کتاب رفقای من

کتاب رفقای من (My Friends) نوشته هشام مطر، از دل یک وداع ساده در ایستگاه قطار شروع می‌شود، اما خیلی زود به لایه‌های عمیق‌تری از دوستی، تبعید، حافظه، سیاست و گذشته‌ی شخصی می‌رسد. راوی در لحظه‌ی جداشدن از رفیق قدیمی‌اش، نه‌فقط رابطه‌ای طولانی بلکه بخشی از زندگی و تاریخ مشترک‌شان را مرور می‌کند. رفقای من بیش از هر چیز درباره‌ی فاصله‌هایی است که میان آدم‌ها، شهرها و سال‌ها شکل می‌گیرد و همیشه هم به‌سادگی توضیح‌دادنی نیست. این داستان را نشر بیدگل با ترجمه احسان کرم ویسی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رفقای من

کتاب رفقای من نوشته هشام مطر رمانی است که از یک صحنه‌ی روزمره آغاز می‌شود: خداحافظی دو دوست در ایستگاه قطار. اما همین موقعیت ظاهراً ساده، بهانه‌ای می‌شود برای بازشدن مسیرهای متعدد در ذهن راوی؛ مسیرهایی که به سال‌های دوستی، مهاجرت، بازگشت، انقلاب، خانواده و خاطره می‌رسند. فضای اثر میان لندن، پاریس و لیبی در رفت‌وآمد است و این جابه‌جایی جغرافیایی با جابه‌جایی‌های درونی شخصیت‌ها گره می‌خورد. هشام مطر در این رمان نشان می‌دهد که دوستی فقط مجموعه‌ای از لحظه‌های صمیمی نیست، بلکه میدان پیچیده‌ای از نزدیکی، سوءتفاهم، سکوت، دلبستگی و فاصله هم هست.

متن، همزمان به تجربه‌ی تبعید و زندگی در بیرون از وطن می‌پردازد و نشان می‌دهد گذشته چطور در اکنون باقی می‌ماند. راوی با دیدن دوستش، مدام به عقب برمی‌گردد؛ به سال‌های جوانی، به آشنایی‌های قدیمی، به خانواده، به نویسندگان و روزنامه‌نگارانی که سرنوشت‌شان با خشونت سیاسی گره خورده و به کشوری که هم خانه است و هم زخمی ماندگار. در این رمان، خاطره فقط یادآوری گذشته نیست؛ نیرویی است که حال را شکل می‌دهد و حتی تصمیم‌های ناتمام را زنده نگه می‌دارد.

روایت کتاب رفقای من بیشتر از آنکه بر حادثه‌های پیاپی تکیه کند، بر نگاه، یادآوری و سنجیدنِ آنچه میان آدم‌ها گذشته است استوار می‌شود. در کنار رابطه‌ی راوی و حسام، تصویرهایی از پدر، مادر، دوستان، نویسندگان تبعیدی و شهرهایی که هر کدام بار عاطفی خاصی دارند، به‌تدریج کنار هم قرار می‌گیرند. نتیجه، متنی است که هم از رفاقت حرف می‌زند و هم از این پرسش مداوم که آدم تا چه اندازه می‌تواند از گذشته، از وطن یا حتی از نزدیک‌ترین آدم‌های زندگی‌اش فاصله بگیرد.

خلاصه داستان رفقای من

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب رفقای من با ایستادن راوی در ایستگاه کینگزکراس آغاز می‌شود؛ جایی که حسام، دوست قدیمی‌اش، در آستانه‌ی رفتن به پاریس و سپس آمریکا است. این جدایی، راوی را به مرور ۲۱ سال رفاقت‌شان می‌کشاند؛ از آشنایی در پاریس و سال‌های زندگی در لندن تا بازگشت حسام به لیبی در روزهای انقلاب و تغییراتی که جنگ و شکست‌های سیاسی در او به‌ جا گذاشته است. 

در کنار این خط اصلی، روایت به کودکی راوی در بنغازی، تأثیر یک داستان رادیویی، سرگذشت خانواده‌ها و تجربه‌ی تبعید هم سر می‌زند. رمان به‌تدریج نشان می‌دهد که دوستی، وطن و خاطره چطور در ذهن راوی به هم گره خورده‌اند.

چرا باید کتاب رفقای من را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب رفقای من را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب دوستی را فقط به‌ عنوان رابطه‌ای صمیمی نشان نمی‌دهد و لایه‌های سکوت، فاصله و دلخوری را هم وارد تصویر می‌کند.
• رمان پیوند میان زندگی شخصی و رخدادهای سیاسی را از خلال تجربه‌ی چند شخصیت ملموس نشان می‌دهد.
• خواننده با فضایی روبه‌رو می‌شود که در آن تبعید، بازگشت و حس تعلق به‌ جای شعار، در سطح زندگی روزمره دیده می‌شوند.
• کتاب از خلال رفت‌وآمد میان لندن، پاریس و لیبی نشان می‌دهد مکان‌ها چطور در شکل‌گیری هویت و رابطه‌ها اثر می‌گذارند.

خواندن کتاب رفقای من را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب رفقای من به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌هایی که بر دوستی، جدایی و حافظه تمرکز دارند.
• خوانندگانی که به داستان‌های مرتبط با تبعید، مهاجرت و بازگشت به وطن علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند تأثیر رخدادهای سیاسی را در زندگی خصوصی شخصیت‌ها دنبال کنند.
• و علاقه‌مندان به آثاری که شهر و جغرافیا را به بخشی از تجربه‌ی عاطفی شخصیت‌ها تبدیل می‌کنند.

درباره هشام مطر

هشام مطر (Hisham Matar) (متولد ۱۹۷۰)، نویسنده، جستارنویس و استاد دانشگاه لیبیایی‌بریتانیایی است. او که فرزند یک دیپلمات و مخالف سیاسی رژیم معمر قذافی است، در نیویورک متولد شد و دوران کودکی خود را در طرابلس و قاهره گذراند و سپس برای تحصیل در رشته‌ی معماری به لندن مهاجرت کرد. بزرگ‌ترین اتفاق زندگی مطر در سال ۱۹۹۰ رخ داد؛ زمانی که پدرش توسط مأموران امنیتی قذافی در قاهره ربوده و به زندان ابوسلیم لیبی منتقل شد و پس از آن هرگز دیده نشد.

او با نخستین رمان خود، «در کشور مردان»، شناخته شد، اما اوج موفقیتش با کتاب مستند «بازگشت» رقم خورد؛ اثری که سفر او به لیبیِ پس از قذافی را برای جست‌وجوی سرنوشت پدرش روایت می‌کند و برنده‌ی جایزه‌ی پولیتزر شد. سبک نگارش مطر با جزییات مینی‌مالیستی و لحن شاعرانه و اندوهگین و در عین حال خویشتن‌دارش متمایز می‌شود. او در طول فعالیت حرفه‌ایش افتخارات زیادی به دست آورده که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به نامزدی جوایز من بوکر و بوکر، جایزه‌ی ملی حلقه‌ی منتقدین و پن اشاره کرد.

جوایز و افتخارات کتاب رفقای من

• نامزد جایزه‌ی بوکر (سال ۲۰۲۴)
• برنده‌ی جایزه‌ی اورول (سال ۲۰۲۴)
• برنده‌ی جایزه‌ی ملی حلقه‌ی منتقدین کتاب (سال ۲۰۲۴)
• نامزد جایزه‌ی ملی کتاب (سال ۲۰۲۴)
• نامزد مدال اندرو کارنگی
• و...

بخشی از کتاب رفقای من

«البته هیچ‌وقت نمی‌شود با قاطعیت گفت در دل آدم‌ها چه می‌گذرد، چه در دل خودمان چه در دل آشنایانمان، و شاید مخصوصاً در دل آنها که بهتر از همه می‌شناسیمشان. اما حالا که اینجا در طبقهٔ بالای ایستگاه کینگزکراس ایستاده‌ام و رفیق قدیمی‌ام حُسام زُوّا را می‌بینم که آرام از وسط سالن رد می‌شود حس می‌کنم تا عمق وجودش را می‌بینم. انگار تمام این بیست سالی که باهم رفیق بوده‌ایم، او را خوب ورانداز و سبک‌سنگین کرده‌ام و از قضا تازه الآن، درست بعد از خداحافظی، است که تصویر واقعی‌اش دارد برایم روشن می‌شود. شاید خیلی هم طبیعی باشد که وقتی رفاقتی یکباره بی‌دلیل به پایان می‌رسد، یا آرام‌آرام سرد می‌شود، یا یکسره از بین می‌رود، تغییری که آن لحظه حس می‌کنیم به‌نظرمان ناگزیر برسد. انگار تقدیری بوده که از مدت‌ها پیش به‌سوی ما می‌آمده، مثل کسی که از دور به‌طرفمان می‌آید و چهره‌اش را وقتی به جا می‌آوریم که دیگر خیلی دیر شده و نمی‌توانیم راهمان را بکشیم و برویم. تابه‌حال هیچ‌کس این‌قدر به قلبم نزدیک نبوده. حالا که نگاهش می‌کنم، حالا که دارد می‌رود سمت قطاری به مقصد پاریس، همان‌جا که سال‌ها پیش وقتی حتی فکرش را هم نمی‌کردیم باهم آشنا شدیم، مطمئنم باری ناپیدا در سینه‌اش دارد، درست وسط قفسهٔ سینه، و به گمانم حتی از این فاصله هم می‌توانم سنگینی‌اش را احساس کنم.»