کتاب خطای گالیله

کتاب خطای گالیله (بنیان‌های یک علم نوین آگاهی) نوشته‌ی فیلیپ گاف و با ترجمه‌ی احمد تابنده، تلاشی گسترده برای بازاندیشی در مسئله‌ی آگاهی و نسبت آن با علم معاصر است. نویسنده که فیلسوف آگاهی است، از دل تاریخ علم، فیزیک، فلسفه‌ی ذهن و علوم اعصاب، روایتی منسجم از این پرسش قدیمی طرح کرده است که آگاهی چیست و علم چگونه می‌تواند آن را توضیح دهد. بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه آن را منتشر کرده است. متن کتاب با مثال‌های روزمره، بحث‌های فلسفی کلاسیک و ارجاع به نظریه‌های علمی جدید پیش می‌رود و خواننده را قدم‌به‌قدم با دشواری‌های تبیین آگاهی همراه می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خطای گالیله

کتاب خطای گالیله با طرح این ادعا شروع می‌شود که ریشه‌ی بن‌بست امروز علم در تبیین آگاهی، به تصمیم فلسفی گالیله در آغاز انقلاب علمی برمی‌گردد؛ جایی که او برای ریاضی‌پذیرکردن طبیعت، کیفیت‌های حسی مثل رنگ، بو، مزه و صدا را از جهان فیزیکی بیرون گذاشت و آن‌ها را به «روح» یا ذهن آگاه منتقل کرد. فیلیپ گاف در این کتاب نشان می‌دهد که همین جدایی، آگاهی را به امری بیرون از قلمرو علم تبدیل کرده است. کتاب خطای گالیله در فصل‌های پی‌درپی، از توصیف تجربه‌ی آگاهانه‌ی روزمره شروع می‌کند، به دکارت، نیوتن، اینشتین و تاریخ فیزیک سر می‌زند، و سپس به سراغ بحث‌های معاصر درباره‌ی «مسئله‌ی سخت آگاهی» نزد دیوید چامرز، رفتارگرایی، علوم اعصاب و نظریه‌ی اطلاعات یکپارچه می‌رود. نویسنده در هر بخش، هم استدلال‌های ماده‌گرایان را بازسازی می‌کند و هم موضع دوگانه‌انگاران و مدافعان رویکردهای بدیل را به تصویر می‌کشد. کتاب خطای گالیله علاوه‌بر مرور تاریخی، سه مسیر اصلی برای اصلاح «خطای گالیله» را بررسی کرده است: دوگانه‌انگاری طبیعت‌گرایانه، ماده‌گرایی و همه‌روان‌دارگرایی. گاف با مثال‌هایی از آزمایش‌های فیزیک، بحث‌های مربوط به مکانیک کوانتومی، نقش مشاهده‌گر، و ایده‌ی قوانین «روانی ـ فیزیکی»، نشان می‌دهد که چرا مسئله‌ی آگاهی فقط با افزودن داده‌های علوم اعصاب حل نمی‌شود و به بازنگری در خود مفهوم علم نیاز دارد.

خلاصه کتاب خطای گالیله

کتاب خطای گالیله از این پرسش آغاز می‌کند که چگونه از دل فرایندهای الکتروشیمیایی مغز، «جهان درونی» احساس‌ها، رنگ‌ها، صداها و عواطف پدید می‌آید. فیلیپ گاف استدلال می‌کند که علم فیزیکی، از ابتدا بر پایه‌ی حذف کیفیت‌های حسی از تصویر جهان بنا شده و به همین دلیل در تبیین آگاهی ناتوان مانده است. او با مرور تاریخ علم، از گالیله تا اینشتین، نشان می‌دهد که موفقیت فیزیک، دقیقاً در حوزه‌ای بوده که آگاهی از آن کنار گذاشته شده است. در ادامه، کتاب سه پاسخ اصلی به مسئله‌ی آگاهی را بررسی می‌کند: دوگانه‌انگاری که ذهن را غیرمادی می‌داند، ماده‌گرایی که می‌خواهد آگاهی را به مغز فروبکاهد، و همه‌روان‌دارگرایی که آگاهی را ویژگی بنیادین جهان می‌گیرد. گاف ضمن تحلیل نظریه‌هایی مانند دوگانه‌انگاری طبیعت‌گرایانه و تفسیرهای کوانتومی، نشان می‌دهد هر رویکرد چه چیزی را توضیح می‌دهد و در کجا با دشواری روبه‌رو می‌شود.

چرا باید کتاب خطای گالیله را بخوانیم؟

این کتاب تصویری روشن از این ارائه می‌کند که چرا مسئله‌ی آگاهی هنوز برای علم حل‌نشده است و ریشه‌ی این بن‌بست کجاست. خواننده با تاریخچه‌ی فلسفی و علمی آگاهی، استدلال‌های موافق و مخالف ماده‌گرایی، و ایده‌های بدیل مثل دوگانه‌انگاری طبیعت‌گرایانه و همه‌روان‌دارگرایی آشنا می‌شود و می‌تواند جایگاه دیدگاه خود را دقیق‌تر تشخیص دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به علاقه‌مندان فلسفه‌ی ذهن، دانشجویان فلسفه، علوم شناختی و روان‌شناسی، و کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی آگاهی، ذهن، اراده‌ی آزاد و نسبت علم و دین یا علم و متافیزیک هستند پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که از پاسخ‌های ساده‌انگارانه در این حوزه راضی نیستند.

بخشی از کتاب خطای گالیله

«در حال خواندن این کتاب، احساس دیدن حروف سیاه در مقابل یک زمینۀ سفید را دارید. احتمالاً صداهای زمینه‌ای را می‌شنوید که شامل ترافیک، صحبت افراد از فاصله، یا صدای خفیف کامپیوتر می‌شود. ممکن است بو یا مزه‌های قوی را تجربه کنید، مثل بوی قهوه، و یا طعم نعنای آدامسی که تازه می‌جوید. ممکن است عواطفی را حس کنید، مثلاً شور و هیجان یا غم، و یا ممکن است احساس کنید فقط اندکی خسته یا پریشانید. اگر توجه کنید، انواع لطیف‌تری از تجربیات را درخواهید یافت، مثلاً حس تماس صندلی بر بدن‌تان، و شاید حس‌های خارش یا لرزش در زانو یا دست. همۀ این‌ها انواعی از تجربۀ آگاهانه است. این‌ها حالت‌هایی است که «زندگی شخصی درونی» شما را مشخص می‌کنند. این حس‌ها و تجربه‌ها، «حس شما بودن» را ایجاد می‌کنند. آگاهی، برای این امرکه ما از جنبۀ انسانی چه چیزی هستیم، امری اساسی است. این به معنای بی‌توجهی به اهمیت بدن نیست: ما موجودات بدنمندی هستیم، و توسط بدن‌هایمان و با بدن‌هایمان با یکدیگر ارتباط می‌یابیم. اما این آگاهی است که هویت شخصی یک فرد را تعریف می‌کند. اصولاً یک فرد را برحسب احساس‌ها و افکار، و خصوصیات شخصیتی او می‌شناسیم...»