کتاب کوری

کتاب کوری نوشته ژوزه ساراماگو و ترجمه سیدحبیب گوهری راد است که نشر جمهوری آن را منتشر کرده است. این اثر داستان شیوع ناگهانی و ناشناخته‌ی یک بیماری عجیب را روایت می‌کند؛ کوری غریبی که بر خلاف نابینایی معمولی، با تاریکی همراه نیست و افراد را در دریایی از سفیدی مطلق و شیری‌رنگ غرق می‌کند. با گسترش سریع این بحران در شهر، رفتارهای انسانی و ساختارهای اجتماعی دستخوش فروپاشی هولناکی می‌شوند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کوری

کتاب کوری (به پرتغالی: Ensaio sobre a Cegueira) رمانی تمثیلی و اجتماعی از ژوزه ساراماگو، نویسنده‌ی پرتغالی، است که نخستین بار در سال ۱۹۹۵ منتشر شد. داستان در شهری بی‌نام اتفاق می‌افتد؛ جایی که شیوع ناگهانی و ناشناخته‌ی نوعی نابینایی، زندگی مردم را مختل می‌کند و به‌تدریج نظم اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ساراماگو از این موقعیت برای بررسی رفتار انسان‌ها در شرایط بحرانی و پرداختن به موضوعاتی مانند مسئولیت، همبستگی، اخلاق و شکنندگی ساختارهای اجتماعی استفاده می‌کند.

یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، شخصیت‌پردازی و شیوه‌ی نام‌گذاری افراد است. بیشتر شخصیت‌ها نام مشخصی ندارند و با ویژگی‌هایی مانند چشم‌پزشک، همسر چشم‌پزشک، دختر عینک‌دودی و اولین مرد نابینا شناخته می‌شوند. این شیوه در کنار نامشخص‌بودن شهر و کشور محل وقوع داستان، به روایت حالتی عمومی و جهان‌شمول می‌دهد. همسر چشم‌پزشک نیز جایگاه ویژه‌ای در میان شخصیت‌ها دارد، زیرا برخلاف دیگران بینایی خود را از دست نمی‌دهد و از نزدیک شاهد پیامدهای این بحران است.

ساراماگو در این رمان از سبک روایی خاص خود استفاده می‌کند که جمله‌های بلند، کاربرد گسترده‌ی ویرگول و ادغام گفت‌وگوها با روایت، از ویژگی‌های آن است. نبودن گیومه برای گفت‌وگوها و استفاده از نام‌های توصیفی به‌جای نام شخصیت‌ها نیز از عناصر برجسته‌ی سبک کتاب به شمار می‌رود. کوری بعدها به زبان‌های مختلف ترجمه شد و از آثار شناخته‌شده‌ی ساراماگو به شمار می‌رود؛ نویسنده‌ای که در سال ۱۹۹۸ جایزه‌ی نوبل ادبیات را دریافت کرد.

خلاصه داستان کوری

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

داستان با نابینا شدن ناگهانی مردی پشت چراغ قرمز آغاز می‌شود. برخلاف تاریکی معمول، او همه‌چیز را سفید می‌بیند و این وضعیت به‌سرعت به دیگران نیز سرایت می‌کند. مرد به چشم‌پزشک مراجعه می‌کند و پس از آن، چشم‌پزشک و شماری از بیمارانش نیز بینایی خود را از دست می‌دهند. دولت برای جلوگیری از گسترش بیماری، افراد مبتلا و کسانی را که با آن‌ها در تماس بوده‌اند در یک آسایشگاه متروکه قرنطینه می‌کند.

همسر چشم‌پزشک تنها فرد اصلی داستان است که بینایی خود را حفظ کرده است. او برای همراهی با همسرش وانمود می‌کند که نابینا شده و وارد قرنطینه می‌شود. با افزایش شمار افراد حاضر در آسایشگاه، کمبود غذا، نبود امکانات بهداشتی و ضعف مدیریت، شرایط به‌سرعت وخیم می‌شود و میان گروه‌های مختلف درگیری شکل می‌گیرد.

پس از فروپاشی شرایط قرنطینه، گروهی از شخصیت‌های اصلی وارد شهری می‌شوند که ساختارهای معمول اجتماعی در آن تقریباً از بین رفته است. آن‌ها در میان کمبود غذا، بیماری، خشونت و بی‌نظمی برای زنده ماندن تلاش می‌کنند و همسر چشم‌پزشک همچنان نقش اصلی را در مراقبت از گروه بر عهده دارد. داستان در ادامه، سرنوشت این گروه و وضعیت جامعه‌ای را دنبال می‌کند که با بحرانی ناگهانی، نظم و قواعد پیشین خود را از دست داده است.

چرا باید کتاب کوری را بخوانیم؟

• این کتاب تصویری ژرف و تمثیلی از فروپاشی تمدن و موازین اخلاقی در زمان وقوع بحران‌های پیش‌بینی‌نشده به نمایش می‌گذارد.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند واکنش‌های روانی و اجتماعی انسان‌ها را در مواجهه با وحشت، انزوا و بقا بهتر دریابد.
• این اثر پیوند میان بینایی جسمانی و بصیرت اخلاقی را با نگاهی نمادین و تأمل‌برانگیز بررسی می‌کند.
• خواندن این کتاب به درک بهتر مرز باریک میان توحش و مدنیت در شرایط فروپاشی ساختارهای نظارتی کمک می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• این کتاب برای کسانی مناسب است که به رمان‌های تمثیلی، نمادین و پادآرمان‌شهری علاقه دارند.
• خواندن این کتاب به علاقه‌مندان تحلیل رفتارهای فردی و جمعی در وضعیت‌های بحرانی پیشنهاد می‌شود.
• این کتاب برای دوستداران ادبیات داستانی جهان که دغدغه‌ی بررسی اخلاق، وجدان و سقوط ارزش‌های انسانی را دارند، مناسب است.
• خواندن این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که مایل به مطالعه‌ی روایتی از بقا، فداکاری و تاب‌آوری در شرایط سخت زیستی هستند.

درباره ژوزه ساراماگو

ژوزه ساراماگو در سال ۱۹۲۲ در پرتغال زاده شد. او یکی از برجسته‌ترین نویسنده‌های معاصر این کشور و برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات در سال ۱۹۹۸ بود. ساراماگو از سال ۱۹۶۹ به حزب کمونیست پرتغال پیوست و تا پایان عمر به آرمان‌های آن وفادار ماند، اما هیچ‌گاه ادبیاتش را در خدمت ایدئولوژی قرار نداد. هرچند منتقدان او را از پیروان سبک رئالیسم جادویی دانسته‌اند، خود ساراماگو بر این باور بود که در تداوم سنت ادبی اروپا می‌نویسد و بیش از هر چیز از نویسنده‌هایی چون گوگول و سروانتس تأثیر پذیرفته است.

یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد آثار او ساختار زبانی و نگارشی خاصش است. ساراماگو معمولاً از نشانه‌های سجاوندی استفاده نمی‌کرد و فقط به نقطه و ویرگول بسنده می‌کرد. او در گفت‌وگوهای شخصیت‌ها از علامت نقل‌قول یا نشانه‌های پرسشی بهره نمی‌گرفت و جمله‌ها را بی‌وقفه و پشت‌سرهم می‌نوشت، به‌طوری‌که خواننده باید از لحن و بافت متن درمی‌یافت که گوینده‌ی هر جمله کیست. جمله‌های طولانی و پاراگراف‌های ممتد نیز از شاخصه‌های اصلی سبک او بودند. نوشته‌های او اغلب ساختاری تمثیلی و استعاری داشتند و نگاهی انتقادی و گاه وارونه به تاریخ و جامعه می‌افکندند. هارولد بلوم در سال ۲۰۰۳ او را بااستعدادترین رمان‌نویس زنده‌ی جهان نامید. جیمز وود نیز او را نویسنده‌ای دانست که با لحنی هم خردمند و هم ناآگاه داستان می‌گوید.

رمان‌های ساراماگو بارها دستمایه‌ی اقتباس‌های سینمایی شدند. فیلم دشمن ساخته‌ی دنی ویلنوو برگرفته از رمان همزاد (۲۰۰۴) است و فیلم کوری با بازی مارک رافلو نیز از رمان مشهور کوری اقتباس شده است. از میان آثار مهم او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد: کوری، کنتاوروس، آناخوسیفا (بالتازار و بلموندا)، در ستایش مرگ، بینایی، تاریخ محاصره‌ی لیسبون، همه‌ی نام‌ها، همزاد، مرد تکثیرشده و بلم سنگی.

تا امروز بیش از دو میلیون نسخه از آثار او فقط در پرتغال به فروش رسیده و کتاب‌هایش به ۲۵ زبان ترجمه شده‌اند.

او در خانواده‌ای فقیر به دنیا آمد. خانواده‌اش در سال ۱۹۲۴ به لیسبون مهاجرت کردند و پدرش پلیس شد. برادر بزرگ‌ترش در همان سال درگذشت. خاطرات دوران کودکی، به‌ویژه وداع پدربزرگش با درختان خانه‌اش پیش از مرگ، تأثیری عمیق بر روح او گذاشت. ساراماگو به‌دلیل مشکلات مالی، تحصیلات دبیرستان را ناتمام رها کرد و در یک مدرسه‌ی فنی آموزش دید. پس از آن دو سال به‌عنوان مکانیک خودرو کار کرد. در همین دوران به خواندن علاقه‌مند شد و ساعت‌های زیادی را در کتابخانه‌های عمومی گذراند. پس از مدتی در انتشارات و مطبوعات به‌عنوان ویراستار و مترجم فعالیت کرد. پس از انقلاب ۱۹۷۴ پرتغال، سردبیری روزنامه‌ی دیاریو نوتیسیاس را بر عهده گرفت و موضعی آشکارا کمونیستی اتخاذ کرد، اما پس از کودتای ۱۹۷۵ از کار برکنار شد. ساراماگو نهادهایی چون کلیسای کاتولیک، اتحادیه‌ی اروپا و صندوق بین‌المللی پول را با نگاهی تند نقد می‌کرد.

پس از اخراج از روزنامه، نویسندگی را جدی‌تر دنبال کرد. شهرت جهانی او در ۶۰سالگی و با انتشار رمان خاطره‌ی صومعه (۱۹۸۲) آغاز شد. پس از آن، رمان‌هایی چون سال مرگ ریکاردو رِیس و تاریخ محاصره‌ی لیسبون جایگاهش را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نویسندگان معاصر تثبیت کردند. در سال ۱۹۹۸، آکادمی سوئد جایزه‌ی نوبل ادبیات را به ساراماگو اهدا کرد. آثار او با نگاه انسانی، تخیل نیرومند و طنز فلسفی شناخته می‌شوند. بنیاد ژوزه ساراماگو که در سال ۲۰۰۷ به ابتکار خودش تأسیس شد، با هدف گسترش فرهنگ، دفاع از حقوق بشر و حفاظت از محیط‌زیست فعالیت می‌کند. آثارش همچنان در سراسر جهان خوانده می‌شوند و نامش در ادبیات معاصر به‌عنوان نویسنده‌ای جسور، انسان‌گرا و نوآور زنده مانده است.

ژوزه ساراماگو در سال ۲۰۱۰ درگذشت. دولت پرتغال دو روز عزای عمومی اعلام کرد و هزاران نفر در مراسم خاکسپاری‌اش در لیسبون شرکت کردند. خاکستر او در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۱، در نخستین سالروز مرگش، زیر درخت زیتون کهنسالی در برابر ساختمان بنیاد ژوزه ساراماگو در لیسبون به خاک سپرده شد. آثار و اندیشه‌های او همچنان در ادبیات معاصر جهان زنده و الهام‌بخش است.

جوایز و افتخارات ژوزه ساراماگو

• ژوزه ساراماگو در سال ۱۹۹۵ برنده‌ی جایزه‌ی کاموئش شد. این جایزه یکی از مهم‌ترین جوایز ادبی در جهان پرتغالی‌زبان است و به پاس دستاوردهای ادبی او به ساراماگو اهدا شد.
• ساراماگو در سال ۱۹۹۸ برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات شد. آکادمی سوئد در توضیح این انتخاب، از نوشته‌های او به‌عنوان آثاری با تخیل، همدلی و طنز یاد کرد که به بررسی حقیقت‌های رسمی و محدودیت‌های شناخت انسانی می‌پردازند. نوبل ادبیات مهم‌ترین افتخار بین‌المللی در کارنامه‌ی ساراماگو به شمار می‌رود.
• ساراماگو در سال ۲۰۰۴ در میان نامزدهای نهایی جایزه‌ی ادبی America Award قرار گرفت.
• رمان سفر فیل از آثار ساراماگو در سال ۲۰۰۹ در بخش بهترین کتاب سال جایزه‌ی ادبی سائوپائولو در فهرست نامزدهای نهایی قرار گرفت.
• ساراماگو در سال ۱۹۹۸ نشان یقه‌ی بزرگ نشان نظامی سنت جیمز شمشیر پرتغال را دریافت کرد. او پیش‌تر در سال ۱۹۸۵ نیز به درجه‌ی فرماندهی همین نشان رسیده بود.
• در سال ۲۰۲۱ نشان یقه‌ی بزرگ نشان کاموئش پرتغال به ساراماگو اهدا شد. این نشان از عالی‌ترین افتخارات پرتغال در حوزه‌ی زبان و فرهنگ این کشور به شمار می‌رود.

نظر افراد و مجله‌های مشهور درباره کتاب کوری

• تیم پارکس، نویسنده و منتقد ادبی و از نویسندگان مجله‌ی The New York Review of Books، کوری را از آثار مهم ساراماگو دانسته و معتقد است رمان با جدی‌گرفتن کامل بحران نابینایی، از برخی ویژگی‌های آثار پیشین نویسنده فاصله می‌گیرد. او به‌ویژه تحول شخصیت همسر چشم‌پزشک و شکل‌گیری مسئولیت اخلاقی و عاطفی او در برابر دیگران را از نقاط قوت اصلی رمان می‌داند.
• مجله‌ی Kirkus Reviews کوری را «شاهکاری دیگر» از ساراماگو توصیف کرده و از توانایی نویسنده در ترکیب طرح داستانی، روایت و شخصیت‌پردازی تمجید کرده است. این نشریه همچنین رمان را اثری تمثیلی دانسته که در کنار ارجاع‌هایی به ۱۹۸۴ و طاعون، تصویری از رفتار انسان‌ها در شرایط بحرانی ارائه می‌دهد.
• Publishers Weekly کوری را اثری دانسته که از فروپاشی اجتماعی در شرایط بحرانی برای بررسی ضعف‌ها و فضیلت‌های انسانی استفاده می‌کند. این نشریه همچنین شخصیت همسر چشم‌پزشک را راهنمای خواننده و نماینده‌ی نوعی شرافت انسانی در رمان معرفی کرده است.
• ریچارد ادر، منتقد ادبی Los Angeles Times، کوری را یکی از تاریک‌ترین و متمرکزترین آثار ساراماگو دانسته و نوشته است که رمان، در کنار تصویر هولناک فروپاشی اجتماعی، درباره‌ی وضعیت روح انسانی و امکان بازگشت انسان به همدلی و انسانیت است.
• اورسولا کی. لو گویین، نویسنده‌ی سرشناس ادبیات علمی‌تخیلی و فانتزی، کوری را اثری ترسناک اما قدرتمند توصیف کرده و از تخیل، طنز و نگاه انسانی ساراماگو تمجید کرده است. او پس از آشنایی بیشتر با آثار ساراماگو، کوری را اثری بزرگ و از مهم‌ترین رمان‌های او دانسته است.
• هارولد بلوم، منتقد ادبی آمریکایی، ساراماگو را در سال‌های پایانی قرن بیستم از استعدادهای برجسته‌ی رمان‌نویسی دانسته بود. Los Angeles Times نیز در یادداشتی درباره‌ی ساراماگو به این ارزیابی بلوم اشاره کرده و کوری را از جمله رمان‌های مهم کارنامه‌ی او معرفی کرده است.

اقتباس‌ها از کتاب کوری

• فیلم کوری در سال ۲۰۰۸ به کارگردانی فرناندو میرلس ساخته شد. این فیلم با بازی مارک روفالو در نقش دکتر و جولین مور در نقش همسر دکتر، اقتباسی سینمایی از رمان ژوزه ساراماگو است و به‌عنوان فیلم افتتاحیه‌ی جشنواره‌ی فیلم کن ۲۰۰۸ به نمایش درآمد.
• در سال ۲۰۰۷، اقتباسی نمایشی از کوری توسط گروه تئاتر Godlight Theatre Company در نیویورک روی صحنه رفت و شخصیت مرد اول نابینا را مایک روش بازی کرد.
• گروه تئاتر لهستانی Teatr KTO نیز اقتباسی نمایشی و فضای باز از این رمان ارائه کرد که نخستین بار در ژوئن ۲۰۱۰ اجرا شد و بعدها در مکان‌های مختلف، از جمله جشنواره‌ی فرینج ادینبرو در سال ۲۰۱۲، به نمایش درآمد.
• اپرای شهر نابینایان در سال ۲۰۱۱ براساس رمان کوری ساخته شد. آنو شرایر آهنگسازی این اثر را بر عهده داشت و کرستن ماریا پولر لیبرتوی آن را به زبان آلمانی نوشت. این اپرا نخستین بار در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱ در اپرای زوریخ اجرا شد.
• در سال ۲۰۲۰، تئاتر دانمار ورهاوس اقتباسی صوتی و صحنه‌ای از رمان با عنوان BLINDNESS تولید کرد. این اثر را سایمون استیفنز اقتباس و والتر مایر یوهان کارگردانی کرد و جولیت استیونسون به‌جای همسر دکتر صداپیشگی کرد.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب کوری منتشر شده است؟

رمان کوری ترجمه‌های فارسی متعددی دارد که در سال‌های مختلف با ترجمه و مشخصات نشر متفاوت منتشر شده‌اند و در طاقچه نیز چند نسخه‌ی صوتی از آن در دسترس است.

• ترجمه‌ی مینو مشیری در سال ۱۳۷۸ توسط نشر علم در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی اسدالله امرایی در سال ۱۳۷۸ توسط نشر مروارید در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی مهدی غبرایی در سال ۱۳۷۸ توسط نشر مرکز در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی عاطفه اسلامیان در سال ۱۳۸۵ با همکاری کتاب آیین و نگارستان کتاب در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی زهره روشنفکر در سال ۱۳۸۹ توسط نشر مجید و به‌سخن در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی حبیب گوهری‌راد و بهاره پاریاب در سال ۱۳۸۹ با مشخصات نشر جمهوری و رادمهر در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی نسیم احمدی در سال ۱۳۸۹ توسط نشر نسل آفتاب در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی عبدالحسین عامری‌شهرابی در سال ۱۳۹۰ توسط نشر دبیر در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی کیومرث پارسای در سال ۱۳۹۰ توسط نشر روزگار در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی کوروش پارسا در سال ۱۳۹۰ توسط نشر حوض نقره در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی محمدصادق سبط‌الشیخ در سال ۱۳۹۱ توسط میرسعیدی فراهانی در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی فاطمه رشوند در سال ۱۳۹۲ توسط نشر آوای مکتوب در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی ترمه شادان در سال ۱۳۹۳ توسط نشر هنر پارینه در تهران منتشر شده است.
• ترجمه‌ی ملیحه وفایی در سال ۱۳۹۵ توسط نشر پیرامید در قم منتشر شده است.
• ترجمه‌ی جهانپور ملکی الموتی در سال ۱۳۹۵ توسط نشر سپهرادب در تهران منتشر شده و این نسخه به‌عنوان متنی غیرکامل ثبت شده است.
• ترجمه‌ی زهره افتخاری در سال ۱۳۹۶ توسط نشر آتیسا در تهران منتشر شده است.
• در طاقچه، نسخه‌های صوتی کوری با ترجمهٔ اسدالله امرایی و گویندگی رضا عمرانی توسط انتشارات ماه‌آوا، با ترجمه‌ی کیومرث پارسای و گویندگی تایماز رضوانی توسط استودیو نوار و با ترجمه‌ی زهره روشنفکر و گویندگی سحر بیرانوند توسط آوانامه منتشر شده است.

بخشی از کتاب کوری

«وارد ساختمان که شدند مرد کور گفت: ممنون، خیلی زحمت کشیدید، دیگر خودم از عهده‌اش برمی‌آیم.
- لازم نیست عذرخواهی کنی. نمی‌توانم این‌جا تنهایت بگذارم، این‌طوری آرام نمی‌گیرم.
با کمی دردسر وارد آسانسور کوچک ساختمان شدند.
- در کدام طبقه زندگی می‌کنید؟
- طبقه سوم، واقعاً مدیون محبت شما هستم.
- تشکر لازم نیست، امروز نوبت تو بود...
- البته، شاید فردا نوبت شما باشد.
آسانسور ایستاد و آن‌ها بیرون آمدند.
- می‌خواهی در باز کردن در کمکت کنم؟
- متشکرم، فکر کنم خودم می‌توانم در را باز کنم.
دسته کلید کوچکی را از جیب بیرون آورد، دندانه‌های کلیدها را یک به یک لمس کرد و گفت: باید همین یکی باشد.
با سرانگشتان دست چپ سوراخ کلید را پیدا کرد و خواست در را باز کند.
- این نبود.
- بگذار ببینم، اجازه بده کمکت کنم.
با سومین کلید در باز شد. مرد کور با صدای بلند پرسید: خانه هستی؟
جوابی نیامد.
- همان‌طور که گفتم همسرم هنوز برنگشته.
و دست‌هایش را به سمت جلو دراز کرد و آرام و بااحتیاط در راهرو حرکت کرد. بعد آرام برگشت و سرش را به سمت جایی که فکر می‌کرد مرد ایستاده برگرداند و گفت: نمی‌دانم چطور می‌توانم از شما تشکر کنم.
مرد گفت: نیازی به تشکر نیست، من وظیفه‌ام را انجام دادم، می‌خواهی کمک کنم بنشینی و تا بازگشت همسرت این‌جا بمانم؟
اصرار و اشتیاق او مرد کور را نگران کرد. مشخص بود قصد ندارد یک غریبه را به خانه راه بدهد، کسی چه می‌داند، شاید غریبه نقشه کشیده دست و پای او را ببندد، چیزی در دهانش فرو کند و اموالش را به سرقت ببرد!»