کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن
معرفی کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن
کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن (Slow down: the degrowth manifesto)، نوشته کوهی سایتو و ترجمه روح الله قاسمی، تصویری رادیکال از پیوند سرمایهداری، بحران اقلیمی و آیندهی زندگی انسان ارائه میدهد و گروه انتشاراتی ققنوس در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. نویسنده با خوانش دوبارهی دستنوشتههای متأخر مارکس، ایدهی کمونیسم رشدزدا را بهعنوان بدیلی در برابر سرمایهداری سبز، توسعهی پایدار و شتابگرایی مطرح کرده است. مترجم نیز در یادداشت مفصل خود، نسبت این اندیشهها را با وضعیت ایران، جنوب جهانی و سه محور محیطزیست، اقتصاد و سیاست توضیح داده است. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن اثر کوهی سایتو
کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن (مانیفستی علیه رشد اقتصادی) از همان صفحات آغازین با نقد تند اهداف توسعهی پایدار و سبزشویی شرکتها و دولتها، بحران اقلیمی را نه خطای یک نسخهی خاص از نئولیبرالیسم، بلکه پیامد منطقی خودِ سرمایهداری معرفی کرده است. کوهی سایتو با رجوع به تاریخ سرمایهداری، مفهوم «شیوهی زندگی امپریالیستی» و ایدهی «جامعهی بیرونیساز»، نشان میدهد که چگونه رفاه شمال جهانی بر استثمار نیروی کار و غارت محیطزیست جنوب جهانی بنا شده است و چرا دیگر «بیرونی» برای انتقال هزینهها باقی نمانده است.
کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن در فصلهای ابتدایی سه سازوکار اصلی سرمایهداری برای فرار از بحران را توضیح داده است: انتقال فناورانه، انتقال مکانی و انتقال زمانی. کوهی سایتو، از کود شیمیایی و گوانو تا سوختهای فسیلی و مالیات کربن، نشان میدهد هر بار که سرمایهداری میکوشد تناقضهای خود را با فناوری یا جابهجایی بحران حل کند، فقط آن را به سطحی عمیقتر و گستردهتر منتقل میکند. در ادامهی کتاب، با خوانش دوبارهی مارکسِ متأخر، ایدهی شکاف متابولیک بین انسان و طبیعت، نقد تولیدگرایی و گسست مارکس از اروپامحوری بازسازی شده است.
کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن در نیمهی دوم، به تبیین کمونیسم رشدزدا میپردازد؛ مدلی که در آن گذار به اقتصاد مبتنیبر ارزش مصرفی، کاهش ساعات کار، حذف تقسیم کار یکنواخت، دموکراتیکسازی فرایند تولید و اولویتدادن به کار ضروری در مرکز قرار گرفته است. کوهی سایتو ضمن مرزبندی با اکومدرنیستهای راست و چپ، شتابگرایان و نسخههای رشد سبز، نشان میدهد که بدون کنارگذاشتن منطق رشد مداوم، نه بحران اقلیمی مهار میشود نه نابرابری و فقر ساختاری. مترجم نیز در یادداشت خود پیوند این مباحث با وضعیت اقلیمی و اقتصادی ایران و جایگاه آن در جنوب جهانی را برجسته کرده است.
خلاصه کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن
کوهی سایتو در کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن، استدلال میکند که بحران اقلیمی، تخریب محیطزیست و نابرابری جهانی در خودِ منطق رشد بیپایان سرمایهداری ریشه دارد نه در شکلهای خاصی مانند نئولیبرالیسم. او با تحلیل شیوهی زندگی امپریالیستی و جامعهی بیرونیساز، نشان میدهد که چگونه شمال جهانی هزینههای زیستمحیطی و انسانی مصرف خود را به جنوب جهانی منتقل کرده است و چرا در عصر آنتروپوسن این امکان انتقال به پایان رسیده است.
نویسنده با رجوع به دستنوشتههای متأخر مارکس، از مفهوم شکاف متابولیک و نقد تولیدگرایی به مدلی از کمونیسم رشدزدا میرسد که در آن رشد اقتصادی مداوم کنار گذاشته میشود و دو مفهوم امور مشترک و فراوانی رادیکال در مرکز سازماندهی اجتماعی قرار میگیرند. سایتو در برابر سرمایهداری سبز، توسعهی پایدار، کینزگرایی سبز و اکومدرنیسم استدلال میکند که بدون تغییر ریشهای در شیوهی تولید، کار و مالکیت، نه سیاره نجات مییابد نه زندگی اکثریت انسانها.
چرا باید کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن را بخوانیم؟
این کتاب تصویری منسجم از پیوند سرمایهداری، تغییر اقلیم و نابرابری جهانی ارائه میدهد و نشان میدهد که نسخههای رایج رشد سبز و توسعهی پایدار برای مهار بحران کافی نیستند. خواننده با ایدهی کمونیسم رشدزدا، بازخوانی بومشناختی مارکس و نسبت این مباحث با وضعیت ایران و جنوب جهانی آشنا میشود و چهارچوبی نظری برای اندیشیدن به بدیلهای واقعی به دست میآورد.
خواندن کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
مطالعهی این کتاب به دوستداران اقتصاد سیاسی، محیطزیست و اندیشهی مارکس و فعالان و پژوهشگران حوزهی عدالت اقلیمی و کسانی که در پی فهم ریشههای ساختاری بحرانهای همزمان اقتصاد، سیاست و محیطزیست در ایران و جهان هستند، پیشنهاد میشود.
درباره کوهی سایتو
کوهی سایتو دانشیار فلسفه در دانشگاه توکیوست و از چهرههای جوان و اثرگذار در حوزهی مارکسیسم و اکوسوسیالیسم به شمار میآید. او در سال ۲۰۱۶ دکتری فلسفهی خود را از دانشگاه هومبولت برلین دریافت کرد و در سال ۲۰۱۷ نخستین کتاب مهمش، اکوسوسیالیسم کارل مارکس: سرمایه، طبیعت و نقد ناتمام اقتصاد سیاسی، را منتشر کرد؛ اثری که بر بازخوانی رابطهی مارکسیسم و بحرانهای زیستمحیطی تمرکز دارد.
سایتو پس از این کتاب، بهعنوان ویراستار پروژهی مگا در آلمان با آرشیو نوشتههای منتشرنشدهی کارل مارکس و فریدریش انگلس همکاری کرد و از دل همین پژوهشها، کتاب حاضر را نوشت. او در آثارش میکوشد تا نشان دهد که در اندیشهی مارکس، بهویژه در نوشتههای متأخر او، طبیعت و فرایند تولید صرفاً با نگاهی انسانمحور و خوشبینانه به فناوری فهمیده نشدهاند، بلکه در آنها نوعی نقد ضمنی به تخریب محیطزیست و منطق سرمایهداری نیز قابلمشاهده است. سایتو این خوانش را اکوسوسیالیسم مینامد و آن را مبنای نقد نظام رشد اقتصادی بیپایان قرار میدهد.
این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟
کوهی سایتو در سال ۲۰۱۸ جایزهی یادبود دویچر را دریافت کرد و به جوانترین برندهی این جایزه در حوزهی مطالعات مارکسیستی تبدیل شد. او در سال ۲۰۲۰ نیز جایزهی JSPS را از انجمن ارتقای علم ژاپن دریافت کرد و در سال ۲۰۲۱ کتابش جایزهی بهترین کتاب آسیایی را از جوایز کتاب آسیا به دست آورد.
بخشی از کتاب سرمایه در عصر آنتروپوسن
«بیتردید مسئولیت اصلی تغییر اقلیم دقیقاً بر دوش ما ساکنان شمال جهانی است. بر اساس گزارش مؤسسهٔ خیریهٔ بریتانیایی آکسفام، میزان دیاکسیدکربن منتشرشده توسط ۱۰ درصد از ثروتمندترین افراد سیارهٔ زمین بیش از نیمی از کل انتشار گازهای گلخانهای در سراسر جهان است. ماشینها، هواپیماها، خانههای بزرگ، گوشت، شراب ــ حفظ سبک زندگیهایی که شامل این موارد میشوند نیازمند هدر رفتن مقادیر بسیار زیادی از منابع و انرژی به نفع بخش بسیار کوچکی از انسانهاست. با توجه به مقیاس عظیمِ تأثیرات غیرقابل بازگشتی که تغییر اقلیم در زندگی نسلهای آینده ایجاد میکند، تا زمانی که هنوز میتوانیم کاری بکنیم، غیرقابل بخشش است که برای جلوگیری از تغییر اقلیم کاری انجام ندهیم. اکنون زمان آن فرا رسیده که تغییر بزرگ را مطالبه کنیم و به طور ملموس دست به خلق آنها بزنیم. پیشنهاد من این است که این تغییر بزرگ نباید چیزی کمتر از چالشی جدی برای خود نظام سرمایهداری باشد.»