کتاب تاریخ ترجمه در ایران

کتاب تاریخ ترجمه در ایران، نوشته عبدالحسین آذرنگ، سیر شکل‌گیری و گسترش ترجمه را در ایران از روزگار باستان تا پایان عصر قاجار دنبال کرده است. گروه انتشاراتی ققنوس در سال ۱۳۹۴ این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر، ترجمه را به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی انتقال اندیشه و نشر در ایران بررسی کرده و آن را در پیوند با تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هر دوره نشان داده است. این کتاب بر مبنای دوره‌های تاریخی تنظیم شده و از ایران باستان، مادها و هخامنشیان آغاز می‌شود و تا ساسانیان، سلوکیان، اشکانیان و سپس دوره‌های پس از اسلام و قاجار ادامه می‌یابد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ ترجمه در ایران اثر عبدالحسین آذرنگ

کتاب تاریخ ترجمه در ایران (از دوران باستان تا پایان عصر قاجار)، نوشته‌ی عبدالحسین آذرنگ، با تمرکز بر نقش ترجمه در انتقال اندیشه و شکل‌گیری نشر، تاریخ فرهنگی ایران را از زاویه‌ای متفاوت روایت می‌کند. نویسنده در دیباچه توضیح می‌دهد که این اثر را نه تاریخ نهایی ترجمه، بلکه درآمدی بر این حوزه و ترسیم خطوط کلی نقشه‌ی مطالعات آن می‌داند و بارها بر دشواری تدوین تاریخ جامع ترجمه، بدون بانک اطلاعاتی کامل و گروهی از متخصصان زبان‌دان، تأکید می‌کند. آذرنگ در همین بخش، پیوند ناگسستنی ترجمه و تألیف و نشر را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که فهم تاریخ نشر در ایران بدون شناخت این دو پایه ممکن نیست.

کتاب تاریخ ترجمه در ایران در سه بخش و ۳۰ فصل‌، دوره‌های باستانی تا پایان قاجار را مرور می‌کند. در بخش‌های آغازین، ترجمه در ایران باستان، از عصر پیش از مادها و مادها تا هخامنشیان، سلوکیان و اشکانیان بررسی شده و به پرسش‌هایی مانند زمان آغاز ترجمه، نقش چندزبانگی، مناسبات با تمدن‌های همسایه و جایگاه مترجمان در دیپلماسی و بازرگانی پرداخته شده است. در فصل‌های مربوط به هخامنشیان و ساسانیان نیز کتیبه‌های چندزبانه، زبان‌های رسمی دیوانی، نقش آرامی و ایلامی و فارسی میانه و نیز مراکز علمی مانند جندیشاپور و شبکه‌های ترجمه‌ی متون پزشکی و فلسفی برجسته شده است.

در ادامه‌ی کتاب تاریخ ترجمه در ایران، آذرنگ به دوره‌های سلوکی و اشکانی به‌عنوان دوره‌هایی با شواهد اندک مکتوب پرداخته و نشان داده که چگونه می‌توان با نشانه‌های پراکنده، مانند سکه‌ها، کتیبه‌های دوزبانه، روایت‌های مورخان یونانی و حضور مترجمان ایرانی در چین، تصویری از جریان‌های ترجمه و انتقال آیین‌ها و دانش‌ها به دست آورد. در بخش‌های مربوط به ساسانیان، علاوه‌بر کتیبه‌های سه‌زبانه و دو‌زبانه، به سیاست جذب اسیران رومی، استفاده از متخصصان خارجی و شکل‌گیری مراکز علمی و آموزشی اشاره شده است. در فصل‌های بعدی نیز مسیر ترجمه تا پایان عصر قاجار و پیوند آن با جنبش‌های فکری، اصلاحات، شکست‌های نظامی و ورود مدرنیته دنبال شده است.

خلاصه کتاب تاریخ ترجمه در ایران

کتاب تاریخ ترجمه در ایران ترجمه را به‌عنوان یکی از موتورهای اصلی تحول فکری و فرهنگی در ایران معرفی کرده است. عبدالحسین آذرنگ با این پیش‌فرض شروع کرده که انتقال اندیشه و فرهنگ یا از راه تألیف است یا از راه ترجمه و نشان داده است که بدون شناخت تاریخ ترجمه، فهم تاریخ نشر و بسیاری از جنبش‌های فکری ناقص می‌ماند. کتاب در بخش‌های آغازین، به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که ترجمه در ایران از چه زمانی و در چه بسترهایی آغاز شده و چگونه با دادوستد، دیپلماسی، جنگ، دین و جست‌وجوی هویت پیوند خورده است.

کتاب تاریخ ترجمه در ایران در فصل‌های مربوط به ایران باستان، از مادها و هخامنشیان تا سلوکیان، اشکانیان و ساسانیان پیش می‌رود و نقش چندزبانگی، کتیبه‌های چندزبانه، زبان‌های میانجی مانند آرامی و مراکز علمی‌ای چون جندیشاپور را بررسی می‌کند. سپس به‌تدریج به دوره‌های بعدی، از صفویه تا قاجار، می‌رسد و نشان می‌دهد که چگونه شکست‌های نظامی، نیاز به علوم و فنون جدید و جنبش‌های عدالت‌خواه و دگراندیشْ موج‌های تازه‌ای از ترجمه را در ایران پدید آورده‌اند.

چرا باید کتاب تاریخ ترجمه در ایران را بخوانیم؟

این کتاب تصویری پیوسته از تاریخ فکری ایران از زاویه‌ی ترجمه ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه ترجمه در دوره‌های اقتدار و بحران شکل و معنا عوض کرده است. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند رابطه‌ی میان ترجمه، نشر، جنبش‌های فکری، اصلاحات سیاسی و ورود دانش‌های نو را در بستر تاریخی ایران بهتر درک کند.

خواندن کتاب تاریخ ترجمه در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های مطالعات ترجمه، تاریخ، زبان و ادبیات فارسی، ایران‌شناسی و تاریخ نشر پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که به ریشه‌های فکری مدرنیته در ایران و نقش ترجمه در تحولات فرهنگی علاقه‌مند هستند.

درباره عبدالحسین آذرنگ

عبدالحسین آذرنگ در ۱۵ آذر ۱۳۲۵ در کرمانشاه به دنیا آمد. او نویسنده، پژوهشگر، مترجم، ویراستار، مدرس و دانشنامه‌نگار کُرد ایرانی و عضو شورای علمی دانشنامه‌ی ایران بوده است. آذرنگ در خانواده‌ای از خاندان زنگنه در محله‌ی چهارراه اجاق کرمانشاه رشد کرد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همان شهر گذراند. سپس در دانشگاه‌های شیراز، اصفهان و تهران در رشته‌هایی مانند اقتصاد، تاریخ، دانش‌شناسی و علم اطلاعات تحصیل کرد و دوره‌هایی را نیز در زمینه‌ی نویسندگی و نشر در خارج از کشور گذراند.

آذرنگ فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۵۱ در مؤسسه‌ی انتشارات فرانکلین آغاز کرد و سپس در مؤسسه‌ی تحقیقات و برنامه‌ریزی علمی و آموزشی و همچنین در حوزه‌ی ترجمه و ویرایش به کار ادامه داد. از سال ۱۳۶۳ به دانشنامه‌نگاری روی آورد و در تدوین دانشنامه‌ی ایران نقش مهمی ایفا کرد. آذرنگ از سال ۱۳۷۰ به تدریس در حوزه‌هایی مانند تاریخ تمدن، نشر، ویرایش و دانشنامه‌نگاری در مراکز دانشگاهی و پژوهشی پرداخت.

عبدالحسین آذرنگ بیش از ۷۰ کتاب تألیفی و ترجمه‌ و صدها مقاله منتشر کرده و به‌عنوان یکی از چهره‌های تأثیرگذار در نظریه‌پردازی حوزه‌ی نشر و ویرایش شناخته می‌شود. او جوایز متعددی از جمله جایزه‌ی خادمان نشر، ترویج علم ایران، بهترین کتاب سال و گلاویژ را دریافت کرده است. آذرنگ همچنین در سال ۱۳۹۴ به‌دلیل فعالیت‌های گسترده‌ی علمی و فرهنگی در حوزه‌های نشر، کتابداری، دانشنامه‌نویسی و آموزش، به‌عنوان برگزیده‌ی جایزه‌ی ترویج علم معرفی شد.

بخشی از کتاب تاریخ ترجمه در ایران

«ترجمه در ایران از چه زمانی آغاز شده است؟ به این پرسش فقط بر پایه پیشینه‌های زبان نوشتاری می‌توان پاسخ گفت؛ از آن هنگام که خط در ایران‌زمین ابداع شده و به کار رفته است. اما به‌رغم این واقعیت انکارناپذیر، نمی‌توان راه را بر گمانه‌زنی درباره دوره‌هایی بست که خط هنوز در این سرزمین رواج نیافته بود. البته اگر پژوهش‌های متخصصان زبان‌های باستانی، باستان‌شناسان و تاریخ‌دانان، همراه با رویکرد به پرسش‌هایی که اکنون در برابر ماست به کمک بیاید، شاید بتوان پاسخ برخی پرسش‌ها را در این باره یافت.»