کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه

کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه نوشته‌ی مریم کهن‌سال نودهی تلاشی تحلیلی برای فهم جایگاه و نقش برنامه‌ریزان شهری در ایران است. نویسنده با تکیه بر تجربه‌ی حرفه‌ای و پژوهش میدانی، رابطه‌ی میان شهرسازان، ساختار قدرت، نهادهای برنامه‌ریزی و تاریخ مدیریت شهری را بررسی کرده است. این اثر در قالب مجموعه‌ی پژوهش‌های اجتماعی درباره‌ی ایران منتشر شده و به‌طور ویژه بر نقش‌پذیری برنامه‌ریزان در بستر سیاسی‌اقتصادی و نهادی ایران تمرکز دارد. نشر نی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه

کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه از تجربه‌ی زیسته‌ی نویسنده در یک شرکت مشاور شهرسازی و پرسش شخصی او درباره‌ی «من این‌جا چه کار و چه نقشی بازی می‌کنم؟» آغاز می‌شود و به پژوهشی گسترده درباره‌ی نقش برنامه‌ریزان شهری در ایران تبدیل شده است. مریم کهن‌سال نودهی در این کتاب نشان می‌دهد چگونه فشارهای سیاسی، اقتصادی، ساختاری و درونی شرکت‌ها، همراه با تحولات تاریخی مدیریت شهری، بر رفتار و نقش‌پذیری شهرسازان اثر می‌گذارد. کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه به‌جای تمرکز بر خروجی طرح‌ها، بر «چگونگی عملکرد» برنامه‌ریزان در موقعیت‌های مختلف تأکید کرده است؛ یعنی بر هنجارها، ارزش‌ها، باورها، احساس‌ها، رفتارها و مسئولیت‌هایی که در عمل نقش آن‌ها را می‌سازد. نویسنده با نقد رویکردهای تک‌وجهی رایج در ادبیات برنامه‌ریزی، از مفهوم «درهم‌تنیدگی» در مطالعات اجتماعی و روشی ابداعی به نام «چیدمان عوامل» استفاده کرده است تا شبکه‌ی پیچیده‌ی تأثیر متقابل فرد، سازمان، ساختار قدرت و زمینه‌ی تاریخی را در تعریف نقش برنامه‌ریز نشان دهد. کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه علاوه‌بر مقدمه و نتیجه‌گیری، شش فصل دارد. فصل اول تاریخچه‌ی مدیریت و برنامه‌ریزی شهری در ایران معاصر را در پنج دوره‌ی قانونی بازخوانی می‌کند. فصل دوم «جغرافیای مدیریت و برنامه‌ریزی شهری در ایران امروز» را ترسیم می‌کند و کنشگران، دخیلان و ساختار قدرت را توضیح می‌دهد. فصل سوم به برنامه‌ریزان و شرکت‌های مهندسان مشاور شهرسازی و چرخه‌ی زیست نسلی آن‌ها می‌پردازد. فصل چهارم طبقه‌بندی نسلی این شرکت‌ها را ارائه می‌کند. فصل پنجم چارچوب نظری و روش «چیدمان عوامل» را می‌سازد و فصل ششم گونه‌شناسی نقش‌محور برنامه‌ریزان شهری در ایران را در پنج تیپ تحلیلی جمع‌بندی می‌کند.

خلاصه کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه

کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه بر یک سؤال محوری بنا شده است: نقش واقعی برنامه‌ریزان شهری در ایران چیست و چگونه شکل می‌گیرد؟ نویسنده با ترکیب تاریخ‌نگاری، تحلیل نهادی و مصاحبه‌های عمیق با برنامه‌ریزان، مدیران شهری و دانشگاهیان، نشان می‌دهد که نقش شهرسازان حاصل برهم‌کنش لایه‌های فردی، سازمانی، ساختاری و سیاسی است، نه فقط تخصص فنی یا آموزش دانشگاهی. در کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه ابتدا تاریخ مدیریت و برنامه‌ریزی شهری از قانون بلدیه تا امروز بازسازی می‌شود و سپس جغرافیای کنونی قدرت، از وزارت‌خانه‌ها تا سازمان‌های موازی دولت و شرکت‌های خصولتی، تشریح می‌شود. نویسنده چرخه‌ی حیات شرکت‌های مشاور شهرسازی را در نسل‌های مختلف دنبال می‌کند و با روش «چیدمان عوامل» به گونه‌شناسی پنج‌گانه‌ای از نقش برنامه‌ریزان می‌رسد؛ از منفعلان بدبین تا کنشگران متخصص و اخلاق‌مداران محافظه‌کار. پیام اصلی کتاب ضرورت آگاهی برنامه‌ریزان از نقش خود و پرهیز از ساده‌سازی این نقش پیچیده است.

چرا باید کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه را بخوانیم؟

کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه تصویری لایه‌لایه از حرفه‌ی برنامه‌ریزی شهری در ایران ارائه می‌کند؛ از تاریخ قوانین و نهادها تا تجربه‌ی روزمره‌ی شهرسازان در شرکت‌های مشاور. این اثر نشان می‌دهد نقش برنامه‌ریز چگونه زیر فشار ساختار قدرت، اقتصاد رانت‌محور، سازمان‌های موازی دولت و فرهنگ حرفه‌ای شکل می‌گیرد و چرا بدون درک این زمینه‌ها، نقد یا اصلاح شهرسازی ممکن نیست.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه به دانشجویان و پژوهشگران شهرسازی، برنامه‌ریزی فضایی، جامعه‌شناسی شهری و مطالعات توسعه پیشنهاد می‌شود. همچنین به شهرسازان شاغل در شرکت‌های مشاور، مدیران شهری و کسانی که دغدغه‌ی فهم رابطه‌ی میان قدرت، برنامه‌ریزی و سرنوشت شهرهای ایران را دارند توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب شهرسازان و شهرسازی، رودررو با حرفه

«این تجربهٔ شخصی، ملموس و البته تلخ، من را برای یافتن پاسخم به آن پرسش ـ من این‌جا چه کار و چه نقشی بازی می‌کنم؟ ــ بیشتر ترغیب کرد و دامنهٔ آن را گسترش داد: رابطهٔ برنامه‌ریزان و برنامه‌ریزی چگونه تعریف می‌شود؟ برنامه‌ریزان چگونه با مسائل درون‌حرفه‌ای و چالش‌های بیرونی امر برنامه‌ریزی روبه‌رو می‌شوند و عکس‌العمل نشان می‌دهند؟ چگونگی این مواجهه و برخورد به چه عواملی بستگی دارد؟ رابطهٔ این مواجهه ــ یا انواع آن ــ با نقش برنامه‌ریزان چیست و این نقش چگونه تعریف می‌شود؟ و برنامه‌ریزان چه نقش‌هایی بازی می‌کنند و آیا اصلاً نسبت به آن‌ها آگاهند؟ کنجکاوی دربارهٔ پاسخ این پرسش‌ها نقطهٔ شروع این کتاب بود که عنوانش را شهرسازان و شهرسازی: رودررو با حرفه؛ تحلیل عوامل مؤثر بر نقش‌پذیری برنامه‌ریزان شهری در ایران گذاشته‌ام. این کتاب از طریق بررسی عواملی که بر تعریف نقش یک برنامه‌ریز شهری تأثیر می‌گذارد و برای یافتن منطق تأثیروتأثر این عوامل، بر «چگونگی عملکرد» برنامه‌ریزان شهری در موقعیت‌های متفاوت برنامه‌ریزی تمرکز می‌کند تا بر «نتایج» و «خروجی‌ها»ی برنامه‌ریزی‌شان. بنابراین، آنچه اهمیت دارد مجموعه‌ای از هنجارها، ارزش‌ها، افکار، باورها، عقیده‌ها، احساس‌ها، رفتارها، شخصیت‌ها، ویژگی‌ها و مسئولیت‌هایی است که برنامه‌ریزان در موقعیت‌های متفاوت برنامه‌ریزی از آن‌ها استفاده و به کمک آن‌ها نقشی مشخص را ــ آگاهانه یا ناخودآگاه ــ تعریف و بازی می‌کنند. تحلیل این نقش‌ها منتهی به «گونه‌شناسی توصیفی نقش‌های برنامه‌ریزان شهری در ایران» به مثابهٔ دستاورد اصلی این کتاب می‌شود. واقعیت این است که موضوع نقش برنامه‌ریزان موضوعی مهم در متون برنامه‌ریزی است و به‌کرات به آن پرداخته شده، اما در بیشتر موارد، شناخت، تحلیل و تعریف نقش برنامه‌ریزان با تمرکز روی وجوهی خاص و محدود و اغلب به شکل تک‌وجهی صورت گرفته است.»