کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر‌ زنانه

کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه (Femininity and domination: studies in the phenomenology of oppression)، نوشته ساندرا لی بارتکی و مویرا گاتنس و ترجمه مرضیه بهرامی برومند، مجموعه‌ای از مقالات تحلیلی درباره‌ی تجربه‌ی زیسته‌ی زنان، آگاهی فمینیستی و سازوکارهای ستم جنسیتی است. نویسندگان در این کتاب با بهره‌گیری از سنت‌های فلسفی مارکس، سارتر، هایدگر و پدیدارشناسی، مفاهیمی مانند آگاهی فمینیستی، ستم روانی، کلیشه‌سازی، سلطه‌ی فرهنگی، ابژه‌سازی جنسی و ازخودبیگانگی را واکاوی کرده‌اند. نشر افراز در سال ۱۴۰۴ این کتاب را منتشر کرده است و متن حاضر خواننده را از سطح بحث‌های کلی درباره‌ی فمینیسم به لایه‌های عمیق‌تری از تجربه‌ی روزمره، بدن، اخلاق و سیاست می‌برد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر‌ زنانه اثر ساندرا لی بارتکی و مویرا گاتنس

کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه باتکیه‌بر سنت پدیدارشناسی و نقد مارکسیستی، به‌جای تعریف فمینیسم صرف به‌عنوان یک موضع سیاسی، آن را به‌مثابه نوعی دگرگونی آگاهی و تجربه‌ی زیسته بررسی کرده است. ساندرا لی بارتکی در مقاله‌هایی مانند «به‌سوی پدیدارشناسی آگاهی فمینیستی» نشان می‌دهد که فمینیست‌شدن فقط تغییر عقیده نیست، بلکه دگرگونی در شیوه‌ی دیدن خود، دیگران و واقعیت اجتماعی است؛ دگرگونی‌ای که سبک زندگی، روابط، انتخاب شغل، بدن و احساس امنیت را در بر می‌گیرد.

ساندرا لی بارتکی و مویرا گاتنس با ارجاع مکرر به مارکس، فانون، سارتر، مارکوزه، آیریس ماریون یانگ و دیگر متفکران، مفاهیم کلاسیک مانند «تضاد»، «آگاهی کاذب»، «بیگانگی» و «تولید» را از منظر جنسیت بازخوانی کرده‌اند. فصل‌هایی مانند «ستم روانی» و «خودشیفتگی، زنانگی و ازخودبیگانگی» نشان می‌دهند که ستم جنسیتی فقط در قانون و اقتصاد رخ نمی‌دهد، بلکه در لحن خبرها، شوخی‌های روزمره، تبلیغات آرایشی، تقسیم کار خانگی، هدیه‌خریدن برای کودکان و حتی راه‌رفتن در خیابان حضور دارد.

کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه ساختاری مقاله‌محور دارد و هر مقاله از زاویه‌ای متفاوت به تجربه‌ی زنانه نزدیک می‌شود: از تحلیل لحظه‌ی دستگیرشدن در اعتراضات و تغییر سبک زندگی تا خوانش دوباره‌ی نمایش‌نامه‌هایی مانند «خانه‌ی عروسک» و مقایسه‌ی تجربه‌ی زنان با استعمار و نژادپرستی. این کتاب در عین وفاداری به بحث‌های نظری، سرشار از مثال‌های عینی و روزمره است که نشان می‌دهد چگونه مفاهیم انتزاعی در بدن، احساس گناه، احتیاط، خشم و انتخاب‌های کوچک روزانه رسوب می‌کنند.

خلاصه کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر‌ زنانه

کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه آگاهی فمینیستی را به‌عنوان نوعی «دیدن دوباره‌ی جهان» صورت‌بندی می‌کند؛ دیدنی که واقعیت‌های عادی در آن به تناقض، ستم و امکان تغییر تبدیل می‌شوند. ساندرا لی بارتکی و مویرا گاتنس نشان می‌دهند که تغییرات مادی مانند کنترل باروری، گسترش مشاغل خدماتی و فناوری خانگی زمینه‌ی ظهور این آگاهی را فراهم کرده‌اند، اما خود آگاهی چیزی فراتر از بازتاب شرایط اقتصادی است و باید با روش‌های پدیدارشناسانه فهمیده شود.

در کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه، ستم جنسیتی به‌صورت شبکه‌ای از ستم‌های روانی، کلیشه‌سازی، سلطه‌ی فرهنگی و ابژه‌سازی جنسی تحلیل شده است؛ شبکه‌ای که عزت‌نفس زنان را فرسوده می‌کند، آن‌ها را به «قربانی گناهکار» بدل می‌سازد و درعین‌حال امکان رشد سیاسی و همبستگی را در خود دارد. نویسندگان با پیوندزدن مفهوم مارکسیستی بیگانگی به تجربه‌ی بدن زنانه، نشان می‌دهند که چگونه زنان از کار، بدن، تمایلات جنسی و فرهنگ خود بیگانه می‌شوند و درعین‌حال از خلال همین آگاهیِ دردناک، امکان رهایی و بازتعریف زنانگی را جست‌وجو می‌کنند.

چرا باید کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر‌ زنانه را بخوانیم؟

خواندن کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه فرصتی است برای دیدن دوباره‌ی تجربه‌های روزمره‌ای که معمولاً بدیهی فرض می‌شوند؛ از متلک خیابانی تا انتخاب هدیه برای کودکان. این کتاب نشان می‌دهد که چگونه مفاهیم سنگین فلسفی به احساس گناه، شرم از بدن، احتیاط دائمی و دوپارگی آگاهی گره می‌خورند و درعین‌حال راه‌هایی برای تبدیل این آگاهی به نیروی انتقادی و رهایی‌بخش ترسیم می‌کند.

خواندن کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر‌ زنانه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر زنانه به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، مطالعات زنان، علوم اجتماعی و روان‌شناسی و همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر فهم تجربه‌ی زیسته‌ی زنان، ستم روانی، بدن، اخلاق و سیاست روزمره هستند و می‌خواهند پیوند میان نظریه و زندگی روزانه را دقیق‌تر دریابند.

درباره ساندرا لی بارتکی

ساندرا لی بارتکی (۱۹۳۵‌ـ‌۲۰۱۶) فیلسوف، نظریه‌پرداز فمینیست و استاد فلسفه و مطالعات جنسیت در دانشگاه ایلینوی شیکاگو بود. پژوهش‌های او بر فمینیسم، پدیدارشناسی، فلسفه‌ی اگزیستانسیالیستی، نظریه‌ی انتقادی، مارکسیسم و پسامدرنیسم متمرکز بود و از او به‌عنوان یکی از چهره‌های تأثیرگذار فلسفه‌ی فمینیستی معاصر یاد می‌شود. مقاله‌ی «به‌سوی پدیدارشناسی آگاهی فمینیستی» از مهم‌ترین تألیفات او به شمار می‌رود.

بارتکی تحصیلات خود را در دانشگاه ایلینوی به پایان رساند و از سال ۱۹۶۳ در دانشگاه ایلینوی شیکاگو به تدریس پرداخت. او از پایه‌گذاران برنامه‌ی مطالعات زنان و جنسیت در این دانشگاه و همچنین از بنیان‌گذاران انجمن زنان در فلسفه و نشریه‌ی هیپاتیا بود.

شناخته‌شده‌ترین اثر او مقاله‌ی «فوکو، زنانگی و نوسازی قدرت مردسالارانه» است. بارتکی در این مقاله با الهام از اندیشه‌های میشل فوکو نشان می‌دهد که چگونه هنجارهای فرهنگی و اجتماعیْ بدن و رفتار زنان را تحت نظارت و انضباط قرار می‌دهند. او زنانگی را نه امری طبیعی، بلکه برساخته‌ای اجتماعی می‌داند که از طریق معیارهای زیبایی و رفتارهای مورد انتظار به زنان تحمیل می‌شود.

ساندرا لی بارتکی در کنار فعالیت‌های دانشگاهی، در جنبش‌های فمینیستی نیز فعال بود و سرانجام در سال ۲۰۱۶ در ۸۱سالگی درگذشت.

درباره مویرا گاتنس

مویرا گاتنس، فیلسوف فمینیست و استاد دانشگاه استرالیایی، از چهره‌های برجسته‌ی فلسفه‌ی سیاسی و نظریه‌ی فمینیستی معاصر به شمار می‌رود. او استاد فلسفه در دانشگاه سیدنی است و پیش‌تر نیز کرسی اسپینوزا را در دانشگاه آمستردام هلند بر عهده داشته است.

پژوهش‌های گاتنس عمدتاً بر فلسفه‌ی باروخ اسپینوزا، نظریه‌ی سیاسی، فمینیسم، بدن، هویت و روابط میان قدرت و سوژگی متمرکز است. او از اندیشمندانی است که با بهره‌گیری از سنت فلسفی اسپینوزا، رویکردهای تازه‌ای برای بررسی جنسیت، تفاوت و زندگی اجتماعی ارائه کرده است.

گاتنس در سال ۲۰۱۱ ریاست انجمن فلسفه‌ی استرالیا و اقیانوسیه را بر عهده داشت و در سال ۲۰۱۲ به سِمت استاد کرسی چالیس در دانشگاه سیدنی منصوب شد. دستاوردهای علمی او با عضویت در نهادهای معتبر دانشگاهی مورد تقدیر قرار گرفته است؛ او در سال ۱۹۹۹ به عضویت فرهنگستان علوم اجتماعی استرالیا درآمد و در سال ۲۰۱۰ نیز به‌عنوان عضو فرهنگستان علوم انسانی استرالیا انتخاب شد.

مویرا گاتنس با آثار و پژوهش‌های خود نقش مهمی در گسترش گفت‌وگو میان فلسفه‌ی کلاسیک و نظریه‌ی فمینیستی ایفا کرد و از متفکران تأثیرگذار در مباحث مربوط به جنسیت، بدن و سیاست در فلسفه‌ی معاصر به شمار می‌رود.

بخشی از کتاب فلسفه فمینیسم و پدیدارشناسی امر‌ زنانه

«فمینیسم مدرن اشکال مختلفی دارد. تا به حال تلاش‌های زیادی برای درک این جنبش صورت گرفته، اما اغلب منجر به تقسیم فمینیست‌ها به گروه‌های مختلف بر اساس اعتقاداتشان شده است. برای مثال، فمینیست‌های لیبرال، مارکسیست، نئومارکسیست و رادیکال، همگی نظرات متفاوتی در مورد منشأ و ماهیت تبعیض جنسی و چگونگی رفع آن دارند. با این‌حال، این نوع نگاه به فمینیسم تنها راه برای درک آن نیست. فردی می‌تواند فمینیست باشد که از آزادی زنان حمایت کند و معتقد به تغییر جامعه باشد تا این امر ممکن شود. اما تعریف فمینیسم به این شکل ناقص است.»