کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر

کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر نوشته‌ی پاتریس پاوی با ترجمه‌ی فرهاد بیگدلو، رضا زارع‌پور و میلاد خسروی اثری مرجع برای آشنایی با اصطلاحات و مفاهیم تخصصی هنر نمایش است. این کتاب بر پایه‌ی نسخه‌ی انگلیسی فرهنگ تحلیلی پاوی تدوین شده که خود ترجمه‌ای از متن فرانسوی او است. ساختار اثر دایره‌المعارفی است و مدخل‌ها را به‌ترتیب الفبا پیش می‌برد. نشر افراز آن را منتشر کرده است و در مقدمه‌ی ناشر و پیش‌گفتار ناظر علمی، جایگاه این فرهنگ در فضای دانشگاهی و هنری تئاتر توضیح داده شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر

کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر اثری است که پاتریس پاوی در آن کوشیده اصطلاح‌واژگان، مفاهیم و شیوه‌های تجزیه‌وتحلیل تئاتر را در قالب یک فرهنگ تحلیلی گردآوری کند. این کتاب بر پایه‌ی نسخه‌ی انگلیسی Dictionary of the Theatre; Terms, Concepts, and Analysis تنظیم شده که با مقدمه‌ای از ماروین کارلسون همراه است و اکنون با ترجمه‌ی گروهی به فارسی در دسترس قرار گرفته است. در مقدمه‌ها توضیح داده شده که این فرهنگ در ادامه‌ی سنت فرهنگ‌های نمایشی فرانسوی و اروپایی شکل گرفته و از نمونه‌های کلاسیک قرن هجدهم و نوزدهم تا فرهنگ‌های قرن بیستم را در نظر دارد. کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر مدخل‌های خود را به‌ترتیب الفبا سامان داده و آن‌ها را در چند حوزه‌ی اصلی مانند «متن و گفتمان»، «بازیگر و شخصیت»، «ژانرها و فرم‌ها»، «صحنه‌پردازی»، «اصول ساختاری و پرسش‌های زیبایی‌شناسی»، «دریافت» و «نشانه‌شناسی» دسته‌بندی کرده است. هر مدخل فقط تعریف کوتاه ارائه نمی‌دهد، بلکه اغلب تاریخچه‌ی اصطلاح، کاربردهای نظری و عملی آن، تفاوت‌های معنایی در سنت‌های مختلف و گاهی نمونه‌هایی از نمایش‌نامه‌ها و نمایشنامه‌نویسان را نیز در بر می‌گیرد. کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر در بسیاری از مدخل‌ها به چندزبانگی اصطلاحات (فرانسوی، آلمانی، اسپانیایی) اشاره کرده و جایگاه هر مفهوم را در نظریه‌های تئاتری، نشانه‌شناسی، دراماتورژی و زیبایی‌شناسی توضیح داده است. مقدمه‌ی ناشر و پیش‌گفتار ناظر علمی نیز روند چندساله‌ی ترجمه، دشواری‌های یافتن برابرنهادهای فارسی و امید به بازنگری‌های بعدی را شرح داده‌اند تا نشان دهند این فرهنگ چگونه می‌خواهد به تثبیت زبان تخصصی تئاتر در فضای فارسی‌زبان کمک کند.

خلاصه کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر

کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر مجموعه‌ای گسترده از اصطلاحات و مفاهیم کلیدی تئاتر را از منظر تحلیلی، تاریخی و تطبیقی توضیح داده است. مدخل‌هایی مانند «انتزاع»، «پوچ»، «عمل»، «کنش»، «بازیگری»، «بازیگر»، «مدل عمل‌گرانه»، «زیبایی‌شناسی درام» و «تئاتر آژیت پروپ» نشان می‌دهند که اثر فقط به تعریف واژه بسنده نکرده و هر اصطلاح را در پیوند با نظریه‌های تئاتری، فلسفه، نشانه‌شناسی و تاریخ اجرا بررسی کرده است. در بسیاری از مدخل‌ها، پاوی با ارجاع به ارسطو، برشت، بکت، یونسکو، گریماس، پراپ و دیگر پژوهشگران، شبکه‌ای از مفاهیم می‌سازد که از دراماتورژی کلاسیک تا تئاتر مدرن و معاصر را پوشش می‌دهد. کتاب در عین معرفی واژگان، به رابطه‌ی کنش و شخصیت، نقش بازیگر، ساختار طرح، گونه‌های نمایشی، نسبت تئاتر و ایدئولوژی و جایگاه تماشاگر در فرایند دریافت نیز پرداخته است.

چرا باید کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر را بخوانیم؟

این کتاب امکان دسترسی منظم به واژگان تخصصی تئاتر را فراهم کرده و آن‌ها را در پیوند با نظریه و تاریخ اجرا توضیح داده است. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند میان مفاهیم پراکنده‌ای مانند کنش، دراماتورژی، نشانه‌شناسی، زیبایی‌شناسی و گونه‌های نمایشی ارتباط برقرار کند و زبان تحلیلی دقیق‌تری برای نوشتن و اندیشیدن درمورد تئاتر به دست آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تئاتر، هنرهای نمایشی و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود. همچنین به منتقدان، مترجمان، دراماتورژها و هنرمندان صحنه که به دنبال فهم دقیق‌تر اصطلاحات نظری و تحلیلی تئاتر هستند توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب فرهنگ جامع واژگان تئاتر

«کنش، اقدام Fr.: action; Ger.: Handlung; Sp.: acciόn. ۱. مراحل رسمی‌سازی کنش الف. کنش قابل‌مشاهده و غیر قابل‌مشاهده کنش که مجموعه‌ای از اتفاقات صحنه‌ای است که بر اساس رفتار شخصیت‌ها به وجود می‌آیند شامل تمام فرآیند تغییرات قابل‌مشاهده روی صحنه در یک سطح به‌هم‌پیوسته و سطح شخصیت‌ها است که پیشرفت روانی یا اخلاقی آن‌ها را مشخص می‌کند. ب. تعریف سنتی «مجموعه‌ای از اعمال و اقداماتی که موضع یک کار نمایشی را تشکیل می‌دهند» (فرهنگ واژگان رابرت) تعریف بالا کامل نبوده و تنها توصیفی است چراکه کنش و عمل و اقدام را جابجا می‌کند و به ماهیت این فرآیندِ تغییر و این‌که حوادث چطور در متن نمایشی یا روی صحنه قرار می‌گیرند اشاره‌ای نمی‌کند. طبق گفته‌ی ارسطو طرح «تشکیل‌دهنده‌ی وقایع است» اما این تعریف نیز طبیعت و ساختار کنش نمایشی را توضیح نمی‌دهد؛ باید نشان داد که این «تشکیل‌دهنده‌ی وقایع» چطور ساختاربندی شده، طرح چطور تفسیر شده و بر پایه‌ی چه نشانه‌هایی می‌تواند بازسازی شود. پ. تعریف نیمه‌علمی اولاً مدل عمل‌گرایانه با سازمان‌دهی خطوط ارتباطی میان اعمال شخصیت‌ها، با تعیین موضوع و هدف کنش و رقبا و کمک‌کننده‌ها در یک نقطه‌ی مشخص از نمایش بازسازی شده است تا مدل اصلاح شود و عمل‌گراها ارزش‌ها و موقعیت‌های جدید را درون جهان‌نمایشی در دست بگیرند. نیروی پیش‌برنده‌ی کنش ممکن است برای مثال از یک شخصیت به شخصیتی دیگر منتقل شود، هدف موردنظر ممکن است حذف شود یا در شکل دیگری ظاهر شود، استراتژی رقبا/کمک‌کننده‌ها ممکن است تغییر کند. به‌محض این‌که یکی از عمل‌گراها ابتکار عمل را برای تغییر موقعیت خود درون پیکربندی عمل‌گرایانه در دست بگیرد، کنش واقع می‌شود و تعادل نیروهای درون درام را بیشتر می‌کند؛ بنابراین کنش عنصر پویا و تبدیل‌شونده‌ای است که انتقال عقلانی و موقتی از یک موقعیت به موقعیتی دیگر را انجام می‌دهد.»