کتاب ناسیونالیسم

کتاب ناسیونالیسم (Notes on nationalism)، نوشته جورج اورول و ترجمه سودابه قیصری، مجموعه‌ای از سه جستار بلند است که بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. اورول در این متن‌ها به‌سراغ مفهوم ناسیونالیسم، یهودستیزی در بریتانیا و نسبت ورزش و روحیه‌ی ملی‌گرایانه رفته است. او باتکیه‌بر تجربه‌های شخصی، حضور در جنگ داخلی اسپانیا، کار در بی‌بی‌سی و زیستن در جوامع مختلف، تصویری دقیق از سازوکار قدرت، تعصب و خودفریبی جمعی ارائه کرده است. مترجم نیز مقدمه‌ای درباره‌ی زندگی و جایگاه فکری اورول به متن افزوده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ناسیونالیسم اثر جورج اورول

کتاب ناسیونالیسم مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و جستارهای جورج اورول است که در میانه‌ی قرن بیستم و در فضای جنگ، توتالیتاریسم و فروپاشی امپراتوری‌ها نوشته شده‌اند. مترجم در آغاز کتاب، زندگی اورول را مرور کرده است؛ از سال‌های فقر در پاریس و کار به‌عنوان ظرف‌شور تا خدمت در پلیس استعماری برمه، حضور در جنگ داخلی اسپانیا، همکاری با بی‌بی‌سی و نوشتن رمان ۱۹۸۴. این مقدمه نشان می‌دهد که حساسیت اورول به قدرت، خشونت، استعمار و دروغ سیاسی از تجربه‌ی زیسته‌ی او می‌آید نه صرفاً از موضعی نظری.

جورج اورول در جستار مفصل «در باب ناسیونالیسم»، تعریفی غیرمتعارف از ناسیونالیسم ارائه می‌کند و آن را به‌عنوان «میل به قدرت و یکی‌پنداشتن خود با یک واحد جمعی فراتر از خیر و شر» توضیح می‌دهد. او ناسیونالیسم را از میهن‌پرستی جدا می‌کند، ویژگی‌های فکری ناسیونالیست (وسواس رقابتی، بی‌تفاوتی به واقعیت، خودفریبی، نام‌گذاری و دشمن‌سازی) را فهرست می‌کند و انواع ناسیونالیسم مثبت، منفی و انتقالی را در میان روشنفکران انگلیسی زمان خود نشان می‌دهد.

در ادامه‌ی کتاب ناسیونالیسم، دو جستار دیگر آمده است: «یهودستیزی در بریتانیا» که در آن اورول با مثال‌های روزمره و مشاهدات شخصی، لایه‌های پنهان نفرت از یهودیان و پیوند آن با ناسیونالیسم را بررسی کرده است و «روحیه‌ی ورزشی» که فوتبال، بوکس و مسابقات بین‌المللی را به‌عنوان «جنگ بدون تیراندازی» تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد چگونه ورزش مدرن می‌تواند به تشدید کینه‌های ملی دامن بزند.

خلاصه کتاب ناسیونالیسم

جورج اورول در این کتاب، ناسیونالیسم را صرفاً عشق به وطن یا وفاداری به یک کشور نمی‌داند، بلکه آن را حالتی ذهنی تعریف می‌کند که در آن، فرد خود را با یک ملت، طبقه، حزب، نژاد یا حتی کلیسا یکی می‌پندارد و آن واحد را فراتر از خیر و شر قرار می‌دهد. او ناسیونالیسم را از میهن‌پرستی جدا می‌کند؛ میهن‌پرستی را دفاعی و محدود به سبک زندگی خاصی می‌بیند، اما ناسیونالیسم را میل دائمی به قدرت و برتری‌جویی می‌داند. این کتاب نشان می‌دهد که میل به قدرتْ قضاوت سیاسی و زیبایی‌شناختی را فاسد می‌کند، واقعیت‌های ناخوشایند را از ذهن حذف می‌کند و تاریخ را به نفع «واحد محبوب» بازنویسی می‌کند.

جورج اورول انواع ناسیونالیسم (کمونیسم، کاتولیک‌گرایی سیاسی، صهیونیسم، یهودستیزی، انگلیسی‌هراسی، صلح‌جویی متعصبانه و…) را در میان روشنفکران زمان خود ردیابی کرده است و در دو جستار پایانی، یهودستیزی در بریتانیا و روحیه‌ی ورزشی را به‌عنوان جلوه‌های خاص همین ذهنیت ناسیونالیستی تحلیل کرده است.

چرا باید کتاب ناسیونالیسم را بخوانیم؟

این کتاب تصویری روشن از سازوکار ذهنی ناسیونالیسم ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه تعصب جمعی می‌تواند واقعیت، اخلاق و حافظه‌ی تاریخی را تحریف کند. خواندن این اثر کمک می‌کند الگوهای مشابه در سیاست، رسانه، شبکه‌های اجتماعی و حتی رقابت‌های ورزشی امروز تشخیص داده شود و حساسیت بیشتری به سوگیری‌های شخصی و جمعی شکل بگیرد.

خواندن کتاب ناسیونالیسم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به سیاست، ایدئولوژی‌ها، تاریخ قرن بیستم، نقد رسانه و نقش روشنفکران علاقه‌مندند یا می‌خواهند ریشه‌های تعصب، نفرت قومی و نژادی و دوگانه‌سازی‌های «ما/ آن‌ها» را بهتر بفهمند.

درباره جورج اورول

اریک آرتور بلر، که با نام ادبی جورج اورول شناخته می‌شود، در ۲۵ ژوئن ۱۹۰۳ در شهر موتیهاری واقع در ایالت بیهار هند به دنیا آمد. او نویسنده، روزنامه‌نگار، منتقد ادبی و شاعر انگلیسی بود که بیش از هر چیز با دو رمان تأثیرگذار مزرعه‌ی حیوانات و ۱۹۸۴ شهرت یافت؛ آثاری که به نقد نظام‌های تمامیت‌خواه و سازوکارهای قدرت سیاسی می‌پردازند.

اورول در جوانی مدتی در پلیس سلطنتی بریتانیا در برمه خدمت کرد. تجربه‌ی زندگی در هند، برمه و سپس مواجهه‌ی مستقیم با فقر در انگلستان و فرانسه، تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری دیدگاه‌های اجتماعی و سیاسی او گذاشت. او مدتی در کنار بی‌خانمان‌ها، کارگران فصلی و تهیدستان لندن و پاریس زندگی کرد و حتی در آشپزخانه‌ی یک هتل به کار ظرف‌شویی پرداخت. حاصل این تجربه‌ها در آثار اولیه‌ی او، از جمله آس‌وپاس در پاریس و لندن، بازتاب یافت.

اورول در دهه‌ی ۱۹۳۰ برای حمایت از جمهوری‌خواهان به اسپانیا رفت و در جنگ داخلی این کشور علیه نیروهای ژنرال فرانکو جنگید. تجربه‌های او از این دوره بعدها در کتاب درود بر کاتالونیا ثبت شد. اورول در جریان جنگ دچار آسیب‌های جسمی و بیماری‌های مزمن شد و سال‌های پایانی عمر خود را با مشکلات جدی ریوی و سل سپری کرد. او در همین دوران با سونیا برونل ازدواج کرد؛ زنی که برخی منتقدان او را الهام‌بخش شخصیت جولیا در رمان ۱۹۸۴ دانسته‌اند.

اورول تا پایان عمر به نوشتن ادامه داد و با وجود بیماری شدید، از عادت سیگارکشیدن دست نکشید. سرانجام هفت ماه پس از انتشار رمان ۱۹۸۴، در ۲۱ ژانویه‌ی ۱۹۵۰ در لندن درگذشت.

از مهم‌ترین آثار او می‌توان به روزهای برمه، دختر کشیش، به آسپیدیستراها رسیدگی کن، هوای تازه، مزرعه‌ی حیوانات، ۱۹۸۴، آس‌وپاس در پاریس و لندن، جاده‌ای به اسکله‌ی ویگان و درود بر کاتالونیا اشاره کرد.

رمان ۱۹۸۴ در سال ۱۹۸۴ به‌طور مشترک برنده‌ی جایزه‌ی تالار مشاهیر پرومتئوس برای بهترین اثر کلاسیک شد. همچنین نام اورول با جایزه‌ی معتبر اورول پیوند خورده است؛ جایزه‌ای که از سال ۱۹۹۳ به ابتکار برنارد کریک و توسط بنیاد اورول بنیان گذاشته شد و هر سال به برجسته‌ترین آثار حوزه‌ی نویسندگی سیاسی، روزنامه‌نگاری و نقد مسائل اجتماعی اعطا می‌شود. این جایزه با الهام از آرمان اورول در تبدیل نوشتار سیاسی به ادبیاتی هنرمندانه، از آثاری تقدیر می‌کند که به نقد قدرت، استبداد و بی‌عدالتی اجتماعی می‌پردازند.

بخشی از کتاب ناسیونالیسم

«منظور من از «ناسیونالیسم» در وهلۀ اول و بیش از هر چیز این پندار مرسوم است که انسان‌ها را می‌توان مانند حشرات دسته‌بندی کرد و می‌توان بی‌پروا به بلوک‌های [دسته‌های] میلیونی یا ده‌ها میلیونی از مردم برچسبِ «خیر» یا «شر» چسباند. اما در وهلۀ دوم ـ و این یکی اهمیت بسیار بیشتری دارد ـ منظورم خوی یکی‌پنداشتنِ خود با یک ملت یا واحدی دیگر است و قراردادنِ آن ورای خیر و شر و اینکه وظیفۀ دیگری جز پیش‌بردنِ منافع آن نداری. ناسیونالیسم نباید با میهن‌پرستی اشتباه گرفته شود. هر دو واژه معمولاً به شیوه‌ای چنان مبهم استفاده می‌شوند که هر تعریفی مستعد چالش است، اما باید بین آنان تفاوت قائل بود، زیرا این دو ایده متفاوت و حتی مقابل هم‌اند. منظورم از «میهن‌پرستی» ازخودگذشتگی برای مکانی خاص و روشی خاص از زندگی است که آدم آن را بهترین در جهان می‌داند اما قصد تحمیل آن به دیگر مردم را ندارد. میهن‌پرستی ذاتی دفاعی، هم نظامی هم فرهنگی، دارد. برعکس آن، ناسیونالیسم ذاتاً میل به قدرت دارد. هدف همیشگی یک ناسیونالیست کسب قدرت و اعتبار بیشتر است، نه برای خودش بلکه برای کشور و دیگر واحدهایی که او انتخاب کرده تا فردیت خود را فدای آن کند.»