کتاب آموزش در پاورقی

کتاب آموزش در پاورقی (تحلیلی بر خصوصی‌سازی آموزش عمومی در ایران) نوشته فاطمه مقدسی است و نشر نی در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب در قالب مجموعه‌ی پژوهش‌های اجتماعی درباره‌ی ایران، به روند خصوصی‌سازی آموزش عمومی در ایران و پیامدهای آن بر عدالت آموزشی می‌پردازد. نویسنده با تکیه‌ بر پژوهشی چندساله، تاریخچه، سیاست‌ها و کنش‌گران مؤثر بر آموزش را بررسی کرده و جایگاه دولت و بخش خصوصی را در این حوزه واکاوی کرده است. تمرکز اصلی این اثر بر نسبت میان خصوصی‌سازی، نابرابری آموزشی و مفهوم عدالت در آموزش است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آموزش در پاورقی اثر فاطمه مقدسی

کتاب آموزش در پاورقی اثری از فاطمه مقدسی است که بر پایه‌ی رساله‌ی دکتری او درباره‌ی تحلیل سیاست‌های خصوصی‌سازی آموزش عمومی در ایران نوشته شده است. این کتاب با مرور تاریخی پیدایش مدرسه در جهان و ایران آغاز می‌شود و نشان می‌دهد چگونه آموزش از نهادی عمدتاً خصوصی و مذهبی، به آموزش عمومی رایگان و سپس دوباره به‌سمت خصوصی‌سازی و بازاری‌سازی حرکت کرده است.

فاطمه مقدسی در کتاب آموزش در پاورقی، سه مسئله‌ی اصلی را دنبال کرده است: فرایندها و فرازونشیب‌های خصوصی‌سازی آموزش در تاریخ معاصر ایران، گونه‌شناسی انواع خصوصی‌سازی در آموزش و پیامدهای اجتماعی این روند بر نابرابری آموزشی. برای این کار، هفت فصل طراحی شده که از کلیات نظری و مفاهیم بنیادین و چهارچوب تحلیلی تا پیامدها و جمع‌بندی را در بر می‌گیرد.

کتاب آموزش در پاورقی بر پایه‌ی ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی نوشته شده است: تحلیل اسنادی قوانین و برنامه‌های توسعه و بودجه، مصاحبه‌ی نیمه‌ساختاریافته با ۱۷ کنش‌گر و مطلع اصلی در سطوح مختلف سیاست‌گذاری و بخش خصوصی و تحلیل ثانویه‌ی داده‌های رسمی آماری. فاطمه مقدسی تلاش کرده است سیاست آموزش را نه فرایندی خطی و شفاف، بلکه درهم‌تنیده با تعارض‌ها، مقاومت‌ها، بی‌سیاستی‌ها و نیروهای ساختاری داخلی و جهانی نشان دهد. در کتاب آموزش در پاورقی علاوه‌بر ایران، تجربه‌ی جهانی خصوصی‌سازی آموزش، نقش نهادهای بین‌المللی، ایدئولوژی نئولیبرال و مسیرهای مختلف خصوصی‌سازی در کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه نیز مرور شده تا جایگاه خاص ایران در این نقشه‌ی جهانی روشن شود.

خلاصه کتاب آموزش در پاورقی

کتاب آموزش در پاورقی روند خصوصی‌سازی آموزش عمومی در ایران را در پیوند با تاریخ سیاسی‌‌ـ‌اقتصادی کشور و تحولات جهانی بررسی می‌کند. فاطمه مقدسی ابتدا نشان می‌دهد چگونه آموزش عمومی رایگان در ایران شکل گرفته و چرا سرمایه‌گذاری دولتی در بازه‌ای کوتاه‌مدت بوده است. سپس با اتکا به مفاهیمی مانند خصوصی‌سازی آشکار و پنهان، بازاری‌سازی و کالایی‌سازی آموزش، گونه‌های مختلف خصوصی‌سازی در ایران امروز شناسایی شده است.

در ادامه، کتاب آموزش در پاورقی پیامدهای این روند را بر نابرابری آموزشی، به‌ویژه نابرابری منطقه‌ای و طبقاتی و بر ابعاد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی عدالت بررسی کرده است. فاطمه مقدسی با تحلیل قوانین، بودجه‌ها، داده‌های آماری و روایت کنش‌گران، نشان می‌دهد چگونه ترکیب تحریم‌ها، سیاست‌های تعدیل، ضعف حکمرانی و فشارهای جهانی، آموزش را به‌سمت کالایی‌شدن و تعمیق شکاف میان مدارس و طبقات اجتماعی سوق داده است.

چرا باید کتاب آموزش در پاورقی را بخوانیم؟

کتاب آموزش در پاورقی تصویری منسجم از این موضوع ارائه می‌دهد که چگونه سیاست‌های آموزشی، از سطح قانون تا عمل روزمره‌ی مدرسه، به نابرابری و کالایی‌شدن آموزش گره خورده‌اند. خواننده در این کتاب با مفاهیم کلیدی خصوصی‌سازی، بازاری‌سازی، سرمایه‌گذاری عمومی و عدالت آموزشی در بافت ایران آشنا می‌شود و می‌تواند روندهای امروزی آموزش را در پیوند با تاریخ و ساختار سیاسی‌‌ـ‌اقتصادی بهتر بفهمد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب آموزش در پاورقی به پژوهشگران و دانشجویان علوم اجتماعی، سیاست‌گذاری عمومی، آموزش‌وپرورش و مطالعات رفاه اجتماعی پیشنهاد می‌شود. همچنین به معلمان، روزنامه‌نگاران حوزه‌ی آموزش و کسانی که دغدغه‌ی عدالت آموزشی، نابرابری منطقه‌ای و پیامدهای خصوصی‌سازی بر آینده‌ی مدرسه در ایران را دارند، توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب آموزش در پاورقی

«نابرابریِ نهاد آموزش در ایران، دست‌کم در ده سال گذشته، موضوع پژوهش‌ها و نوشته‌های بسیاری بوده و در درون و بیرون از دولت، ابعاد و زمینه‌های آن به کرات بررسی شده است. داده‌های پیمایش ملی «سنجش سرمایهٔ اجتماعی کشور» نشان می‌دهند که بیش از ۴۰ درصد از پاسخ‌گویان در ایران معتقدند برابری در دسترسی به فرصت‌های آموزشی اندک یا بسیار ناچیز است (دفتر طرح‌های ملی، ۱۳۹۴). میزان ناامیدی از برابری در نظام آموزش در میان طبقات محروم از این هم بیشتر است و این خود زمینه‌ای برای عدم تمایل کودکان و خانواده‌های طبقات پایین به ادامهٔ تحصیل و نهایتاً محروم ماندن آنها از مواهب کلی آموزش خواهد شد.»