه چیز آسیب پذیر شده بودم.»