کتاب گاه شمارهای فلسفی

کتاب گاه شمارهای فلسفی (Philosophical Chronicles) نوشته ژان لوک نانسی، مجموعه‌ای از ۱۱ گفتار کوتاه و فشرده است که از دل برنامه‌ای رادیویی بیرون آمده‌اند و فلسفه را به مسئله‌هایی مثل سیاست، دین، تاریخ، جنگ، امر روزمره و معنای زندگی پیوند می‌زنند. نانسی در این متن‌ها به‌ جای ارائه‌ی پاسخ‌های قطعی، واژه‌ها و مفاهیم را دوباره زیر سؤال می‌برد و نشان می‌دهد اندیشه در لحظه‌های بحرانی چگونه شکل می‌گیرد. این جستارها را کاوه بهبهانی و رباب خمیس ترجمه کرده‌اند و نشر لگا آن را به انتشار رسانده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گاه شمارهای فلسفی

کتاب گاه شمارهای فلسفی نوشته‌ی ژان لوک نانسی متشکل از جستارهایی است که نخست به‌ صورت گفتار رادیویی ارائه شده‌ بودند. همین خاستگاه، به متن‌ها حالتی فشرده، زنده و درگیر با زمانه داده است؛ نه از جنس درسگفتار دانشگاهی مفصل، نه شبیه یادداشت‌های گذرا. نانسی در هر گاه‌ شمار از یک گره فکری شروع می‌کند و آن را به مسئله‌ای گسترده‌تر می‌رساند: نسبت فلسفه با امر نامشروط، فرسودگی خودآیینی، جایگاه فلسفه در زندگی، یکتاپرستی، معنای سیاست، مسئله‌ی تاریخ، امر روزمره، جنگ، مرگ، هنر و حتی خورشید به‌ عنوان تصویری ریشه‌دار در سنت فکری غرب. آنچه این متن‌ها را به هم پیوند می‌دهد، حساسیت نویسنده به لحظه‌هایی است که زبان رایج دیگر برای توضیح جهان کافی نیست.

کتاب گاه شمارهای فلسفی فقط مجموعه‌ای از تأملات پراکنده نیست، بلکه شبکه‌ای از پرسش‌های به‌هم‌ پیوسته را پیش می‌کشد. متن‌ها بارها به واژه‌هایی برمی‌گردند که در زندگی جمعی مدام تکرار می‌شوند؛ واژه‌هایی مثل دموکراسی، جنگ، خدا، مردم، تاریخ و معنا. ژان لوک نانسی نشان می‌دهد این کلمات وقتی بیش‌ازحد مصرف می‌شوند، هم مبهم‌تر می‌شوند و هم خطرناک‌تر. در کنار این بحث‌ها، کتاب به تجربه‌های ملموس‌تری هم نزدیک می‌شود: مرگ‌های پنهان، زندگی روزانه، فرسودگی جهان معاصر و نسبت انسان با رخدادهایی که ناگهان همه‌چیز را جابه‌جا می‌کنند.

خلاصه کتاب گاه شمارهای فلسفی

گاه شمارهای فلسفی مجموعه‌ای از ۱۱ گفتار است که هر کدام از یک مسئله‌ی مشخص آغاز می‌شوند و به پرسشی بنیادی‌تر می‌رسند. نانسی در این متن‌ها از معنای خود فلسفه شروع می‌کند و سپس به موضوع‌هایی مثل خودآیینی، شکل زندگی، یکتاپرستی، سیاست، تاریخ، امر روزمره، جنگ، مرگ و هنر می‌رسد. 

مسیر کتاب خطی و آموزشی نیست؛ بیشتر شبیه حرکت میان چند کانون بحران است که در آن‌ها واژه‌های آشنا دیگر معنای ثابت ندارند. دغدغه‌ی اصلی اثر این است که اندیشه چگونه می‌تواند در جهانی پر از فرسودگی مفهومی، خشونت، ابهام و گسست تاریخی همچنان زنده بماند و راهی برای دوباره فکرکردن به معنا باز کند.

چرا باید کتاب گاه شمارهای فلسفی را بخوانیم؟

• این کتاب فلسفه را در پیوند با مسئله‌های عینی‌تری مثل جنگ، دین، سیاست و زندگی روزمره مطرح می‌کند.
• خواننده با مجموعه‌ای از پرسش‌های فشرده روبه‌رو می‌شود که واژه‌های پرکاربردی مثل دموکراسی، تاریخ و معنا را دوباره بررسی می‌کنند.
• ساختار گاه‌ شمارها امکان می‌دهد هر بخش به صورت مستقل خوانده شود و در عین‌ حال با دیگر بخش‌ها پیوند داشته باشد.
• متن‌ها نشان می‌دهند چگونه می‌توان از دل رخدادهای معاصر به پرسش‌های بنیادی فلسفی رسید.

خواندن کتاب گاه شمارهای فلسفی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی قاره‌ای که می‌خواهند با شیوه‌ی فکرکردن ژان لوک نانسی آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت فلسفه با سیاست، دین، تاریخ و جنگ پرسش دارند.
• کسانی که می‌خواهند درمورد مفاهیمی مثل خودآیینی، امر روزمره و معنا تأملی جدی‌تر داشته باشند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که به متن‌های کوتاه اما متراکم فلسفی علاقه دارند.
• مخاطبانی که از کتاب‌هایی لذت می‌برند که بیشتر پرسش می‌سازند تا پاسخ نهایی بدهند.

درباره ژان لوک نانسی

ژان-لوک نانسی (Jean-Luc Nancy) (۱۹۴۰-۲۰۲۱)، فیلسوف، نویسنده و نظریه‌پرداز معاصر فرانسوی بود که به عنوان یکی از کلیدی‌ترین چهره‌های جریان ساختارشکنی پس از ژاک دریدا شناخته می‌شود. او تحت‌تأثیر متفکرانی چون ژرژ باتای، مارتین هایدگر و دریدا، دایره‌ی گسترده‌ای از مباحث فلسفی - از رمانتیسم آلمان و هنر مدرن تا الهیات و نقد روان‌کاوی ژاک لاکان - را کالبدشکافی کرد. نانسی در سال ۱۹۷۳ دکترای خود را با دفاع از رساله‌ای پیرامون مفهوم آزادی در فلسفه‌ی کانت، شلینگ و هایدگر زیر نظر پل ریکور دریافت کرد که بعدها با عنوان «تجربه‌ی آزادی» به چاپ رسید. 

نانسی با انتشار کتاب «اجتماع بی‌اثر» (غیرقابل اجرا) در سال ۱۹۹۱ به شهرتی جهانی دست یافت و در ادامه‌ی این مسیر، «بودنِ مفردِ جمع» را به رشته‌ی تحریر درآورد تا به واکاوی مفهوم «ما» و چگونگی همزیستی تکثرها در جامعه‌ی معاصر، بدون غلتیدن به دامان هویت‌های انحصاری و بنیادگرایانه بپردازد.

بخش دیگری از زیست فکری ژان لوک نانسی با تجربه‌ی سخت بیماری قلب و نیاز به عمل پیوند عضو در دهه‌ی ۱۹۹۰ گره خورد که او را ناچار ساخت تدریس را کنار بگذارد و تمام‌وقت به نوشتن درباره‌ی مقولات اجتماعی و سیاسی روی آورد. این تجربه‌ی تکان‌دهنده‌ی اگزیستانسیال، به نگارش کتاب «متجاوز» منجر شد که در آن، اندام پیوندی را به عنوان یک متجاوز در درون بدن خود تحلیل می‌کند و از این طریق، مرزهای سنتی تن، خودآگاهی و هویت فردی را به چالش می‌کشد.

بخشی از کتاب گاه شمارهای فلسفی

«گاه‌شمار فلسفی واقعاً به چه معناست؟ گاه‌شمار نوعی دستورالعمل است که امری زمان‌بندی‌شده و ادواری را نشان می‌دهد که محتوای آن یا دربارهٔ حوزه‌ای خاص است (امور مربوط به خوردوخوراک، باغبانی و ...) یا دربارهٔ نوعی ذهنیت [سوبژکتیویته] است (جهان، براساس خُلق‌وخوی نویسندهٔ گاه‌شمار). اما فلسفه، هرطور که تصورش کنیم، در پی این است که هم از تخصص بگریزد و هم از ذهنیت [سوبژکتیویته]. فلسفه از همان ابتدا و علی‌الاصول در پیِ امر جهان‌شمول [کلی] و در پیِ عینیت است. یعنی، فلسفه از این می‌پرسد که چگونه امر جهان‌شمول می‌تواند متعلَّق [ابژهٔ] اندیشه باشد و چگونه می‌توان به هر ابژه‌ای، هرچه که باشد، براساس امر جهان‌شمول اندیشید. ازاین‌رو، اگرچه اندیشه، اصل کثرت، ناهمگونی و قیاس‌ناپذیری موجودات را می‌پذیرد، همچنان نوعی ابژهٔ جهان‌شمول را پیش می‌کشد.

کانت برای این امر واژه‌ای داشت. او می‌گفت: "امر نامشروط". عقل طالب امر نامشروط است. سودای عقل این است. چیزی را می‌طلبد که به چیزی مقدم بر خودش وابسته نیست، به هیچ شرط ازپیش‌طرح‌شده‌ای متکی نیست. اگر شرطی، یا فرضی ازپیش‌فراداده را بپذیرم، نمی‌توانم دست‌به‌کار فلسفه‌ورزی شوم.»