کتاب سیاست جستار

کتاب سیاست جستار (Politics of the Essay) نوشته گروهی از نویسندگان شامل جورج لوکاچ، تئودور آدورنو، جودیت باتلر، مایکل هامبورگر و رابرت هالوت کنتور است که امیر کمالی آن را گردآوری کرده است. ترجمه‌ی فارسی این مجموعه را مراد فرهادپور، رضا رضایی، صالح نجفی و امیر کمالی انجام داده‌اند و نشر نی در سال ۱۴۰۱ آن را منتشر کرده است. این کتاب به بحث‌های نظری و فلسفی درباره‌ی جستارنویسی، نسبت آن با علم و هنر و جایگاهش در سنت فکری معاصر می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاست جستار

کتاب سیاست جستار مجموعه‌ای از متن‌های نظری است که حول پرسش از ماهیت، صورت و سیاست جستارنویسی شکل گرفته‌اند. امیر کمالی در مقدمه، نشان می‌دهد که چگونه از زمان مونتنی تا امروز، جستار همواره با تردید درباره‌ی سرشت و کارکرد خود روبه‌رو بوده و در عصر متأخر، در میانه‌ی گسست‌های انسان مدرن و تکه‌تکه‌شدن تجربه‌ی خواندن و نوشتن قرار گرفته است. در همین بخش، به وضعیت خاص نوشتار در زبان فارسی، تلقی رایج از جستار به‌عنوان ذره‌ای از همه‌چیز و نسبت آن با سنت کتاب‌های قطور و مقالات دانشگاهی پرداخته شده است.

کتاب سیاست جستار از چند جستار اصلی تشکیل شده است که هریک از زاویه‌ای متفاوت به جستار نزدیک می‌شوند. متن جورج لوکاچ با عنوان «درباره‌ی ماهیت و صورت جستار» در قالب نامه‌ای به لئو پوپر نوشته شده و جستار را به‌مثابه صورتی هنری و علمِ هنر بررسی کرده است. تئودور آدورنو در «جستار به‌مثابه صورت» به دفاعی رادیکال از جستار در برابر معیارهای دانشگاهی و پوزیتیویستی پرداخته و آن را شکلی از تفکر دانسته که از سلطه‌ی روش و نظام‌مندی خشک سر باز می‌زند. جستارهای جودیت باتلر و رابرت هالوت کنتور به‌نوعی خوانش و بسط آرای لوکاچ و آدورنو هستند و در پایان، دو متن کوتاه از آدورنو و هامبورگر به مجموعه شکل نهایی می‌دهند.

کتاب سیاست جستار علاوه‌بر طرح بحث‌های نظری درباره‌ی نسبت جستار با علم، هنر، زبان و حقیقت، در معنایی گسترده به سیاست جستار می‌پردازد: اینکه چگونه جستار میان دانش و زندگی وساطت می‌کند، از قالب‌های دانشگاهی و تولید صداهای مکتوب در رسانه‌های اجتماعی فاصله می‌گیرد و چه نسبتی با وضعیت نوشتن در فارسی امروز برقرار می‌کند. توضیح انتخاب معادل‌های «صورت» برای form و «جستار» برای essay و پیوند آن‌ها با سنت فلسفی عربی و فارسی نیز در بخش پایانی مقدمه آمده است.

خلاصه کتاب سیاست جستار

کتاب سیاست جستار مجموعه‌ای است که حول یک پرسش مرکزی می‌چرخد: جستار چیست و چه نسبتی با علم، هنر، زبان و زندگی دارد؟ لوکاچ در نامه‌ی بلند خود، جستار را صورتی هنری می‌داند که میان علم و هنر قرار می‌گیرد، از صورت به‌عنوان تجربه‌ی زیسته‌ی نقاد سخن می‌گوید و نشان می‌دهد چگونه جستار از دل تأمل درباره‌ی آثار ادبی و هنری به نوعی جهان‌نگری بدل می‌شود. آدورنو در متن خود با نقد سنت دانشگاهی و پوزیتیویستی، از جستار به‌عنوان شکلی از تفکر دفاع می‌کند که از سلطه‌ی روش، نظام‌مندی بسته و تعریف‌های ثابت می‌گریزد و بر امر جزئی، گذرا و تاریخی تمرکز می‌کند.

مقدمه‌ی گردآورنده این بحث‌ها را به وضعیت جستارنویسی در فارسی پیوند می‌زند، از نسبت جستار با مقالات دانشگاهی، رسانه‌های اجتماعی و سنت فکری فارسی سخن می‌گوید و سیاست جستار را به‌مثابه تلاشی برای بازاندیشی در شیوه‌ی نوشتن و اندیشیدن در عصر حاضر مطرح می‌کند.

چرا باید کتاب سیاست جستار را بخوانیم؟

این کتاب امکان فهم جستار نه‌فقط به‌عنوان قالبی ادبی بلکه به‌مثابه شیوه‌ای برای اندیشیدن و نوشتن را فراهم می‌کند. خواننده با بحث‌هایی عمیق درباره‌ی صورت، زبان، حقیقت و نسبت دانش و زندگی روبه‌رو می‌شود و می‌تواند این مباحث را با وضعیت نوشتار و تفکر در فارسی امروز مقایسه کند.

خواندن کتاب سیاست جستار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به نظریه‌ی ادبی، فلسفه، نقد فرهنگی و پرسش از «چگونه نوشتن» علاقه‌مندند. دانشجویان و پژوهشگران علوم انسانی، نویسندگان، جستارنویسان و کسانی که درگیر نسبت میان نوشتار دانشگاهی، ادبیات و رسانه‌های جدید هستند نیز می‌توانند از آن بهره ببرند.

درباره جورج لوکاچ

جورج لوکاچ، فیلسوف و منتقد ادبی مارکسیست اهل مجارستان، یکی از مهم‌ترین چهره‌های مارکسیسم غربی به شمار می‌رود. او با طرح نظریه‌ی شیءوارگی و گسترش مفهوم آگاهی طبقاتی در اندیشه‌ی مارکسیستی، تأثیر زیادی بر فلسفه و جامعه‌شناسی قرن بیستم گذاشت. لوکاچ همچنین در نقد ادبی، به‌ویژه در بحث رئالیسم و رمان، نظریه‌پردازی مهم بود. 

لوکاچ از نظریه‌پردازان لنینیسم بود و تلاش کرد شیوه‌های عملی و انقلابی ولادیمیر لنین را به‌صورت دستگاهی فلسفی و منسجم تدوین کند؛ به‌ویژه در قالب نظریه‌ی حزب پیشاهنگ. او مدتی در دولت جمهوری شورایی مجارستان وزیر فرهنگ بود و آثارش نقشی اساسی در پیوند میان فلسفه، سیاست و ادبیات داشتند.

درباره تئودور آدورنو

تئودور آدورنو، فیلسوف، جامعه‌شناس، موسیقی‌شناس و نظریه‌پرداز آلمانی، یکی از مهم‌ترین اعضای مکتب فرانکفورت و نظریه‌ی انتقادی بود. او همراه با متفکرانی چون ماکس هورکهایمر، والتر بنیامین و هربرت مارکوزه، با بهره‌گیری از اندیشه‌های مارکس، فروید و هگل به نقد جامعه‌ی مدرن، سرمایه‌داری، فاشیسم و فرهنگ توده‌ای پرداخت.

آدورنو در کتاب‌هایی مانند دیالکتیک روشنگری، مینیمامورالیا و دیالکتیک منفی، نشان داد که چگونه عقلانیت مدرن و صنعت فرهنگ می‌توانند به سلطه و ازخودبیگانگی انسان منجر شوند. او همچنین موسیقی‌دانی آموزش‌دیده بود و تحت‌تأثیر موسیقی مدرن و آوانگارد، به‌ویژه آثار آرنولد شونبرگ، قرار داشت.

آدورنو در دوران جنگ جهانی دوم به آمریکا تبعید شد و پس از بازگشت به آلمان، نقش مهمی در بازسازی فضای فکری و فرهنگی این کشور ایفا کرد. آثار او تأثیر عمیقی بر فلسفه، جامعه‌شناسی، نقد فرهنگی و چپ نو اروپا گذاشت.

درباره جودیت باتلر

جودیت باتلر، فیلسوف فمینیست و نظریه‌پرداز آمریکایی، از مهم‌ترین چهره‌های مطالعات جنسیت و نظریه‌ی کوییر به شمار می‌رود. او با آثاری مانند «آشفتگی جنسیتی» و «بدن‌هایی که در شمار می‌آیند»، برداشت‌های سنتی از جنسیت و هویت را به چالش کشید و نظریه‌ی اجرایی‌بودن جنسیت را مطرح کرد؛ نظریه‌ای که تأثیر گسترده‌ای بر اندیشه‌های فمینیستی و کوییر گذاشت.

باتلر در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی تدریس کرد و از بنیان‌گذاران برنامه‌ی نظریه‌ی انتقادی در این دانشگاه بود. آثار و فعالیت‌های او تنها به مباحث جنسیت محدود نمی‌شود و موضوعاتی چون اخلاق، خشونت و عدم خشونت، سوگواری عمومی، دموکراسی، حقوق LGBTQIA+ و مسئله‌ی فلسطین را نیز در بر می‌گیرد. او از روشنفکران تأثیرگذار معاصر در فلسفه و علوم انسانی محسوب می‌شود.

درباره مایکل هامبورگر

مایکل هامبورگر، شاعر، مترجم، منتقد ادبی و پژوهشگر آلمانی‌ـ‌بریتانیایی، در سال ۱۹۲۴ در برلین و در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد. خانواده‌ی او در سال ۱۹۳۳ و هم‌زمان با قدرت‌گیری نازی‌ها به بریتانیا مهاجرت کردند. هامبورگر در انگلستان تحصیل کرد و پس از خدمت در ارتش بریتانیا، به فعالیت‌های ادبی و دانشگاهی روی آورد.

او بیش از هر چیز با ترجمه‌ی آثار شاعران و نویسندگان برجسته‌ی آلمانی‌زبان، از جمله فریدریش هولدرلین، پل سلان، گوتفرید بن و... شناخته می‌شود. هامبورگر علاوه‌بر ترجمه، در نقد ادبی و شعر نیز چهره‌ای مهم بود و کتاب حقیقت شعر از آثار شناخته‌شده‌ی او به شمار می‌رود.

او سال‌ها در دانشگاه‌های بریتانیا و آمریکا تدریس کرد و جوایز ادبی معتبری دریافت کرد، از جمله نشان OBE بریتانیا و جایزه‌ی پترارکا. هامبورگر در سال ۲۰۰۷ در سافک انگلستان درگذشت.

بخشی از کتاب سیاست جستار

«در پهنهٔ مطالعات ادبی معاصر غالباً شاهد تنش میان دو رهیافت صورت‌گرا و تاریخ‌گرا به ادبیات‌ایم. البته چهارچوب بحث، بسته به این‌که چه کسی و به چه دلایلی آن را مفصل‌بندی می‌کند، عوض می‌شود. در یک سو ــ بنا به توصیف اصحاب تاریخی‌گری جدید ــ تاریخ‌گرایانی هستند که خواستار بازگشت به مضمون‌اند، بازگشت به شرایط یا پژواک‌های تاریخی. این گروه آشکارا در برابر نقد صورت‌گرایانه مقاومت می‌کنند، نقدی که گه‌گاه مرتبط با واسازی شمرده می‌شود ولی درواقع به‌طور ضمنی متصل به جریان نقد نو است که مدت‌ها پیش از واسازی ظهور کرد. گلایهٔ تاریخ‌گرایان آن است که ادبیات در دستان صورت‌گرایان بدل شده است به فرایند تکنیکی و حتی شاید پیش‌بینی‌پذیرِ شناسایی صناعات ادبی، یافتن شیوه‌های گوناگون ارجاع به خود در درون متن، و بررسی این‌که چگونه کارکردهای بلاغی متن دغدغه‌های مضمونی آن را متزلزل یا مختل می‌سازد. علاوه بر این، گفته می‌شود که صورت‌گرایی نقش نویسنده را در معنایابی اثر خوار می‌شمارد و چون و چرا می‌کند در این که آیا قصد یا نیت مؤلف می‌تواند مبنایی باشد برای فهم چگونگی عملکرد متن و معانی برآمده از آن، یا نه.»