کتاب جهاد در قرآن

کتاب جهاد در قرآن نوشته مرضیه رنجبر، پژوهشی تطبیقی درباره‌ی آیات جهاد است که با تکیه بر دو تفسیر مهم، یعنی الکاشف و فی ظلال القرآن، پیش می‌رود. نویسنده فقط به گردآوری دیدگاه‌ها بسنده نکرده و تلاش کرده است نقاط اشتراک و اختلاف محمدجواد مغنیه و سید قطب را در فهم جهاد، قتال، نسبت دین و خشونت، و شیوه‌ی مواجهه با دشمنان بررسی کند. این کتاب را مرکز نشر هاجر منتشر کرده است. این اثر از دل بحث‌های تفسیری به سؤالی حساس می‌رسد: آیات جهاد چگونه فهمیده شده‌اند و این فهم چه تصویری از اسلام می‌سازد؟ نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جهاد در قرآن

کتاب جهاد در قرآن نوشته مرضیه رنجبر به سراغ یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات قرآنی رفته است، اما مسیر خود را از راه مقایسه‌ی دو تفسیر پیش می‌برد، نه از راه داوری شتاب‌زده. نویسنده در این اثر دیدگاه‌های محمدجواد مغنیه در الکاشف و سید قطب در فی ظلال القرآن را کنار هم گذاشته تا نشان دهد آیات جهاد در چه بستر فکری و اجتماعی تفسیر شده‌اند. متن از همان آغاز روشن می‌کند که مسئله فقط معنای یک واژه نیست، بلکه نوع نگاه به جهاد، نسبت آن با دفاع، مبارزه، حکومت، اهل کتاب، منافقان و حتی مسئله‌ی تکفیر را هم دربر می‌گیرد.
کتاب جهاد در قرآن در سه بخش تنظیم شده است. بخش نخست به معرفی اجمالی دو تفسیر و سپس ترسیم سیمای جهاد در قرآن می‌پردازد. در این بخش، موضوعاتی مانند معنای جهاد، موارد استعمال آن در قرآن، مراتب جهاد، اقسام جهاد اصغر، و واژه‌های نزدیک به آن مثل قتال، حرب، دفع و نفر بررسی شده‌اند. بخش دوم بر وجوه اشتراک الکاشف و فی ظلال القرآن تمرکز دارد و از اهداف و حکمت‌های جهاد تا عوامل پیروزی و شکست، برخورد با متخلفان، فراریان، معذوران، مشرکان، منافقان و اسیران جنگی را دربر می‌گیرد. بخش سوم هم به اختلاف‌نظرهای دو مفسر می‌رسد؛ از جایگاه اذن معصوم در جهاد ابتدایی گرفته تا تحلیل برخی آیات، روایات مرتبط با جهاد، تعامل با حکومت‌های ظالم، حکم جهاد با کفار و اهل کتاب، فلسفه‌ی جزیه و عذرهای جهاد.
کتاب جهاد در قرآن فقط گزارشی از دو تفسیر نیست. نویسنده تلاش کرده است نشان دهد که شرایط سیاسی و اجتماعیِ زمانه‌ی این دو مفسر در برداشت آنان از آیات جهاد اثر گذاشته است. به‌ویژه بحث‌هایی مثل استعمار، صهیونیسم، حکومت‌های غیرالهی و نسبت اسلام با خشونت در متن حضور پررنگی دارند. همین ویژگی باعث شده این کتاب علاوه بر معرفی دو نگاه تفسیری، تصویری از چگونگی شکل‌گیری خوانش‌های متفاوت از آیات جهاد هم ارائه کند.

خلاصه کتاب جهاد در قرآن

کتاب جهاد در قرآن با طرح این پرسش آغاز می‌شود که دو مفسر شناخته‌شده، یعنی محمدجواد مغنیه و سید قطب، آیات جهاد را چگونه فهمیده‌اند و این فهم در چه نقاطی به هم نزدیک یا از هم دور می‌شود. نویسنده ابتدا معنای جهاد و واژه‌های هم‌خانواده و نزدیک به آن را در قرآن بررسی می‌کند و بعد سراغ مباحثی مثل اهداف جهاد، امدادهای غیبی، نسبت جهاد و آیه‌ی لا اکراه فی الدین، عوامل پیروزی و شکست، و شیوه‌ی برخورد با گروه‌های مختلف می‌رود. در ادامه، اختلاف‌های دو تفسیر در موضوعاتی مانند جهاد ابتدایی، اهل کتاب، حکومت‌های ظالم و عذرهای جهاد بررسی می‌شود تا روشن شود هرکدام از این دو مفسر چه تصویری از جهاد اسلامی ارائه کرده‌اند.

چرا باید کتاب جهاد در قرآن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جهاد در قرآن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب دو تفسیر مهم را در موضوع جهاد کنار هم می‌گذارد و امکان مقایسه‌ی مستقیم دیدگاه‌ها را فراهم می‌کند.
• خواننده با دامنه‌ی مفاهیم مرتبط با جهاد در قرآن، از جهاد و قتال تا حرب، دفع و نفر، آشنا می‌شود.
• این اثر نشان می‌دهد برداشت تفسیری چگونه می‌تواند بر فهم مسائل حساسی مثل خشونت، دفاع و تکفیر اثر بگذارد.
• کتاب فقط به مبانی نظری بسنده نمی‌کند و موضوعاتی مثل اسیران جنگی، متخلفان، منافقان و اهل کتاب را هم بررسی می‌کند.
• مطالعه‌ی آن برای شناخت تفاوت نگاه محمدجواد مغنیه و سید قطب در مسئله‌ی جهاد سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جهاد در قرآن به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی آیات جهاد و اختلاف برداشت‌های تفسیری شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• پژوهشگران مطالعات قرآنی و تفسیر که به مقایسه‌ی دیدگاه مفسران شیعه و سنی علاقه دارند.
• مخاطبانی که درباره‌ی نسبت اسلام، جهاد و خشونت پرسش‌های جدی دارند.
• کسانی که می‌خواهند با نقش زمینه‌های سیاسی و اجتماعی در شکل‌گیری تفسیر آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به مباحثی مانند اهل کتاب، تکفیر، حکومت و احکام جهاد در متون تفسیری.