کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب

کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب (به‌همراه گفتارهایی در زمینه‌ی پیوند ادبیات نمایشی با تاریخ و آموزش تاریخ) مجموعه‌ای است از نمایشواره‌ها و نوشته‌های نمایشی عبدالحسین زرین کوب که با گردآوری و مقدمه‌های تحلیلی محمدرضا روزبهانی ارائه شده است. در این کتاب نمایشنامه‌هایی چون هاروت و ماروت، بودن یا نبودن مسئله‌ی اصحاب کهف، بابک خرمدین، رستم و سهراب در غزنه و گفت‌وشنودی درباره‌ی ابدیت ایران در کنار چند گفتار پژوهشی درباره‌ی پیوند ادبیات نمایشی با تاریخ و آموزش تاریخ عرضه شده است. انتشارات افراز این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب اثر محمدرضا روزبهانی

کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب با تمرکز بر وجه کمتردیده‌شده‌ی نویسنده‌ی نامدار ایرانی، یعنی گرایش او به ادبیات نمایشی و نمایشنامه‌نویسی، ارائه شده است. محمدرضا روزبهانی در مقدمه توضیح داده است که چگونه از میان حدود ۲۴ اثر زرین کوب، همه‌ی متن‌ها و گفت‌وگوهایی را که به ادبیات نمایشی مربوط بوده، استخراج کرده و در این مجموعه کنار هم نشانده است؛ تا بُعد نمایشی شخصیت علمی زرین کوب روشن‌تر شود.

سه دسته مطلب در کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب دیده می‌شود؛ نخست سه نوشته‌ی تحلیلی به قلم محمدرضا روزبهانی درباره‌ی نسبت زرین کوب با ادبیات نمایشی، نقش تفسیر نو از متون کهن در حل تعارض نسل‌ها و امکان استفاده از نمایشنامه‌های تاریخی در آموزش تاریخ هرضه شده است. این اثر سپس به معرفی و ردیابی بحث‌های نمایشی در کتاب‌هایی مانند نه شرقی، نه غربی، انسانی، یادداشت‌ها و اندیشه‌ها، از چیزهای دیگر، نقش بر آب، دفتر ایام، شعله‌ی طور، نقد ادبی و کارنامه‌ی اسلام پرداخته است. دسته‌ی سوم نیز نمایشواره‌ها و نمایشنامه‌های تاریخی زرین کوب است که برای خواندن نوشته شده‌اند (closet).

کتاب کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب نشان می‌دهد که عبدالحسین زرین کوب در آثار کارهای تاریخی و نقد ادبی، هم در نظریه‌ی درام و نقد نمایشنامه و هم در خلق متن‌های نمایشی تاریخی فعال بوده است؛ از تحلیل تعزیه و تئاتر اروپا تا نوشتن نمایشواره‌هایی که در آن‌ها اسطوره، تاریخ ایران و مفاهیم فلسفی مانند تقدیر، مرگ، ابدیت و برخورد نسل‌ها در قالب گفت‌وگو جان گرفته است. آثار نمایشی عبدالحسین زرین کوب در کتاب حاضر عبارت است از:

- «هاروت و ماروت» (نمایشواره در سه پرده)

- «بودن یا نبودن مسألهٔ اصحاب کهف» (نمایشواره در یک پرده)

- «بابک خرمدین» (نمایشواره‌ای در یک پرده)

- «ماجرای بهاران» (به شیوهٔ نمایشنامهٔ کوتاه و سریع)

- «گفت و شنودی در باب ابدیت ایران» (اندیشه‌هایی است در باب مسأله استمرار در تاریخ ایران و نقش شاهنامه و قصه‌های پهلوانی)

- «رستم و سهراب در غزنه» (نمایشواره‌ای در سه پرده که در آن افسانه‌ای در عرصهٔ تاریخ «بازآفرینی» می‌شود و به صورت گفت و شنود درمی‌آید)

خلاصه کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب

دو خط اصلی در این کتاب دنبال شده است؛ یکی خواندن آثار گوناگون زرین کوب از زاویه‌ی ادبیات نمایشی و دیگری ارائه‌ی خودِ نمایشواره‌های تاریخی او. محمدرضا روزبهانی ردّ نمایش، گفت‌وگو و درام را در کتاب‌هایی چون نه شرقی، نه غربی، انسانی، نقش بر آب، دفتر ایام، شعله‌ی طور و نقد ادبی پی می‌گیرد و نشان می‌دهد که عبدالحسین زرین کوب چگونه از قالب محاوره، حکایت نمایشی و درام برای بیان اندیشه‌های تاریخی، عرفانی و فلسفی استفاده کرده است.

در ادامه نمایشواره‌هایی مانند هاروت و ماروت، بودن یا نبودن مسئله‌ی اصحاب کهف، بابک خرمدین، رستم و سهراب در غزنه و گفت‌وشنودی درباره‌ی ابدیت ایران به‌همراه مقدمه‌های مفصل خودِ زرین‌کوب عرضه شده است. این متن‌ها با تکیه بر اسطوره‌های ایرانی و بابلی، قصه‌های قرآنی، شاهنامه و تاریخ ایرانْ مسائلی چون گناه و تقدیر، فرار از جهان ناعادلانه، مقاومت و تسلیم، هویت ملی و استمرار تاریخی ایران را در قالب گفت‌وگوهای نمایشی طرح و امکان استفاده‌ی آموزشی در کلاس‌های تاریخ را نیز فراهم کرده‌اند.

چرا باید کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب را بخوانیم؟

کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب فرصتی است برای شناخت وجه کمتردیده‌شده‌ی عبدالحسین زرین‌کوب به‌عنوان نمایشنامه‌نویس و نظریه‌پرداز درام. این کتاب نشان می‌دهد چگونه می‌توان اسطوره‌ها، متون دینی و شاهنامه را به زبان گفت‌وگو و صحنه بازخوانی کرد و از آن‌ها برای فهم تاریخ، هویت ایرانی و حتی آموزش تاریخ در مدرسه و دانشگاه بهره گرفت.

خواندن کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و مدرسان تاریخ، ادبیات فارسی و تئاتر پیشنهاد می‌شود. همچنین اثر حاضر به پژوهشگران عبدالحسین زرین‌کوب، علاقه‌مندان به نمایشنامه‌ی تاریخی و کسانی که به کاربرد متن نمایشی در آموزش تاریخ و گفت‌وگو با متون کهن علاقه دارند، توصیه شده است.

درباره محمدرضا روزبهانی

محمدرضا روزبهانی زاده‌ی سال ۱۳۳۹، دارای مدرک دکتری تاریخ ایران اسلامی از دانشگاه تهران، عضو هیئت‌علمی گروه علوم انسانی در دانشگاه فرهنگیانِ استان تهران و نویسنده یا گردآورنده‌ی کتاب‌های «تحول مبانی مشروعیت سلطنت؛ از یورش مغول تا برآمدن صفویان» و «نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب» بوده است.

درباره عبدالحسین زرین کوب

عبدالحسین زرین کوب در اسفند ۱۳۰۱ در بروجرد چشم به جهان گشود. او در تاریخ معاصر ایران جایگاهی منحصربه‌فرد را به‌عنوان ادیب، مورخ، منتقد ادبی، نویسنده و مترجم به دست آورد. تحصیلات عالی خود را در رشته‌ی ادبیات فارسی در دانشگاه تهران به پایان رساند؛ پژوهش‌ها و نوشته‌های او به‌عنوان منابع کلیدی و مراجع اصلی در حوزه‌ی مولوی‌شناسی و شناخت تصوف قلمداد شده است.

زرین کوب را می‌توان در زمره‌ی تاریخ‌نگاران نام‌آور ایران دانست که کتاب‌های ارزشمندی را پیرامون سرگذشت ایران و جهان اسلام به رشته‌ی تحریر درآورد. این تألیفات به‌خاطر برخورداری از لحنی ادبی و بیانی حماسی، همواره در شمار آثار پرمخاطب و پرفروش میان ایرانیان جای داشته‌اند. زرین کوب بیش از ۴۰ سال از عمر خود را در دانشگاه تهران صرف آموزش ادبیات فارسی، تاریخ اسلام و تاریخ ایران کرد و پس از دگرگونی‌های سال ۱۳۵۷ به یاری مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی شتافت؛ اهدای ۶۵۰۰ جلد کتاب و مجله به این مرکز، بخشی از این همکاری به شمار می‌رود. افزون‌بر مراکز آموزشی داخلی، دانشگاه‌های معتبری همچون کالیفرنیا، آکسفورد و سوربن در دوره‌هایی به‌عنوان استاد مهمان میزبان کرسی‌های تدریس عبدالحسین زرین کوب بودند.

کتاب‌های «دو قرن سکوت» و «تاریخ ایران بعد از اسلام» در میان دست‌نوشته‌های تاریخی عبدالحسین زرین کوب بیشترین توجه و دلبستگی را در میان شیفتگان تاریخ ایران برانگیخته‌اند. این نویسنده در عرصه‌ی تاریخ ادبیات نیز آثاری همچون «پیر گنجه در جست‌وجوی ناکجاآباد» (با محوریت زیست و سروده‌های نظامی) و «دیدار با کعبه‌ی جان» (پیرامون احوال و آثار خاقانی) را خلق کرد.

از دیگر تالیفات ماندگار این اندیشمند ایرانی که پیش از غروب زندگی او در سال ۱۳۷۸ روانه‌ی بازار نشر شد، می‌توان به کتاب‌های «بامداد اسلام»، «تصوف ایرانی در منظر تاریخی آن»، «از کوچه‌ی رندان»، «آشنایی با تاریخ ایران»، «صدای بال سیمرغ»، «شعله‌ی طور: درباره‌ی زندگی و اندیشه‌ی حلاج»، «فرار از مدرسه» و کتاب جامع «روزگاران: تاریخ ایران از آغاز تا سقوط پهلوی» اشاره کرد. گفتنی است که کتاب «نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب؛ به‌همراه گفتارهایی در زمینه‌ی پیوند ادبیات نمایشی با تاریخ و آموزش تاریخ» مجموعه‌ای از نمایشواره‌ها و نوشته‌های نمایشی عبدالحسین زرین کوب است که محمدرضا روزبهانی آن را تنظیم و مقدمه‌نویسی و ارائه کرده است.

بخشی از کتاب نمایشنامه های تاریخی دکتر عبدالحسین زرین کوب

«ادبیات نمایشیِ تاریخی و تأثیر آن در ارتقاء روند آموزش تاریخ

مقدمه:

روش‌های سنتی در آموزش تاریخ اگر توأم با شیوه‌های نوین آموزشی نباشد دیگر برای دانشجویان و دانش‌آموزان جذابیت لازم را ندارد. بر این اساس تولید انواع متون نمایشیِ تاریخی و عرضه آن‌ها به‌صورت کتاب و نوشته، اجرای نمایش و ساخت فیلم و تئاترهای سینمایی و تلویزیونی، که برای انبوه مخاطبان مشتاق تاریخ را روایت می‌کنند، برای این سوال که آیا متون نمایشی تاریخی هم می‌توانند در امر آموزش تاریخ مؤثر باشند؟ پاسخ مناسبی ارائه می‌دهند.

این مقاله با رویکرد توصیفی- تحلیلی، و به روش اسنادی، و البته بعضی تجربیات شخصی نگارنده در حین تدریس تاریخ در آموزش و پرورش و دانشگاه، نوشته شده است. دستاورد این پژوهش اثبات این مدعاست که آشنایی با ادبیات نمایشیِ تاریخی، به‌خصوص نمایشنامه‌ها، به‌عنوان یک ابزار آموزشی، و استفاده از آن‌ها به دو شکل خواندن انفرادی و نمایشنامه‌خوانی در کلاس درس مدارس و دانشگاه‌ها، می‌تواند، جدا از راه‌های مرسوم، دریچه‌ای دیگر را برای دیدن و شناختن تاریخ به روی معلمان، دانشجویان و دانش‌آموزان بگشاید، و ضمن افزایش دانش و قدرت تخیل و خلاقیت آن‌ها، فرایند آموزش را برای‌شان جذاب‌تر و مؤثرتر کند.»