کتاب اگر برآید

کتاب اگر برآید نوشته هاله رفیع، مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه درباره‌ی لحظه‌هایی است که معنای زندگی برای شخصیت‌ها تغییر می‌کند. دوستی در میانه‌ی جنگ، رؤیای موفقیت ورزشی، تبعیض در بازی‌های کودکی و سکوت در روابط انسانی، زمینه‌ی این دگرگونی‌ها هستند. شخصیت‌ها گاهی در دل اتفاقی روزمره با پرسشی روبه‌رو می‌شوند که دیگر نمی‌توانند نادیده‌اش بگیرند. فاطمه نوروزی ترجمه این مجموعه را انجام داده و انتشارات جمهوری این کتاب را منتشر کرده است. داستان‌ها فاصله‌ی میان دیدن رنج دیگران و پذیرفتن مسئولیت در برابر رنج را پیش می‌کشند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اگر برآید

کتاب اگر برآید مجموعه‌داستانی از هاله رفیع است که تجربه‌ی رسیدن به درکی تازه را در موقعیت‌های شخصی و اجتماعی دنبال می‌کند. نویسنده در سخن آغازین توضیح داده است که مفهوم عنوان اصلی مجموعه به لحظه‌هایی مربوط می‌شود که اتفاقی کوچک یا بزرگ، چیزی را برای انسان روشن می‌کند. این روشن‌شدن الزاماً خوشایند نیست؛ گاهی شناخت تازه از دل ترس، احساس ناتوانی یا مواجهه با بی‌عدالتی بیرون می‌آید. داستان‌ها از محیط‌های آشنا آغاز می‌شوند: خانه، مدرسه، کوچه، سفر و دیدارهای دوستانه. همین فضاهای معمولی به محل برخورد خواسته‌های شخصیت‌ها با محدودیت‌های پیرامون تبدیل می‌شوند. روایت اول‌شخص، فاصله‌ی میان برداشت اولیه‌ی راوی و معنای عمیق‌تر اتفاق‌ها را نشان می‌دهد. راوی ممکن است چیزی را ببیند اما اهمیتش را دیرتر بفهمد یا در برابر موقعیتی که نیازمند تصمیم است، مردد بماند. این فاصله، جای مهمی در شکل‌گیری حس تعلیق و درگیری احساسی داستان‌ها دارد. حضور کودکان نیز فرصتی برای سنجیدن قواعدی فراهم می‌کند که بزرگ‌ترها پذیرفته‌اند اما توضیح روشنی برایشان ندارند.
کتاب اگر برآید در داستان‌هایی مانند ماهی قرمز، آخرین بازی والیبال من، گندمزار، شش ضلعی‌های سیاه و سفید و سکوت، شکل‌های متفاوتی از آسیب‌پذیری و قدرت را کنار هم قرار می‌دهد. جنگ، رقابت، مالکیت، فقر و مناسبات نابرابر میان زن و مرد، هرکدام بر امکان انتخاب شخصیت‌ها اثر می‌گذارند. جزئیات ملموس نیز بخشی از معنای داستان‌ها را می‌سازند؛ دوربین عکاسی فقط وسیله‌ی ثبت تصویر نیست و توپ بازی می‌تواند اختیار تعیین قانون را به صاحبش بدهد. زیبایی طبیعت، لذت همراهی دوستان و شوق یادگرفتن در کنار اضطراب و خشونت حضور دارند. این هم‌نشینی باعث می‌شود تغییر حال‌وهوای داستان‌ها محسوس باشد. شخصیت‌های ناظر نیز بیرون از مسئله نمی‌مانند؛ تردید، سکوت یا همراهی آن‌ها بخشی از موقعیت است. سخن نویسنده درباره‌ی همکاری با مترجم، وجه دیگری از شکل‌گیری مجموعه را روشن می‌کند. او توضیح داده است که ترجمه با گفت‌وگو درباره‌ی متن همراه بوده و بعضی قسمت‌ها با مشورت تغییر کرده‌اند تا ارتباط نزدیک‌تری با خواننده‌ی ایرانی پیدا کنند.

خلاصه داستان اگر برآید

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
راوی ماهی قرمز، روزهای بمباران را در کنار دوستش الناز می‌گذراند؛ تعطیلی مدرسه و فرصت بازی، برداشت او از جنگ را با نگرانی مادرش متفاوت کرده است. دو دختر دوربینی به دست می‌آورند و برای ثبت جهان کوچک پیرامونشان برنامه می‌ریزند. در آخرین بازی والیبال من، دختری برای رسیدن به مسابقه‌ای مهم تمرین می‌کند و رابطه‌اش با پدر و گربه‌ی محبوبش بخشی از زندگی اوست. کتاب اگر برآید در گندمزار، سفر برای تماشای طبیعت را به مواجهه با کودکی نیازمند حمایت پیوند می‌زند. داستان شش ضلعی‌های سیاه و سفید، حق بازی‌کردن را در کوچه‌ای زیر سؤال می‌برد که صاحب توپ قانون می‌گذارد. در سکوت نیز آموزش دختری که با دیگران حرف نمی‌زند، راوی را به زندگی ساکنان یک ساختمان نزدیک می‌کند؛ جایی که شنیدن و حرف‌زدن معنایی فراتر از گفت‌وگوی معمول پیدا می‌کند.

چرا باید کتاب اگر برآید را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اگر برآید را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• داستان‌ها نشان می‌دهند برداشت کودکان از خطر و عدالت چگونه با برداشت بزرگ‌ترها تفاوت دارد.
• موقعیت‌های دشوار، فرصتی برای اندیشیدن به مرز میان احتیاط، بی‌تفاوتی و مسئولیت فراهم می‌کنند.
• جزئیات اشیا و محیط، نقش قدرت و وابستگی را در روابط آشکار می‌کنند.
• راویان همیشه پاسخ آماده ندارند و تردیدهای خود را نیز بیان می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب اگر برآید به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به داستان‌های کوتاه اجتماعی با محوریت روابط انسانی.
• خوانندگانی که به تجربه‌ی کودکان و زنان در موقعیت‌های نابرابر توجه دارند.
• کسانی که از داستان‌های اول‌شخص درباره‌ی انتخاب، ترس و مسئولیت استقبال می‌کنند.

بخشی از کتاب اگر برآید

«بر خلاف انتظارم، درس دادن به سایه هیچ دردسری نداشت. سایه دختر باهوشی بود و خیلی سریع یاد می‌گرفت. بادقت به توضیحات من گوش می‌کرد و مطالب را خیلی خوب می‌فهمید. با هم نوشتن و حساب تمرین می‌کردیم و بعد برایش کتاب می‌خواندم. همه‌جور کتابِ قصهٔ کودکان می‌بردم سر کلاس. دلم می‌خواست بتواند لذت خواندن و شنیدنِ قصه را تجربه کند.
بعد از چهار ماه، کتاب‌ها را به او امانت دادم و از برادرش خواستم در خانه از سایه بخواهد روخوانی کند و نتیجه را به من اطلاع دهد. علی گفت که خیلی خوب از پسش برآمده است. معلوم شد که کلاس‌ها خیلی موفقیت‌آمیز بوده‌اند.
درس دادن به سایه و وقت گذراندن با او برای من بسیار لذت‌بخش بود. به نظر می‌رسید او هم کلاس‌های‌مان را دوست دارد. هم دوست داشت یاد بگیرد و هم به روش‌های مختلف علاقه‌اش را نسبت به من ابراز می‌کرد. حرف نمی‌زد، اما خیلی خوب با هم ارتباط برقرار می‌کردیم. با آن چشم‌های مهربان و قشنگش نگاهم می‌کرد، لبخند می‌زد و به آرامی به شوخی‌هایم می‌خندید. وقتی هنوز نوشتن بلد نبود با نقاشی کردن با من ارتباط برقرار می‌کرد؛ اما خیلی زود یاد گرفت هر آن‌چه را می‌خواست به من بگوید، بنویسد. روزهایی که هوا زیاد سرد نبود، کلاس‌مان را در حیاط برگزار می‌کردیم. گاهی روی تاب بزرگِ حیاط می‌نشستیم و او به من تکیه می‌داد و با شور و شوق به کلمات و عکس‌های کتابی که داشتم برایش می‌خواندم نگاه می‌کرد.»